9 сынып, 1-тоқсан Толық Әдебиет пәнінен ҚМЖ

Бекітемін:__________ Қысқа мерзімді жоспар Қазақ әдебиеті 1-сабақ.

Бөлім:

І бөлім: «Атадан қалған асыл сөз»

Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты :

А.О.Усенбаева

Күні:

Сынып: 9 А

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Ж. Баласағұн «Құтты білік» дастаны

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

9.1.1.1 әдеби шығармаға сюжеттік-композициялық талдау жасау

9.2.1.1 эпикалық, поэтикалық, драмалық мәтіндердегі композициялық амалдарды талдау;

Сабақтың мақсаты

Көркем шығармаға сюжеттік-композициялық талдау жасай алады. Поэтикалық мәтіндердегі композициялық амалдарды талдай алады.

Құндылықтарға баулу

• Тәуелсіздік және Отаншылдық

• Бірлік және Ынтымақ

• Еңбекқорлық және Кәсіби біліктілік

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі//

уақыты

Педагогтің әрекеті

Білім алушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басталуы

5 минут

Сабақтың ортасы

7 минут

5 минут

8 минут

7 минут

10 минут

Сабақтың аяқталуы

5 минут

1.Сәлемдесу

2. Психологиялық ахуал

«Әдемі ойлай және демала біл» жаттығуыОқушыларға сабақтың тақырыбы, мақсаты, бағалау критерийлері айтылады.

Тақырыптық ақпарат

1. Жүсіп Баласағұнның өміріне кішігірім тоқталу 2. «Құтты білік» дастаны туралы 3. «Құтты білік» дастанының сюжеттік-композициялық жүйесі

Жүсіп Баласағұни, Жүсіп Хас Хажиб Баласағұни (1020) – ақын, ойшыл, ғалым, мемлекет қайраткері. Өмірі туралы мәліметтер аз сақталған. Ол философия, математика, медицина, астрономия, астрология, өнертану, әдебиеттану, тіл білімі, тағы басқа ғылым салаларының дамуына зор үлес қосқан. Жүсіп Баласағұнидің есімі әлемдік әдебиет пен мәдениет тарихында "Құтадғу білік" ("Құтты білік") дастаны арқылы қалды. Жүсіп Баласағұни бұл дастанын хижра есебімен 462 жылы, қазіргі жыл санау бойынша 1070 жылда жазып бітірген. Дастанды "хандардың ханы" – Қарахандар әулеті мемлекетінің (942-1210) негізін салушы Сүлеймен Арслан ханға (908-955) тарту етеді. Сол үшін хан өз жарлығымен Жүсіп Баласағұниға "хас хажиб" – "бас уәзір" немесе "ұлы кеңесші" деген лауазым берген. Дастанның бізге жеткен үш нұсқасы бар. Біріншісі, Герат қаласындағы 1439 жылы көне ұйғыр жазуымен (қазір ол Вена қаласындағы Корольдік кітапханада сақтаулы), екіншісі, 14 ғасырдың 1-жартысында Египетте араб әрпімен (Каирдың Кедивен кітапханасы қорында) көшірілген. Ал Наманған қаласынан табылған үшінші нұсқасы 12 ғасырда араб әрпімен қағазға түсірілген. Бұл қолжазба Ташкенттегі Шығыстану институтының қорында сақтаулы тұр. Ғалымдар осы үш көшір

Поэманы толық көлемінде неміс тіліне аударысымен және түпнұсқасымен 1891-1900 жылдары В. В. Радлов ғылым әлеміне паш етті. 1896 ж. К. Керимов өзбек тіліне аударды. 1971 жылы Н. Гребнев "Бақытты болу ғылымы" деген атпен еркін аударма жасады. 1983 жылы С. Н. Иванов "Благодатное знание" деген атпен орыс оқырмандарына ұсынды. Ал 1986 жылы бұл дастанды ақын А. Егеубаев қазақ тіліне аударды. А. Н. Романов пен С. Н. Иванов: "Жүсіп Баласағұнның "Құтты білік" поэмасы - ең алғаш, ең көне, әзірше жалғыз, мұсылман идеологиясының негізінде, осы идеологияны уағыздаушы ретінде “түркі тілінде жазылған шығарма",-деп баға береді. Кітапқа көшпенділер тұрмысы мен аңшылық өнерін көрсететін нақыл сөздер, мақал-мәтелдер, тұрақты сөз тіркестері енген.

