Абай қарасөздерінің көтерген мәселелері 10 сынып

Қазақ әдебиеті

10- сынып

Мұғалім:

Хасенова А.Т

Уақыты:

Кабинет

Сабақтың тақырыбы

Абай қарасөздерінің көтерген мәселелері

Мақсаты

Білімділік: Абай қара сөздерінің тәрбиелік мәнін түсіну, адамгершілік тәрбие берудегі ақынның философиялық шолуларының маңызын түсінуге үйрету, жиырма тоғызыншы қара сөзінің мазмұнын меңгерту.Тәрбиелік: Оқушы дүниетанымын қалыптастыру, адамгершілік қасиеттерді оқушы бойына сіңіру, ойшыл көтерген проблемалар тағылымынан үлгі алып, оқушының азаматтық бейнесін қалыптастыру.Дамытушылық: Оқушыларды өзінше ой қорытуға, ой түюге баулу, шығармашылық жұмысқа жұмылдыру арқылы таным-түсініктерін дамыту.Сабақтың типі:Жаңа білімді игерту сабағыСабақтың түрі:Дәстүрліемес сабақСабақтың әдіс-тәсілдері:Сұрақ-жауап, электрондық оқулықпен жұмыс, мәтінмен жұмыс,ауызша тіл дамыту, шығармашылық жұмыс, талдау, бейнесюжет.

Топқа бөлу

Пазл арқылы топтарға бөлу

Ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру

« Сиқырлы сөздер » ойыны Мұғалім кез-келген өтінішті айтады , ал оқушы оны әдепті түрде айтуы керек . Мысалы : Айнаш , дәптерді бер . «Айнаш , өтінемін дәптерді берші » Ізеттілік туралы ертегі тыңдау

Сабақтың барысы

Мұғалімнің іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Үй тапсырмасын сұрау

Қызығушылықты ояту

- Балалар, біз сендермен өткен сабағымызда қазақтың бас ақыны атанған ұлы ақынымыз Абай Құнанбайұлының өмірі мен шығармашылығына шолу жасап, «Қансонарда бүркітші шығады аңға» өлеңінің мазмұнымен танысқан болатынбыз. Бүгінгі сабағымызда Абай атамыздың шығармашылығымен таныстығымызды ары қарай жалғастырамыз.Бүгінгі сабағымызды:Қара сөзі, қара өлеңі қарымды,Толғайды Абай мұңым менен зарымды.Абай сынды дана туған халықтың,Ұл-қызы да болу керек дарынды, - деген өлең жолдары арқылы бастағым келіп отыр.Жаңа сабағымызды бастамас бұрын, бүгінгі сабақтың жоспары:Үй тапсырмасын тексеру «Сиқырлы киіз үй» ойыны «Сандар сөйлейді» стратегиясыЖаңа сабақ Тақырыппен танысу «Оза оқу» стратегиясы «Жаңаша көзқарас» «Проблемалық полемика» «Кубизм» стратегиясы Тест «жұлдызды сәт»Қорытынды Венн диаграммасыБағалау.Қане, балалар,«Сиқырлы киіз үй» ойынын ойнап,үй тапсырмасын тексерейік«Сандар сөйлейді» тапсырмасы. Әр түрлі сандардың Абай өмірімен байланысын атуып, дәлелдеу.

Мағынаны тану

- Абайдың неше қара сөздері бар?- 45.Қара сөз – еркін ой білдіру формасы.Абайдың қара сөзі – адамгершілік, мораль мәселелеріне арналған өсиет, толғау. Қара сөздің көркем әңгімеден айырмасы:Кейіпкердің болмауыОқиғаның болмауыКөбінесе өсиет түрінде келеді.Абай бірінші қара сөзінде мақсатын атап көрсетеді: «Ақыры ойладым: осы ойыма келген нәрселерді қағазға жаза берейін, ақ қағаз бен қара сияны ермек қылайын, кімде-кім ішінен керекті сөз тапса, жазып алсын, я оқысын, керегі жоқ десе, өз сөзім өзімдікі дедім де, ақыры осыған байладым, енді мұнан басқа ешбір жұмысым жоқ».

