6 сынып, 1-тоқсан қазақстан тарихы Қазақстан аумағындағы ерте ортағасырлық мемлекеттер слайд

ҚАЗАҚСТАН ТАРИХЫ

6-СЫНЫП

2-сабақ

Бөлім тақырыбы:

Түркі кезеңіндегі Қазақстан тарихы ( VI –XIII ғ.б .)

Сабақтың тақырыбы:

Қазақстан аумағындағы ерте ортағасырлық мемлекеттер

Зерттеу сұрағы:

VI-IX ғасырларда билік құрған қай қағандардың есімдері тарихта сақталды?

Оқу мақсаты:

6.3.1.1 оқиғалардың өзара байланысын табу арқылы Түрік қағанаты құрылуының тарихи маңызын анықтау;

Бағалау критерийлері :

- Түрік қағанатының құрылуының басты оқиғаларын ажыратады;

- Түрік қағанатының құрылуының тарихи маңыздылығын анықтайды .

Түрік қағанаты жеріміздегі ірге тепкен алғашқы феодалдық мемлекеттің бірі . Қытай деректерінде түркілерге қатысты алғашқы мәліметтер 542 жылдан бастап кездеседі

https://bilimland.kz/kk/subject/qazaqstan-tarihy/6-synyp/qazaqstan-territoriyasyndahy-erte-ortahasyrlyq-memleketter-turik-qahanaty?mid=81:simple

Бейнероликке назар аударыңдар .

Түрік сөзі «берік, күшті» деген мағынаны білдіреді.

Теле - түрік тілдес тайпалардың ортақ атауы.

Ашина - түркі еліндегі ақсүйек қауымы, «текті қасқыр», ал басқалары «аспаннан жаратылған» деп түсіндіреді.

Қаған - мемлекетті басқарушы, сот міндетін атқарды, әскерге басшылық етті.

Қағанат – мемлекет.

Тат- құлдар.

Термин сөздермен жұмыс .

1-тапсырма. Сұрақ-жауап

1.Түрік қағанатының жер аумағы,халқы?

2.Түрік қағанатының қай қағанның тұсында нығайды?

3. Әкімшілік және әлеуметтік құрылымын ата?

4. Түрік қағанатының ыдырауына себеп болған жағдайлар?

Дескриптор: Білім алушы

- Түрік қағанатының жер аумағы,халқы туралы айтады

-Түрік қағанатының нығаюы жайлы айтады

- Әкімшілік және әлеуметтік құрылымын сипаттайды

- Түрік қағанатының ыдырауы туралы айтады

Жауабы:

1.Түрік қағанатының алып жатқан жер аумағы

Түрік қағанаты алғашқы орта ғасырда Еуразияда құрылған жер аумағы шығыста Алтайдан бастап,батыста Каспий теңізіне дейінгі.Оңтүстік-Шығыс Қытаймен, оңтүстік-батысында парсы елімен шектесіп, ұлан – байтақ аумаққа билік жүргізді.Алғашқы феодалдық мемлекеттің бірі.

Халқы: 30 дан астам теле тайпа кірді (қырғыз, оғыз, ұйғыр, дулу, үйсін, т.б .)

2.Түрік қағанатының нығаюы

552 -554ж Мұқан қағанның кезінде жужандар мүлде қайтып бас көтерместей болып жеңілді. Осы кезден бастап түріктер Ұлы Даланың шығыстағы қожасына айналды. Иштеми қаған қазіргі Қазақстан Орталық Азияны бағындырып, Еділ мен Солт.Кавказға дейін барды .

3. Әлеуметтік құрылымы

Қаған мемлекетті басқарды, жоғарғы сот м i ндет i н атқарды, әскер-ге басшылық етті . Мемлекетті басқаруда тайпаның ақсүйек қауымына

сүйенд i . Әскери және азаматтық билікті басқаратын жүйе – ябғу, шад

т.б. құрылды. Билеуші әулеттің жасы жағынан ең үлкені қаған сайланды .

4. Түрік қағанатының ыдырауы

VI ғасырдың соңы – VII ғасырдың басын да Қытайдың күшею i

би л i к басындағы түр кі әулет i н i ң өз i ш i нде қырқыстың басталуы мен