Зиянды әдеттердің алдын алу тақырыбындағы сабақ жоспары

Тақырыбы: Зиянды әдеттер және олардың түрлері.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: зиянды әдеттерге жағымсыз қарым – қатыныс, олардан бас тарту дағдысын қалыптастыруға көмектесу.

Тәрбиелік: денесін шыңдауға, ұқыпты, талғампаз, қанағатшыл таза да әдемі болуға тәрбиелеу.

Дамытушылық: жас ұрпақтың салауатты өмір салтын қалыптастырудағы ой өрісін дамыту.

Сабақтың түрі: аралас сабақ.

Сабақтың әдісі: көргізбелі, ауызша, жазбаша, түсіндірмелі, «жұмыс парақтарын» толтыру.

Пәнішілік байланыс: зиянды әдеттердің алдын алу.

Пәнаралық байланыс: дене шынықтыру, психология, гигиена.

Сабақтың жабдықталуы:

Материалдық: әдістемелік әзірлеме, тесттер, миниплакаттар, ситуациялық есептер.

Техникалық-программалық: компьютер, проектор, CD, DVD дискілер.

Пайдаланылатан әдебиеттер:

Негізгі оқулықтар: «Валеология – денсаулық туралы ғылым» Х.Қ. Сәтбаев, Алматы 2016 ж.

Қосымша оқулықтар: "Валеология" М.М.Ақмырзаев, Ә.Ү. Сағымбаев, Астана 2007ж. "Медициналық валеология" Р.Ә.Көзденова, Н.Қ. Сеймамбетова, Алматы 2004 ж, «Валеология» журналы №1, 2014 ж, ғаламтор материалдары.

Оқушы білуі тиіс: наркотикалық заттардың жіктелуі. Наркотикалық заттарға тәуелділік, түрлері, белгілері. Наркотикалық заттардың ағзаға әсері. Токсикомания. Алкогольді сусындар, олардың адам ағзасына әсері. Алкогольден мас болу кезеңдері. Алкоголизмнің даму кезеңдері. Шылым түтінінің құрамы, оның ағзаға әсері.

Сабақтың хронокартасы

І Ұйымдастыру кезеңі -5 минут

ІІ Үй тапсырмасын тексеру -15 минут

ІІІ Жаңа тақырыпты түсіндіру -40 минут

ІV Жаңа тақырыпты бекіту – 18 минут

V Қорытындылау – 5 минут

VІ Үйге тапсырма -2 минут

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі - 5 минут

Оқушылардың сабаққа қатысуын тексеру, жоқ оқушыларды белгілеу. Сабақты оқытушы бірізді беру керек. Жаңа сабақтың мазмұны мұғаліммен емес, оқушылардың қатысуымен де шешілуі мүмкін. Оқытушы жаңа сабақтың мақсатымен және жоспарымен оқушыларды таныстыру қажет.

ІІ Үй тапсырмасын тексеру – 15 минут

Фронталь сұрақтар:

1.Гигиена пәні нені зерттейді?

2.Гигиеналық зерттеулердің тәсілдері?

3. Жеке бастың гигиенасы дегеніміз не?

Жауаптары:

1.Қоршаған ортаның әртүрлі факторлар мен әлеуметтік жағдайлардың адам ағзасына тигізетін әсерін зерттейтін ғылым. Гигиена-негізгі профилактикалық пән, қоршаған ортаның әртүрлі факторлар мен әлеуметтік жағдайлардың адам ағзасына тигізетін әсерін зерттейтін ғылым. Гигиена аурудың алдын алуға, оны болдырмауға және адамдардың денсаулығын сақтауды қамтамасыз етуге бағытталған шараларлды талдап белгілейді.

2.Физикалық, химиялық бактериологиялық, физиологиялық және басқа сынау тәсілдрі пайдаланылады.

3. Күнделікті денсаулықты сақтап, оны нығайтуға бағытталған шаралар.

ІІІ Жаңа тақырыпты түсіндіру - 40 минут

Жаңа тақырыптың жоспары:

Зиянды әдеттерге әуесқойлық.

Зиянды әдеттердің адам ағзасына әсері.

Әдет бұл, адам үшін орындалмаса болмайтын, орындалуы қажеттілікке айналған, онсыз бәрі ойдағыдай болмайтын іс-әрекет.

