Абай Құнанбайұлының Шоқпардай өлеңіне ашық сабақ 7 сынып

7 сынып Қазақ әдебиеті

Тақырыбы

А.Құнанбаев «Шоқпардай кекілі бар қамыс құлақ» өлеңі

Мақсаты

А.Құнанбаевтың өмірі мен шығармашылығы туралы біледі. «Шоқпардай кекілі бар қамыс құлақ» өлеңінің мазмұны және тақырыбы мен идеясын түсінеді.Өлеңді әдебиет теориясы бойынша талдайды және ұлттық құндылықтарды құрметтеуді дамытатады.

Күтілетін нәтиже

Абайдың өмірі мен шығармашылығы туралы айта алады.Өлеңдегі атқа қатысты жаңа сөздерді түсіндіре алады. Мәнерлеп оқи алады. Әдебиет теориясы бойынша талдай алады.

7 модульдің қолданылуы

АКТ”, “Оқыту мен оқудағы жаңа тәсілдер”, “Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау”, “Сыни тұрғыдан ойлауға үйрету”

Қолданылатын әдіс-тәсілдер

«Қара жәшік», Тізбектей оқу, Сындарлы оқыту технологиясы, топтық талдау

Қолданылатын ресурстар

Абайдың портреті, слайд,видео

Сабақ барысы

Мұғалімнің іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылармен сәлемдесу. Түгендеу. Оқушыларға бүгінгі күндеріне сәттілік тілеу.

Шағын топтарға біріктіру. Топтар «Тайбурыл», «Абсент», «Құлагер» деп аталады. Топтардың не себепті бұлай аталу себебін сұрау. Тақырып жылқы туралы болатындығын айтулары керек. Жауап парағы беріледі.

Үлгісі

Тапсырма

Білу

Түсіну

Қолдану

Талдау

Тест

1-тапсырма

2-тапсырма

3-тапсырма

Қара жәшік

«Тайбурыл» «Құлагер» «Абсент»

Сәлемдеседі. Кітап құралдарын дайындап, сабаққа назар аударады.

Оқушыларға сыни ойлауға мүмкіндік беріледі.

Білу

5 мин

Өткен сабақты қайталауға арналған тест жұмысы

1.С.Аронұлының туған жылы

А.1815 ж

В. 1898 ж

С. 1851 ж

2. С.Аронұлының туған жері

А. Қарақыстақ

В. Алматы

С. Жетісу

3. Сүйінбай қай тақырыптарда өлең жазды

А.әділетсіздік

В. өмір

С. Әділдік

4. Сүйінбай қай жастан бастап ақындық өнерге машықтанды?

А.14-15

В. 17-18

С. 15-16

5. Жаман адамды ақын неге теңеді?

А.балтаның ұңғысы

В. Ел-жұрттың ағасы

С. Қалың жүнді көрпе

6. Жақсы адамды неге теңейді?

А.әмме жұрттың анасындай

В. Ағаштың шаласы

С. Тентек танасы

7. Теңеуді тап

А.серкесіндей

В. Жалған сөз

С. Жылы жүзді

8. Эпитетті тап

А.миуалы алма

В. ел-жұртының қаласындай

С. жақсы адам

9. Өлеңде қандай мақал кездеседі

А.Олақтан салақ жаман

В. Жақсының ісі жақсы

С. Жаманның сөзі жаман

10. «19-ғасырдағы Жетісу ақындарының алтын діңгегі» деп кім баға берген?

А.М.Әуезов

В. Абай

С. Жамбыл

5 сұраққа жауап берген оқушы-1 балл

6 сұрақтан жоғары сұрақтарға жауап берген оқушы -2 балл алады.

Түсіну

2 мин

Бейнебаян

5 мин.

Өткен сабағымызда 19-ғасырда өмір сүрген қазақтың тамаша ақыны С.Аронұлының шығармашылығымен таныстық. Бүгінгі сабағымызда ауызша тараған жыраулық поэзияның жазбаша жалғастырушы, қазақтың жазба әдебиетінің негізін салушы Абай Құнанбаевтың өмірімен танысып, «Шоқпардай кекілі бар қамыс құлақ» өлеңін талдаймыз.

