Мұхтар Әуезов шығармаларын оқытудағы көркемдік құндылықтар

Қазақ тілі мен әдебиеті пәндерінде М.Әуезов шығармаларын оқытудағы көркемдік -эстетикалық құндылықтар

(баяндама)

Қазақ көркем прозасының негізін қалап, оның көркемдігі мен эстетикалық құндылығын әлемдік деңгейге жеткізген, ұлы суреткер М.Әуезовтің шығармашылық мұрасы қай кезеңде де өзінің рухани қажеттілігін тудыратын, ұлттық сөз өнерінің байлығы мен әсемдігіне талай ұрпақты тәрбиелейтін аса құнды рухани қазына. Халқымыздың бүгінгі тарихында, мәдениеті мен әдебиетінде Мұхтар Әуезовтің алатын орны ерекше, оны бір сөзбен айтып жеткізу қиын. Әлемнің жазушылары мен ғалымдары жоғары баға берген адамзаттың Әуезовінің шығармашылық мұрасын бүгінгі және болашақтағы ұрпаққа таныту - әдебиеттегі маңызды мәселелердің бірі. Себебі әдебиеттегі кесек тұлға Әуезов шығармашылығын мектепте оқыту мәселесі өте күрделі сала болғандықтан, терең білімпаздық пен аса ізденімпаздықты қажет етеді. Әр шығармасын оқыту үшін үлкен дайындық, терең эрудиция, үлкен жүрек пен сезім қажет. М.Әуезов шығармашылығын зерттеуші жазушы-ғалым Т.Жұртбайдың сөзімен айтсақ: «Әуезовтің өмірі мен шығармашылық жолының өзі қазақ мәдениетінің рухани тарихындағы құбылыс. Ол сан-салалы және жинақтай зерттеуді қажет етеді», - деп ескертеді.Жазушының шығармашылығына арналған зерттеулер негізінен жекелеген ғылыми тақырып пен жанрлық, теориялық, т

Ұрпақ санасына Әуезов тағлымын сіңіруді мақсат еткен ұстаз «М.Әуезов туындыларын мектепте оқыту» атты еңбегінде жазушы шығармашылығын оқытудың тиімді жолдарына дамыта оқыту, саралап, даралап оқытудың түрлерін алады. «Абай жолы» эпопеясын төменгі сыныптарда оқыту мәселесіне төменгі сыныптан бастап оқытудың өзіндік бағдарламасын ұсынады. «Көркем мәтінді оқытудың барлық түрін төменгі сыныптан кіргізіп, оқушыны оқырман етіп жетелеу де мектеп мұғалімінің ең басты борышы», - деп талап қояды . Мәтінді құр оқытып қана қоймай, мәтінді талдауға оқушыны төменгі сыныптан жетелеу керек екенін ұстаздарға ескертеді. Мәтінге сұрақ қою, әңгімелесу, пікірлесу, мазмұндату әдістері арқылы жұптық жұмыстар түрлерін береді. Ұстаз сұрақ-тапсырмалар беріп, оқушылардың өз беттерімен оқып, жұмыс істеуін ұйымдастыруы үшін нұсқау-көмек түрін ұсынады. Берілген сұрақ-тапсырмалардың мазмұнына назар салсақ, әр оқушыға терең ой салып, ұжымдық пікірталас туғызады. «Абай жолы» эпопеясын образдар жүйесіне қарай сұрыптап оқытуда әдіскер ұстаздың бүкіл шығармадағы кейіпкерлерді топтарға бөліп жинақтап талдаудың үлгісімен оқытудың тиімді жағы ретінде жұптық жұмысты ұсынамын. Эпопеяны оқытудағы ең сәтті де қонымды әдісі -

«Көксерек» шығармасын оқытқанымда менің өзім сабақта қолданатын «Блум түймедағы» арқылы кері байланыс жасалды.

Білу

қай жылы болды? Қайда болды? Баяндалатын оқиға. Автордың идеясы.

Түсіну

Сөйлемді аяқтаңыз. Не білдіңіз? Неліктен? Сөйлемді өзгертіңіз.Оқиғаның өзара байланысын түсіндіріңіз. Өз пікіріңізді айтыңыз.

Қолдану

әңгімелеу,сипаттау,пайымдау. Қорытынды жасаңыз.

Талдау

Мазмұнын талдаңыз.Композициясын талдаңыз.Бұл шығарма не мақсатпен жазылған.Көркемдегіш тәсілдерді анықтаңыз. Себебін талдаңыз (не себепті Көксерек адамдардың әрекетін ұға алмады?)

Топтау