Зобалаң жылдар жаңғырығы бойынша тарихи баяндама

Тақырыбы: Зобалаң жылдар жаңғырығы.

Озбырлардың қылған лаңы

Орға құлап кіл тарланы

Опынты ғой елдің бәрін

Отызыншы жылдар зары

Халық мұңы тыңдалмады,

Қасіреттен құр қалмады.

Көңілдерден өшпес мәңгі,

Қуғын-cүргін құрбандары - ақын Ғайсағали Сейтақтың өлең шумақтарында айтылғандай ащы әрі қорқынышты шындық саналатын еліміздің өміріндегі тұтас эпоха - саяси қуғын-сүргін. Тәуелсіздік алғаннан кейін 1993 жылы 14 сәуірде жаппай қуғын-сүргін құрбандарын ақтау туралы Қазақстан Республикасының Заңы қабылданды. Ал, Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев 1997 жылды Жалпыұлттық татулық пен саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу жылы, сондай-ақ 31 мамыр – саяси саяси қуғын-сүргін және ашаршылық құрбандарын еске алу күні деп жариялады. Бұл шара – жазықсыз жапа шегіп, қазақты егеменді ел етеміз деп еркіндікке ұмтылған ерлердің алдындағы борышты өтеуге, парызды ақтауға арналған жұмыстардың бастауы.Жалпы, зерттеушілер деректеріне сүйенсек, 1927-53 жылдары Қазақстан бойынша 125 мыңнан астам адам қуғын-сүргінге ұшыраған. Олардың 25 мыңы атылды. Осы қуғын -сүргін жылдарында бүкіл елде 953 лагерь болған. Қазақстанда ГУЛаг-тың 20-дан астам лагері орналасқан.

Ұлтымызды үлкен зұлматқа душар еткен сталиндік репрессия жөнінде білу және оны жадында ұстау бүгінгі және болашақ ұрпақ үшін аса маңызды. Қуғын-сүргін жалыны сол тұстағы әрбір отбасын шарпыды, еңкейген қарттан еңбектеген балаға дейін сталиндік қызыл қырғынның азабын арқалауға, ел ішін жаппай жайлаған қайғы-қасірет пен үрейді жан-жүрегімен сезінуге мәжбүр етті.

Саяси қуғын-сүргін құрбандары – сол кездегі жүйеге қарсы шыққандар, жүйеге қауіп төндіргендер. «Саяси қуғын-сүргін құрбандары» деген ұғымға ұжымдастыру саясатына қарсы көтеріліске қатысқандар, Алашорда қозғалысына қатысқандар, буржуазияшыл, ұлтшыл деп айыпталып, 58-баппен атылғандар жатады. Саяси қуғындау – қасақана жасалатын нәрсе. Онда көзі ашық, білімі бар адамдар күшпен жойылды. Әлемнің әр тарапына қуғын көріп айдалып кеткен, туған жерінен бір уыс топырақ бұйырмаған арыс ерлеріміз қаншама. Елім деп емірініп, жұртым деп жүрегі соққандардың дені сол кездері жер жастанды. Арада қаншама уақыт өтсе де ақталмағандары бар. Сонау зобалаң жылдары елдің ертеңін ойлаған ұлттық зиялылар “ұлтшылдар” ретінде негізсіз айыпталды. Және осы жазықсыз жазаланған жандар ұлт зиялыларының алдыңғы қатарлы өкілдері еді. Ұлттық зиялылар деп кімді айтамыз? Бұл сауал жөнінде қазақ халқының ардақты азаматтарының бірі Мұстафа Шоқай: “Оқыған, тәрбие көрген адамдардың бәрін зиялы деп атап, оны сол адам өзі тән болған ұлттың “ұлттық зиялысына” қоса беруге болады деп ойласақ, сөзсіз қателесеміз. Біздіңше, белгілі бір мұрат-мақсаттардың соңында жүрген және сол белгілі мұрат-мақсаттары төңірегіне жиналған оқымыст

Бейнебаян көрсету.

ХХ ғасырдың басында Ресейде өтіп жатқан барлық оқиғалар қазақ еліне де өз әсерін тигізді. ХХ ғасырдың басында қазақ даласында ұлт-азаттық қозғалыстармен қатар түрлі саяси-идеялық бағыттар да кең өріс алды. Мұның негізгі себебі – жергілікті халық мүддесімен санасуды мүлде қойған патша шенеуніктерінің зорлығы, қоныс аударушылардың келуімен байланысты елдің ата-қонысынан айрылуы, халықты орыстандыру саясатының ашықтан-ашық сипат алуы болды. 1929-1930 жылдарда Қазақстанға қоныс аудару ісінің жаңа кезеңі болды. Кеңестік билік қоныс аудару ісін жеделдетуді жоспарлады. 1928-1933 бесжылдық жоспарында қоныс аударуды жеделтеу аудандары ірі аймақтарға бекітілді. 1926-1933 жылдар кезеңінде Ф.Голощекиннің «Қазақстандағы кіші Қазан төңкерісі» жүзеге асырылды. Оның мәнісі: ұжымдастырамын деп малын, жерін, дүние-мүлкін тәркілеген соң қудалау, жер аудару, соттау, ату, асу болатын. Қазақ даласына «киіз үйден қала орнату» саясаты жетті. «Кіші қазан» төңкерісі патшалық Ресейдің отары болған, қоғамдық дамуда мешеу қалған құйыртқы саясат едіТілі, діні, салт-санасы ғасырлар бойы өсіп, өніп келе жатқан тұтас бір халыққа ойына келгенін істеп, тағдырын тәлкек етіп, тоздырып жіберді. Бұл бағыт жергілікті хал

Кеңестік дәуірде ғана қазақ мәдениеті қуғын-сүргінге төрт толқынын бастан кешті:

1. 1929-1932 жылдары алаш зиялылары түрмеге қамалды, сотталды, атылды;

2. 1937-1938 жылдары «халық жауларын» жою науқаны өтті;