байдың қара сөздерінің саны 46. Бірақ біз 46-ншы қазақтардың шығу тарихы жайлы жазылған «Біраз сөз қазақтардың түбі қайдан шыққандығы туралы» деген қара сөзін өз алдына жеке тарихи шығарма, очерк ретінде қарастырып жүрміз. Абай қара сөздері - өмір тәжірибесінен туған ой толғамының қорытындысыҚара сөздерінде Абай әңгіме-сұхбат жанрының өзіндік ерекшелігін пайдаланады.Абай қарасөздері туралы мүмкіндігіне орай батыл, ірі негізді пікірлер айтқан М.Әуезов еді. «...Абайдың осы қарасөз дейтін мұралары көркем прозаның өзіне бөлек, бір алуаны болып қалыптанады. Бұлар сюжетті шығармалар емес. Бұрынғы жазушылар қолданған естегі, мемуар да емес. Стиль мазмұн жағынан алғанда, осы шығармалар Абайдың өзі тапқан, бір алуан көркем сөздің түрі. Кейде бұлар сыншылдық, ойшылдық және көбінше адамгершілік, мораль мәселелеріне арналған өсиет, толғау тәрізді». (М.Әуезов. 20-том).Қара сөздері тақырып жағынан алғанда ақынның өлеңдерімен астасып жатады. Абай адал еңбек ету, егін салу, саудамен айналысу, өнер үйрену, білім-ғылымды игеру, қоғамдағы әр түрлі топтардың қылып жүрген харекеті, мінез-құлқы, адамгершілік, имандылық секілді, бірталай мәселелерді қара сөздерінде кеңінен толғайды, үлкен көрегендікпен к

Ой толғаныс

Ол не? Кім жазды? Неше қарасөзбар? Қай қара сөздермен таныстық? Қара сөз не үшін керек? Мен өмірде қара сөзді пайдаланамын ба?Қарасөзі “Жұлдызды сағат” ойыны1. Абай қанша қара сөз жазды?55, 63, 45;2. Нешінші қара сөзі очерк ретінде қарастырылған?33, 38, 463. Естіген нәрсені ұмытпастыққа неше себеп бар?4, 5, 6;4. Абай адамзаттың неше қасын атаған? 2, 10, 3;5.Абай неше жасында қара сөз жаза бастаған?13, 27, 45;

Бағалау

Бағалау парақшаларын толтыру

Үйге тапсырма

1) Отыз сегізінші қара сөзді толығымен оқу2) «Абай атаға хат» атты ой- толғау жазу

Оқушылар күнделіктеріне жазады

Бекітемін О.І.М ---------------------------------------

Қазақ әдебиеті

10-сынып

Мұғалім: Хасенова А.Т

Уақыты: 9.01.2018ж

Кабинет

Сабақтың тақырыбы

6,19- қарасөздері

Мақсаты

Оқушыларды өз бетімен жұмыс істете отырып, ой қозғау, ой қорыту, осы күнгі айтыстарды бұрынғы айтыстармен салыстыра білу дағдыларын дамыту.

Топқа бөлу

Қағаздарды алу арқылы 4 топқа бөлінеді.

1 «Оптимистер»

2 «Пессимистер»,

3. «Риалистер»,

4 «Сарапшылар»

Ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру

Ұйымдастыру. «Бәдік айтысы», «Жануарлар мен адам айтысы», «Жұмбақ айтысы», «Салт айтысы» - деп жазылған қағаздарды жазуын көрсетпей парта үстіне қоямыз, сол қағаздарды алу арқылы оқушылар топқа бөлінеді.