Ой түрткі

1. Ел басқарған әкім болу үшін адам бойында қандай қасиеттер болу қажет деп ойлайсыңдар?

1-топ: Әділ болу үшін не істеу керек?

2-топ: Ақылды, зерек адам елді жалғыз өзі басқара ала ма?

3-топ: Қандай адамдар билік жүргізе алмайды?

1-тапсырма:

Ж.Баласағұнның «ақыл, білім, білік, дағды» ұғымдарына қандай анықтамалар бергенін жалғастырыңдар:

Білім

Білік

Дағды

«Білім –інжу, түбінде -анық, қойма сан»; «Ақыл- шырақ , қара түнді ашатын, білім –жарық, нұрын саған шашатын»; «Білім –байлық , азаймас һәм жоғалмас, еш қарақшы, ұрыға да тоналмас!»

«Ақыл қайда болса, ұлылық толады, білім кімде болса, сол білікті болады»;

«Біліктіні тыңда, ақылдың бұлағы, білімді сөз –шырын, жанның құнары»;

«Білік мәнін біл, не дейді білген ер: білім білсең, бәле жүрмес іргеден».

«Білік берді – адам бүгін жетілді, ақыл берді- талай түйін шешілді»; «Оқу-тоқу берер – білім, парасат, оның бәрі ақыл емес, қарасақ».

2-тапсырма:

Жұптық жұмыс:

Оқиғаның басталуы _____________

Оқиғаның дамуы________________

Оқиғаның байланысуы __________

Оқиғаның шиеленісуі __________

Оқиғаның шарықтау шегі _______

Оқиғаның шешімі ____________

3-тапсырма:

Жеке жұмыс:

Ж.Баласағұнның

адам бойындағы жағымды-жағымсыз қасиеттері туралы ойын жазыңыз.

Адал достық пен амал достықтың сипаты қандай?

Ақыл-білім туралы не айтылды?

Тіл туралы не деді?

1.Жүсіп Баласағұн жайлы не білесіңдер?

2. «Құтты білік» шығармасының кейіпкерлері туралы не айтар едің?

3. Құтты білік» шығармасы кімге арналған?

4.Үзіндіде адамның қандай қасиеттері болады?

Үйге: 4 - тапсырма

Рефлексия

Психологиялық ахуал

«Әдемі ойлай және демала біл» жаттығуы- Жүргізуші: «Толқыған кезде, асықпай дем алуға үйрен. Түзу отыр, қолдарыңды тізелеріңе салып, көздеріңді жұмыңдар, терең демалыңдар:- Ойша: «Мен арыстанмын»,- деп деміңді ішке ал, сыртқа шығар;- Дауыстап: «Мен құспын»,- деп деміңді ішке ал, сыртқа шығар;- Дауыстап: «Мен гүлмін»,- деп деміңді ішке ал, сыртқа шығар;- Дауыстап: «Мен сабырлымын»,- деп деміңді шығар. Сен сабырлысың, сенің қолыңнан бәрі келеді

Сызбаны толтырады. Ақын ойын талдап көрсетеді. Достықты сипаттап, ақыл-білім туралы ой айтады. шығарма сюжетіндегі тіл туралы ойды жазады.

Шығармаға сюжеттік-композициялық талдау жасайды

"Құтты білік" дастаны белгілі бір мағынада елдегі Ата заң (Конституция) қызметін атқарған. Дастанның басты идеясы төрт принципке негізделген. Біріншісі, мемлекетті дұрыс басқару үшін қара қылды қақ жаратындай әділ заңның болуы. Автор әділдіктің символдық бейнесі ретінде Күн туды патшаны көрсетеді. Екіншісі, бақ-дәулет, яғни елге кұт қонсын деген тілек. Бақ-дәулет мәселесі патшаның уәзірі Айтолды бейнесі арқылы жырға қосылған.