Мынау тұрған Абайдың суреті ме,Өлең сөздің ұқсаған құдіретіне?!Ақыл, қайрат, білімді тең ұстағанӨр Абайдың төтеген кім бетіне?!

Сабаққа назар аудару мақсатында Жамбылдың өлеңін оқып шығамын.

Абай туралы бейнефильм көрсетемін./3 мин/

Абай 10 тамыз 1845 ж. қазіргі Семей облысының Шыңғыс тауларында Қарқаралының аға сұлтаны Құнанбайдың төрт әйелінің бірі, екінші әйелі Ұлжаннан туған.

Абай ХІХ ғасырдағы қазақтың данышпан, суреткер ақыны, өз ұрпағын өнер - білімге үндеген ойлы ағартушы екендігін түсіндіру.1845 - 1904 жылдарда өмір сүрген, қазақ әдебиетінің атасы, қазақтың Ұлы ақыны Шығыс Қазақстан облысы, Шыңғыстау бөктерінде дүниеге келген. Әжесі Зере, анасы Ұлжан. Табиғат лирикасына байланысты өлеңдер жазған, сазгер, аудармашы (араб, парсы, түрік, орыс ақындарының шығармасын аударған)Абай тегі: 1. КішІк 2. Әйтек 3. Олжай 4. Қайдос 5. Ырғызбай 6. Өскенбай 7. ҚұнанбайАналары: 1. Күңке - Құдайберді - Шәкәрім.2. Ұлжан – Тәңірберді, Абай, Ысқақ, Оспан3. Айқыз – Халиолла, Ысмағұл

Оқылым: 5 мин

Оқушылар тізбектей отырып оқып шығады.

Шоқпардай кекілі бар, қамыс құлақ,Қой мойынды, қоян жақ, бөкен қабақ.Ауыз омыртқа шығыңқы, майда жалды,Ой желке, үңірейген болса сағақ.Теке мұрын, салпы ерін, ұзын тісті,Қабырғалы, жотасы болса күшті.Ойынды еті бөп-бөлек, омыраулы,Тояттаған бүркіттей салқы төсті.Жуан, тақыр бақайлы, жұмыр тұяқ,Шынтағы қабырғадан тұрса аулақ.Жерсоғарлы, сіңірлі, аяғы тік,Жаурыны етсіз, жалпақ тақтайдай-ақ.Кең сауырлы, тар мықын, қалбағайлы,Алды-арты бірдей келсе ерге жайлы.Күлте құйрық, қыл түбі әлді келіп,Көтендігі сығыңқы, аламайлы.Ұршығы төмен біткен, шақпақ етті,Өзі санды, дөңгелек келсе көтті.Сырты қысқа, бауыры жазық келіп,Арты талтақ, ұмасы үлпершекті.Шідерлігі жуандау, бота тірсек,Бейне жел, тынышты, екпінді, мініп жүрсек.Екі көзін төңкеріп, қабырғалап,Белдеуде тыныш тұрса, байлап көрсек.Тығылмай әм сүрінбей жүрсе көсем,Иек қағып, еліріп басса әсем.Шапса жүйрік, мінсе берік, жуан, жуас,Разы емен осындай ат мінбесем.Аяңы тымақты алшы кигізгендей,Кісіні бол-бол қағып жүргізгендей.Шапқан атқа жеткізбес бөкен желіс,Ыза қылдың қолыма бір тигізбей.

Барлық топқа ресурс беріледі. Оқиды. Жұппен талдайды.

1-тапсырма 5 мин

Абайдың өмірі мен шығармашылығына байланысты тапсырма беріледі.

1.Абай ..... жылы дүниеге келген.

2. Оның туған жері..........

3. Анасы ...... Құнанбайдың екінші әйелі болған.

4. Абайдың шын аты ............

5. Әжесі ...... әдебиетке деген қызығушылығын ертегілер арқылы ашқан.

6. Абай ........ тілдерінде көптеген аудармалар жасаған.

