Абай жолы роман-эпопеясындағы ұлттық дәстүр сипаты, 9-сынып

«Абай жолы»

роман-эпопеясындағы

ұлттық дәстүр сипаты

Аты-жөні: Бірлікжан Еркем

Мектебі: А. Розыбакиев атындағы орта мектеп

Сыныбы: 8 «А»

Жетекшісі : Қожахметова Роза

Әуезов алғашқыда романға «Телғара» деген ат бермек болды. (этнолингвистикалық атау-табу сөз! ) Автордың алғашқы мөлшерлеуінде роман үш кітаптан құралмақшы болатын. Алайда жұмыс барысында оның шеңбері кеңейе түсті. Әуезов алғашқыда екі кітаптан тұратын «Абай», онан кейін мұның жалғасы болып табылатын «Абай жолы» (бұл да екі кітаптан тұратын) романын жазды. 1-кітабы 1942 жылы, 2-сі 1947 жылы, 3-сі 1952 жылы, 4-томы 1956 жылы жарыққа шықты. Алғашқы екі кітаптан тұратын «Абай» романы үшін жазушыға КСРО мемлекеттік сыйлығы (1949) беріліп, төрт томдық «Абай жолы» роман-эпопеясы жарық көргеннен кейін, ол Лениндік сыйлықтың лауреаты (1959) атанды.

Романда кездесетін этнолингвистикалық атаулар

1.Телғара – Абайдың жеңгесі Қалиқаның Абайға қойған аты

2. Кенжем – Әйгерімнің қайнысы Оспанға қойған аты

3. Әйнеке – Ысқақтың әйелі Мәнікенің қайнағасы Тәкежанға қойған аты

4. Ахкем – Мәнікенің қайнағасы Абайға қойған аты

5. Әниім - Құнанбайдың тоқалы Нұрғанымды Ақылбай осылай атайды.

6 . Кіші апа – Абай Құнанбайдың екінші әйелі Айғызды осылай атайды.

7. Шырақ - Әйгерімнің қайнысы Әзімбайға қойған аты

8. Еркем – жеңгесі Қарашаш қайынсіңлісі Тоғжанды осылай атайды.

9. Қалмақ – Құнанбай Нұрғанымды осылай атайды.

10. Ақ қарға – Михаиловтың Лосовскийге қойған аты

Романдағы көне сөздер,ырымдар

Отамалы -көкек айының он бірінде кіріп, он жетісінде шығады.Желсіз,борансыз өтпейды,қыстың ең соңғы зәрі сонда.

Өлі ара-бір аралық кезең,тоғыс деп жатады

Айдың тоғамы-ата бабаларымыз бір күндік,керек десеңіз бір маусымдық ауа-райын жоспарлап отырған

«Күйеу атымен күл тасы»- балалар күйеу жігіттердің аттарына екіден, үштен мінгізіп шабады.

Ұрын келу -күйеудің қалыңдық ауылына құпия түрде жасырын бару.

Күйеу көрімдік -күйеу баласын алғаш көрер алдында алынатын ырым.

Күйеу киімі -ұзын төбе тымаққа үкі

тағып алу, қызыл манат шапан,биік өкше етік.

Қол ұстау -екі жеңге күлісіп келіп, Абай мен Ділдәнің қолдарын біріне-бірін ұстаттыруы .

Шаш сипатар -қалыңдықтың қолын ұстатып, шашын сипатқаны үшін күйеу жігіт қыз жеңгелеріне кәделерін жасауы.

Етік тартар -күйеу жігіттің етігін жеңге шешеді де,тағы ақы алады.

Неке оқу -молда неке оқиды,суық су құйған бір кесе төрдегі жұртты жағалап келіп,Абайға ұсынылды

Қыз айттыру -Ділдәні Абайға айттырғанда, бас құда Құнанбайға кит ретінде күміс тартқан.

Қалыңдық ауылындағы ойын -ат шабыс,көкпар,серке тарту,теңге алу, балуан күрес.

Тұлдаған ат-Орталарында жетекке алған қара көк аттың үстіне Бөжейдің ертоқымы ерттеліпті .

Барымта-ру аралық тартыстың бір көрінісі .