Оқиғаның басталуы Айтолды данышпанның Күнтуды патшаны іздеуі

Оқиғаның байланысуы

Күнтуды патшаның Айтолдыны сынауы

Оқиғаның дамуы

Айтолдының ауыр дертке шалдығып, ұлына өсет айтуы

Оқиғаның шиеленісуі Өгдүлміштің паша қызметкері болуы, көзге түсуі

Оқиғаның шарықтау шегі Өгдүлміштің Одғұрмышты іздеп табуы

Оқиғаның шешімі

Одғұрмыштың қызметтен бас тартуы, Одғұрмыштың

Ауыр дертке шалдығып қайтыс болуы

Сұрақтарға жауап береді.

Талқылау кезінде оқушылардың айтылған пікірлері мен көзқарастары ауызша

мадақтау арқылы бағаланып, сабақтың келесі кезеңінде белсенді қатысуына ынталандырады

Жарайсың!

Керемет шешім!Ойлы шешім!

Мұндай ойлы пікірлерді ешқашан естімеппін!

Дескриптор

Білім алушы

-ақын ойын талдайды;

- достықты сипаттайды;

-ақыл-білім туралы ой айтады;

-шығарма сюжетіндегі тіл туралы ойды жазады.

Берілген тапсырмалар

дың барлығын

жетон арқылы бағалау

Оқулық

9-сынып

«Атамұра» баспасы

2019жыл

Қалыптастырушы бағалауға арналған

тапсырма

лар жинағы

9-сынып

Оқулық

9-сынып

«Атамұра» баспасы

2019жыл

Бекітемін:__________ Қысқа мерзімді жоспар Қазақ әдебиеті 2-сабақ

Бөлім:

І бөлім: «Атадан қалған асыл сөз»

Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты :

Күні:

Сынып: 9

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Ж. Баласағұн "Құтты білік". Үзінділермен жұмыс.

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

9.1.4.1 көркем шығармалардан алған үзінділерді шығармашылық жұмыстарда қолдану

9.2.2.1 автор бейнесінің идеялық-стилистикалық тұтастырушы ретіндегі рөліне талдау жасау;

Сабақтың мақсаты

Көркем шығармалардан алған үзінділерді шығармашылық жұмыстарда қолдана алады.

Құндылықтарға баулу

• Тәуелсіздік және Отаншылдық

• Бірлік және Ынтымақ

• Еңбекқорлық және Кәсіби біліктілік

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі//

уақыты

Педагогтің әрекеті

Білім алушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басталуы

5 минут

Сабақтың ортасы

8 минут

7 минут

8 минут

7 минут

5 минут

Сабақтың соңы

5 минут

1. Психологиялық ахуал

«Амандасып алайық»

https://wordwall.net/ru/resource/53248984

Оқушыларға сабақтың тақырыбы, мақсаты, бағалау критерийлері айтылады.

Ой түрткі

Кейіпкерлер бойынан қандай қасиеттерді байқадың?

Топтық жұмыс

Кейіпкер бойындағы басты қасиеттер мен олардың ұстанымдарын айтыңыз

1-топ: Күнтуды

2-топ: Айтолды

3-топ: Өгдүлміш

4-топ: Одғұрмыш

1-тапсырма

Жеке жұмыс

Автордың тіл туралы ойларын, түсініктемесін оқи отырып, өз нұсқаңызды жазып көріңіз

Ж. Баласағұнның ойы

Менің ойым

-Тіл қадірлі етер, ерге бақ қонар,

Қор қылар тіл, кететұғын бас болар;

-Тіл арыстан, есік баққан ашулы,

Үй иесі, сақтан, жұтар басыңды!

- Тіліңді бақ, басың аман болады,

Сөзді қысқа айт, жасың ұзақ болады

-Тіл қадірлі етер, .....

-Тіл арыстан.....

Тіліңді бақ.....

2-тапсырма

Автордың адам бойындағы құндылықтарды не жоятыны туралы берген түсініктемесін оқи отырып, өз нұсқаңызды жазып көріңіз.

Жүсіп Баласағұнның ойы

Сенің ойың

- біріншісі – ақыл, оны ашулану, өшігу күңгірттендіреді

-біріншісі- ақыл,...

-екіншісі – достық, оны күншілдік бұзады

-екіншісі- достық,..

үшіншісі – ұят, оны тойымсыздық ашкөздік жояды,

-үшіншісі- ұят, ...