1,2,3 сұраққа жауап берген оқушы 1 балл

4,5,6 сұраққа жауап берген оқушы 2 балл

Сөздікпен жұмыс:

Сағақ – жылқының сағалдырық тұратын тамағының астыңғы жағы.Жерсоғар – ат тұяғының арт жағындағы қатты жері, өкшелігі.Ашамайлы – ашамай салынған деген мағынада.Ашамай – атқа мініп жүре алмайтын жас балалар үшін жасалған арнаулы ер мағынада:

арса - арса болған, арбиған.Шідерлік – аттың сирағының шідер салатын жері.Шідер – аттың сирағының екі аяғы мен артқы бір аяғын қосып салатын тұсау.

Қолдану

Өлеңді оқушыларға мазмұндатамын.

2-тапсырма

Тыңдалым: 2 мин

Әр топта отырған оқушыларға жеке тапсырма беріледі.

Қалып қойған сөздерді орнына қой 3 мин

1-топ

Шоқпардай кекілі бар, қамыс құлақ,Қой мойынды, ................. бөкен қабақ.Ауыз омыртқа шығыңқы, ...................Ой желке, үңірейген болса сағақ.

2-топЖуан, тақыр бақайлы, ..........Шынтағы қабырғадан тұрса аулақ.Жерсоғарлы, ............ аяғы тік,Жаурыны етсіз, жалпақ тақтайдай-ақ.

3-топ

Шідерлігі жуандау, .........Бейне жел, тынышты, екпінді, мініп жүрсек.Екі көзін ................, қабырғалап,Белдеуде тыныш тұрса, байлап көрсек.

Топ мүшелері бірлесіп талдап, қалып қойған сөздерді жазады.

Топтың әр мүшесіне 2 балл қойылады.

Талдау

Әдебиет теориясы бойынша талдау

Өлеңнен теңеу, эпитетті тапқызу

Теңеу, - затты, нәрсені, құбылысты немесе заттың, нәрсенің, құбылыстың белгісін, қасиетін, сапасын көрсететін көркемдік ұғым. Теңеу -дай, -дей, -тай, -тей жұрнақтары жалғану арқылы жасалады. Мысалы: Асқар таудай, дардай

Эпитет (грек. епітһетон – қосымша) – заттың, яки құбылыстың ерекшелігін, сыр-сипатын бейнелі түрде танытатын поэтикалық және стилистикалық ұғым, экспрессивті айқындаушы сөз. Мысалы, қазақ поэзиясында “алтын” сөзі эпитет ретінде көп қолданылады. Оның мағынасы да сан алуан:

Айтылым: Таным дерек

Қара жәшік стратегиясы

Қымыз суреті жәшік ішінде тұрады

Қымыз сапалы тамақ өнімі ғана емес, сондай ақ шипалы сусын деп те есептеледі. Халық арасында қымызды көңіл күй сергектігі және ұзақ жасау сусыны деп текке атамаған. Халық медицинасында ата-бабаларымыз емдік сусын ретінде қымызды асқазан, өкпе, ішек ауруларына пайдаланып келген. Қымызды қазақ халқымен қоса көрші қырғыз елі, татарлар, башқұрт халықтарында да емдік мақсатта қолданған. Қымыздың құрамына кіретін түрлі заттардың бәрі де адамның бойына жақсы сіңеді. Майы дәмді, белогы тез сіңімді. Аз шамада кездесетін сүт және көмір қышқылдары адамның тәбетін ашып, асқазанның жақсы жұмыс істеуіне жағдай туғызады. Бие сүтінде «С» витамині мол болады. Сондықтан да туберкулез ауруынан емдеуде айрықша жетістіктерге жетуге көмегі баршылық. Қымыздың осы қасиеттері белгілі болғаннан түрлі емдеу мекемелері оны дәрумен ретінде пайдаланады.

Оқушылар өлеңдегі теңеу мен эпитетті тауып оқиды.

Шоқпардай, бүркіттей,тымақты алшы кигізгендей, жүргізгендей

Қамыс құлақ, қой мойынды, қоян жақ, бөкен қабақ,майда жалды,жұмыр тұяқ, кең сауырлы, тар мықын, бота тірсек, бөкен желіс