Абай шығармаларын халықаралық бағалау жүйесімен оқыту

ҰЛТТЫҚ ӘДЕБИ МҰРА МЕН ХАЛЫҚАРАЛЫҚ БАҒАЛАУ ЖҮЙЕСІН ҰШТАСТЫРУ ЖОЛДАРЫ: АБАЙ ШЫҒАРМАЛАРЫН PISA КОНТЕКСІНДЕ ОҚЫТУ ТӘЖІРИБЕСІ

Турлыбекова А.Е., Серікқызы Ж. Жалпы білім беретін «Немере» жекмееншік мектебі мұғалімдері

Қазақстан Республикасы білім беру саласында халықаралық бағалау жүйелерімен үйлесімді жұмыс жүргізуге бет бұрған елдердің қатарында. Соның ішінде PISA (Programme for International Student Assessment) зерттеуінің көрсеткіштері елдегі білім беру сапасын саралаудың негізгі критерийлерінің біріне айналды. Бұл зерттеуде оқу сауаттылығы – оқушының мәтінді түсіну, қорытынды жасау, өз көзқарасын дәлелдеу және өмірмен байланыстыру қабілеттері арқылы бағаланады. Оқу сауаттылығын дамытуда әдебиет пәнінің, әсіресе Абай шығармашылығының әлеуеті ерекше.

Абай – қазақтың рухани әлемін, танымын, мәдениетін тереңнен танытатын қаламгер ғана емес, сонымен қатар, заманауи білім мазмұнындағы құндылықтық бағытты берік қалыптастырушы тұлға. Оның шығармаларындағы «толық адам», «ғылым мен білімге ұмтылу», «еңбек ету», «ар мен ұят», «қанағат» секілді ұғымдар – бүгінгі тұлғаның ішкі әлемін тәрбиелеуге қызмет етеді.

1. Абай шығармаларын функционалдық тұрғыда меңгертудің маңызы

Қазіргі оқушылар тек білім алушы емес, өмірлік мәселелерді шешуге қабілетті, ақпаратты дұрыс қабылдап, оны қолдана алатын, өз ойын дәлелдеп айта алатын тұлға болуы тиіс. Осы мақсатқа жету үшін әдебиет сабағында көркем мәтінді тек мазмұндап қою жеткіліксіз. Мәтінмен жан-жақты, мақсатты жұмыс жүргізілуі қажет.

Абай шығармаларын оқытуда тек әдеби талдау жасау емес, мәтінді өмірмен байланыстыру, құндылықты тану, дербес ой қорыту, позиция ұсыну секілді әрекеттер орын алуы тиіс. Бұл — PISA форматына тән талаптардың бірі.

2. PISA үлгісіндегі тапсырмалармен жұмыс істеудің тиімділігі

PISA тапсырмалары көбінесе 3 деңгейлі сұрақтардан тұрады:

Түсіну: мәтіннің негізгі идеясын тану;

Интерпретация: ақпаратты салыстыру, автор ойын түсіну;

Бағалау және қолдану: өз ойымен ұштастыру, өмірлік контексте қолдану.

Абай шығармалары осы үш бағытта толыққанды жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Мысалы:

Мәтін: «Ғылым таппай мақтанба»

Тапсырма үлгісі:

Ғылым мен білімнің мәні туралы Абай қандай ой айтады?

Бұл ой қазіргі жас ұрпақ үшін несімен маңызды?

Өзің білімге қалай ұмтыласың? Мысал келтір.

Мәтін: Қара сөздерден үзінді