Сабақтың барысы

Мұғалімнің іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Үй тапсырмасын сұрау

Қызығушылықты ояту

Абайдың алтыншы қара сөзі

Қазақтың бір мақалы: «Өнер алды - бірлік, ырыс алды - тірлік» дейді. Бірлік қандай елде болады, қайтсе тату болады - білмейді. Қазақ ойлайды: бірлік - ат ортақ, ас ортақ, киім ортақ, дәулет ортақ болса екен дейді. Олай болғанда байлықтан не пайда, кедейліктен не залал? Ағайын құрымай мал іздеп не керек? Жоқ, бірлік - ақылға бірлік, малға бірлік емес. Малыңды беріп отырсаң, атасы басқа, діні басқа, күні басқалар да жалданып бірлік қылады! Бірлік малға сатылса, антұрғандықтың басы осы. Ағайын алмай бірлік қылса керек, сонда әркім несібесін құдайдан тілейді, әйтпесе құдайдан тілемейді, шаруа іздемейді. Әуелі біріне-бірі пәле іздейді. Не түсін, не ажарын, не өкпесін бұлдап, ол болмаса, бір пәле салып, қорғалатып, әйтеуір бірін-бірі алдаудың амалын іздеседі. Мұның қай жерінен бірлік шықты?

«Ырыс алды - тірлік» дейді, ол қай тірлік? Ол осы жан кеудеден шықпағандық па? Жоқ, ондай тірлік итте де бар. Ондай тірлікті қымбат көріп, бұлдаған адам өлімді жау көріп, ахиретке дұшпан болады. Жанын қорғалатып, жаудан қашып, қорқақ атанып, еңбек қылудан, қызмет қылудан қашып, еріншек атанып, ез атанып, дүниеде әлгі айтылған ырысқа дұшпан болады. Ол айтқан тірлік олар емес. Көкірегі, көңілі тірі болса, соны айтады. Өзің тірі болсаң да, көкірегің өлі болса, ақыл табуға сөз ұға алмайсың. Адал еңбекпен ерінбей жүріп мал табуға жігер қыла алмайсың.

Кеселді жалқау, қылжақбас,Әзір тамақ, әзір ас,Сыртың - пысық, ішің - лас,Артын ойлап ұялмас, -

болып жүріп, тірімін деме, онан да алла жіберген ақ бұйрықты өлімнің өзі артық.

Абайдың он тоғызыншы қара сөзі

Адам ата-анадан туғанда есті болмайды: естіп, көріп, ұстап, татып ескерсе, дүниедегі жақсы, жаманды таниды дағы, сондайдан білгені, көргені көп болған адам білімді болады. Естілердің айтқан сөздерін ескеріп жүрген кісі өзі де есті болады. Әрбір естілік жеке өзі іске жарамайды. Сол естілерден естіп, білген жақсы нәрселерді ескерсе, жаман дегеннен сақтанса, сонда іске жарайды, сонда адам десе болады. Мұндай сөзді есіткенде шайқақтап, шалықтанып не салбырап, салғырттанып есітсе, не есіткен жерде қайта қайырып сұрап ұғайын деп тұшынбаса, не сол жерде сөздің расына көзі жетсе де, шыға беріп қайта қалпына кетсе, естіп-есітпей не керек? Осындай сөз танымайтұғын елге сөз айтқанша, өзіңді танитұғын шошқаны баққан жақсы деп бір хакім айтқан екен, сол секілді сөз болады.

Оқушылар ДЖИГСО әдісі бойынша бір-біріне түсіндіреді

Мағынаны тану

Абайдың қара сөздерінің саны 46. Бірақ біз 46-ншы қазақтардың шығу тарихы жайлы жазылған «Біраз сөз қазақтардың түбі қайдан шыққандығы туралы» деген қара сөзін өз алдына жеке тарихи шығарма, очерк ретінде қарастырып жүрміз.Абай қара сөздері - өмір тәжірибесінен туған ой толғамының қорытындысы.Абай қара сөздері тақырып жағынан бірнеше топқа бөлуге болады:Ар-ұят, адамгершілік: 5, 9, 11, 18, 24, 40Еңбек: 2, 4, 25, 42Қазақ мақалдары: 5, 6, 29, 37, 39Дүниенің тылсым сырларын тану:7, 19, 31, 38, 43Надандық, жалқаулық т.б. сынау: 3, 6, 8, 11, 18, 44Ғылым, білім, өнер: 25, 32, 33, 45Қазақтардың мінез-құлқы: 4,10, 12, 15, 22, 24, 35,38

Ой толғаныс

БББ кестесі

Оқушылар толтырады

Бағалау

Топтарға бөлініп « Оптимистер», « Пессимистер», «Риалистер» рөлдік ойынын өткізу. «Сарапшылар» тобы оқушыларды бақылап, жауаптарының мазмұндылығы мен дұрыс орындалуына байланысты бағалайды.