Зиянды әдеттер бұл, адам денсаулығына зиянын тигізетін, және өз мақсаттарын іске асыруға, өз мүмкіншіліктерін өмірінде толығымен пайдалануға кедергі болатын заттар.

Зиынды әдеттер бірқатар ерекшеліктерге ие:

көбіне зиынды әдеттер, соған ұшыраған адамның денсаулығына жағымсыз әсер ететіндей, айналасындағылардың денсаулығына да әсері бар;

зиянды әдеттер нәтижесінде, міндетті түрде адамның қалаған бар іс-әрекеттерін, оның ісін өзіне бағындырып алады;

зиянды әдеттердің ерекше белгісі: үйренісіп кету, онсыз өмір сүре аламайтын халге жету;

зиянды әдеттерден арылу өте қиын.

«Жұмыс парақтарын» толтыру. 10 минутты арнау.

Оқытушы студенттерге тігінен екіге бөлінген жұмыс парақтарын (А-4) таратады. Бірінші бөлігіне жақсы (пайдалы) әдеттер, екінші бөлігіне зиянды әдеттер деп жазылған. Оқушыларға ойланып, жұмыс парақтарын толтыру ұсынылады. Болғаннан кейін бірнеше студент өз жауаптарын оқып шығады.

Мысалы жауаптар:

Жақсы (пайдалы) әдеттер:

Ерте тұру, күнделікті таңертеңгілік жаттығу, тісті күніне екі рет тазалау, көшеден соң, дәретханадан соң, тамақтанар алдында міндетті түрде қолды жуу, киімнің, төсектің тазалығын қадағалау, бөлмені үнемі желдетіп отыру, әсіресі таңертең және ұйықтар алдында, күн сәулесімен, таза ауамен шынығу, жалаң аяқ жүру, өмірге қуанып, күлімдеп жүруді үйрену, қант, кофені пайдалануды шектеу, жатар алдында тамақ ішпеу т.б

Зиянды әдеттер:

Темекі тарту, алкогольді пайдалану, есірткі қабылдау, уытты заттарды пайдалану, ойынға тәуелділік, шопингомания – таңылған дүкенге тәуелділік, компьютерге, теледидарға тәуілділік, құмар ойындарға әуестену, бас тарта алмаушылық, кешігу, ұмытшақтық т.б

Зиянды әдеттерді қабылдаудың басты себептері:

Күшті бейтаныс сезімдерді бастан өткізу үшін, қызыққұмарлықтан, зерігуден, компанияда сондай жағымды, бір-біріне еліктеу; өмірге қанағаттанбағандықтан, ересек болуға ұмтылу, өз бетінше болуға ұмтылу, күшті, батыл болуды қалау, бозбалалрға (қыздарға) ұнауды қалау т.б

Темекі тартудың зияны. Темекінің зияндылығы темекі құрамында болатын никотиннің орталық жүйке жүйесін қоздыратынына байланысты. Никотиннің адамға әсері аса жағымсыз. Никотин тәжірибеде барлық ағзаларға әсер еетеді, бірақ орталық жүйке жүйесіне, жүрек қантамырлық, эндокриндік жүйелерге әсері тым жоғары. Никотин инсульт пен жүрек ауруларына әкелетін тамыр атересклерозының өсуіне себеп болады. Никотин тромбтардың пайда болуына себеп болады және канцерогенді (обырдың (рак) өсуіне себап боалтын) әсерге ие. Адам ағзасына тигізетін әсерінің ең қауіптісі бұл, келер ұрпаққа тек дами беретін жасушаларды мутацияға ұшырататын қабілеті бар. Никотиннің ағзаға енетін негізгі жолы бұл өкпе. Никотин және оның басқа компоненттері демді ішке тарту кезінде темекі түтіні кеңірдектен, қолқадан өтіп, альвеоларға түсіп, ол жақтан қанға сіңеді. Бір тартқаннан 8 секундтан соң никотин миға түседі, оның концентрациясы тек темекі тартып болған соң 30 минуттан кейін төмендейді. Никотиннің негізгі метабализм (алмасу) процессі бауырда, бүйректерде және өкпеде өтеді. Темекі тартпайтындар темекі тартатындардың ортасында болғанда, темекі тартатын адамдарға қарағанда обырға ұшырау қаупі 20% жоғары және егер де отбасы