6 сыныпқа арналған топонимдер бойынша сабақ жоспары

Сабақтың тақырыбы: Топонимдер – өткен заманның куәгерлері (жер-су атауларының тарихы)

Балалар бүгінгі сабағымыздың тақырыбы: Топонимдер – өткен заманның куәгерлері (жер-су атауларының тарихы)

Өлкеміздің жер-су атауларының тарихы туралы сөз етеміз.

«Отан» әнін тыңдату

«Отан» ұғымын қалай түсінесің?

Топонимика ұғымы нені білдіреді?

Өлкедегі жер-су аттарын ата?

Сені өлкеңнің тарихы қызықтыра ма?

Жер-су атаулары халық қазынасы, өткен өмірінің айнасы. Жер-су атауларын зерттеумен айналасатын ғылым саласы – топонимика деп аталады да сан-салаға бөлініп кетеді.

Топонимика-жер-су аттарының шығуын,дамуын,жазылуын зерттейтін ғылым.

Топонимиканың салалары бойынша былайша топтастыруға болады:1. Ойконимика - бұл топонимиканың ауыл, елді - мекендердің аталуын зерттейтін сала

2. Зооним - (гректің zoon - жануар) хайуанаттар атымен байланысты жер - су аттары

3. Гидроним - (грек - hydor - су) дегеніміз - географиялық атаудың, оның ішінде өзен, көл, көлшік, теңіз, су атауларының қызметін, маңызын, шығу тегін, құрылысын мен тарау шеңберін, дамуы мен өзгеруін зерттейтін топонимиканың бір саласы.

4. Метафоралы атаулар - басқа объектілермен ұқсастығына қарай салыстыру теңестіру негізінде алуан түрлі ат қою./Шуылдақ, Құмқұдық, Майлысай, Бақшалысай/

5. Эвфемизмге байланысты атаулар - гректің «жақсы айтамын»деген сөзі. Сөздерді сыпайылап, құрмет көрсете айтуды білдіреді. Адамның табиғатқа деген эстетикалық қөзқарасынан, оны қадірлеп, қастерлеуінен және діни сенім, нанымнан, табынудан туған. /Құдайқұл/

6. Фитоним -(гректің phyton - өсімдік ) өсімдіктерге байланысты қойылған атауларды зерттейтін топонимиканың бір саласы./Қарағандысу, Жиде, Жыңғылдыкөл)

«Неткен сұлу Қазақ жері» бейнебаян көрсету.

Топонимика — мыңдаған жылдар жемісі. Жер-су, елді мекен атаулары халқымыздың бай тілі негізінде жасалып, халық тарихымен байланысты дамиды.

Топонимикалық атаулар белгілі бір оқиғалардың мерзімін меңзеуі арқылы тарихи дерек көзінің сырын саралап, танып-білуге септігін тигізеді. Олай болса, топонимдер — «жердің тілі, жазылмаған кітабы» ғана емес, сонымен қатар жер тарихы мен ел тарихын танытар, оның өмірінен сыр шертер тарихи шежіресі.

Олар өткен тарихымыздың мәдени ескерткіші ретінде ғана маңызды емес, бүгінгі таңда зор мән-мазмұнға ие. Өйткені ешбір қоғам өмірінде, тарих деңгейінде жер-су атауларының қатысуынсыз оқиға болған емес.

Мәдениеті мен ғылыми кемелденген өркениетті халықтар көне тарихтың сыр-сипатын ашуға септігін тигізер құнды мұралардың ешбірін назардан тыс қалдырмай зерттеп, ғылым елегінен өткізіп отырады. Әрбір атаудың өз тарихы, дүниеге келу сыры бар.