« Оптимистер» айтыстың болашағы , бүгінгі күнгі айтыстың өркендеуі туралы өз пікірлерін білдіреді.

«Пессимистер», керісінше, айтыстың бүгінгі күнгі дамуына кедергі болып жатқан себептер туралы ой қозғайды.

«Реалистер» айтыста бейнеленетін өмір шындығы туралы нақты мысалдармен ой өрбітеді.

Үйге тапсырма

Қара сөздерді жаттау

Мәліметтер жинақтау

Қазақ әдебиеті

Мұғалім

Уақыты:

Кабинет

Сабақтың атауы

25,29- қарасөздері

Мақсаты

Жаңа сабақты түсіндіру

Топқа бөлу

Пазл арқылы топтарға бөлу

Ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру

« Таңғажайып дорба » ойыны Дорбада бірнеше жеміс , көкөніс бөліктері бар .Бала көзі жабылып , дорбадағы заттың дәмін татып , оның қай жеміс екенін ,дәмі , исі , формасы , түсі жайында ажырата баяндайды .

Сабақтың барысы

Мұғалімнің іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Үй тапсырмасын сұрау

Қызығушылықты ояту

«Сиқырлы қоржын»

Оқушылар қоржыннан шыққан тапсырмаларды орындайды

Мағынаны тану

Абайдың жиырма бесінші қара сөзі

Балаларды оқытқан да жақсы, бірақ құлшылық қыларлық қана, түркі танырлық қана таза оқыса болады. Оның үшін бұл жер дарулхарап, мұнда әуелі мал табу керек, онан соң араб, парсы керек. Қарны аш кісінің көңілінде ақыл, бойында ар, ғылымға құмарлық қайдан тұрсын? Ашап-ішімге малдың тапшылығы да ағайынның араздығына уә әртүрлі пәлеге, ұрлық, зорлық, қулық, сұмдық секілді нәрселерге үйірлендіруге себеп болатұғын нәрсе. Мал тапса, қарын тояды. Онан соң, білім түгіл өнер керек екен. Соны үйренейін не балама үйретейін деп ойына жақсы түседі. Орысша оқу керек, хикмет те, мал да, өнер де, ғылым да - бәрі орыста тұр. Зарарынан қашық болу, пайдасына ортақ болуға тілін, оқуын, ғылымын білмек керек. Оның себебі олар дүниенің тілін білді, мұндай болды. Сен оның тілін білсең, көкірек көзің ашылады. Әрбіреудің тілін, өнерін білген кісі оныменен бірдейлік дағуасына кіреді, аса арсыздана жалынбайды. Дінге де жақсы білгендік керек. Жорғалықпенен көңілін алсам екен деген надан әке-шешесін, ағайын-жұртын, дінін, адамшылығын жауырынынан бір қаққанға сатады. Тек майордың күлгені керек деп, к...і ашылса да, қам жемейді. Орыстың ғылымы, өнері - дүниенің кілті, оны білгенге дүние арзанырақ түседі. Ләкин осы к

Абайдың жиырма алтыншы қара сөзі

Біздің қазақтың қосқан аты алдында келсе, түсірген балуаны жықса, салған құсы алса, қосқан иті өзгеден озып барып ұстаса, есі шығып бір қуанады. Білмеймін, содан артық қуанышы бар ма екен? Әй, жоқ та шығар! Осы қуаныш бәрі де қазақ қарындастың ортасында бір хайуанның өнерінің артылғанына я…