төртіншісі – жақсы тәрбие; оған нашар орта әсер етуі мүмкін

-төртіншісі- жақсы тәрбие, ...

бесіншісі – бақыт, ал оны қызғаншақтық бүлдіреді

-бесіншісі- бақыт, ...

3-тапсырма

Жүсіп Баласағұнның «Құтты білік» дастанының идеясын анықтаңыз. Ақын қолданған «тіл» сөзінің мағынасын ашыңыз.

Шығарманың идеясы

ТІЛ

Жүсіп Баласағұн шығармасындағы ақынның ел басқарудағы әміршінің қадір-қасиетіне, мінез-құлқына, қоғамға деген көзқарасын анықтап, шығармадағы тақырыпты, ой үндестігін табыңыз, 2 сөйлеммен түйін сөз жазыңыз.

Тақырып ой үндестігі түйін сөз

7-тапсырма (оқулықтан)

Төмендегі үзіндіні негізге ала отырып, «Құтты білік» дастанының идеясы мен авторының стиліне баға беріңдер.

Кітаптар көп арабша да, тәжікше,

Біздің тілде бұл жалғыз-ақ әзірше.

Тек білікті білер мұның түйінін,

Ақылды ұзақ ақыл-ойдың қиынын.

Біл, түрікше жырмен жазып арнадым,

Дұға қылсаң, мені ұмытып қалмағын.

Үйге: 5- тапсырма

Рефлексия

«Білім поштасы»

1.Менің ойымша...

2.Себебі...

3.Мысалы...

4.Қорыта айтқанда...

Психологиялық ахуал

Wordwall платформасы арқылы

«Амандасып алайық»

Оқушылар бірі-бірімен сандары таңдау арқылы берілген суреттерге қарап, амандасады.

Кейіпкерлер бойындағы басты қасиеттеріне талдау жасайды.

Сұрақтарға жауап береді.

Кейіпкер бойындағы басты қасиеттер мен олардың ұстанымдарын айтады.

Автордың тіл туралы ойларын, түсініктемесін оқи отырып, өз нұсқаларын жазады.

Автордың адам бойындағы құндылықтарды не жоятыны туралы берген түсініктемесін оқи отырып, өз нұсқаларын жазады.

Жүсіп Баласағұнның «Құтты білік» дастанының идеясын анықтаңыз. Ақын қолданған «тіл» сөзінің мағынасын ашады..

Жүсіп Баласағұн шығармасындағы ақынның ел басқарудағы әміршінің қадір-қасиетіне, мінез-құлқына, қоғамға деген көзқарасын анықтап, шығармадағы тақырыпты, ой үндестігін табады, 2 сөйлеммен түйін сөз жазады.

Берілген үзіндіні негізге ала отырып, «Құтты білік» дастанының идеясы мен авторының стиліне баға береді.

Талқылау кезінде оқушылардың айтылған пікірлері мен көзқарастары ауызша

мадақтау арқылы бағаланып, сабақтың келесі кезеңінде белсенді қатысуына ынталандырады

Жарайсың!

Керемет шешім!Ойлы шешім!

Мұндай ойлы пікірлерді ешқашан естімеппін!

Дескриптор

Білім алушы

- үзінді бойынша өз нұсқасын жазады;

-шығармашы

лықпен орындайды

Дескриптор

Білім алушы

-автор түсініктемесін талдайды,

-өз нұсқасын жазады.

Берілген тапсырмалар

дың барлығына

«ноутбук» арқылы өзін-өзі бағалау жүргізеді.

Дескриптор

Білім алушы

- ел басқарудағы әміршінің қадір-қасиетіне, мінез-құлқына, қоғамға деген көзқарасын анықтайды,

-тақырыпты анықтайды,

-ой үндестігін табады,

-түйін сөзді екі сөйлеммен жазады.

Оқулық

9-сынып

«Атамұра» баспасы

2019жыл

Қалыптастырушы бағалауға арналған

тапсырма

лар жинағы

9-сынып

Оқулық

9-сынып

«Атамұра» баспасы

2019жыл

Бекітемін__________

Қысқа мерзімді жоспар Қазақ әдебиеті 3-сабақ

Бөлім:

І бөлім: «Атадан қалған асыл сөз»

Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты :

Усенбаева А.О.