Адам және әлем тақырыбына өзін-өзі тану конспектісі

1-2 сабақтар

Өзіңді тану-өмірді тану

Адам бойындағы барлық ең жақсы қасиеттеркүннің нұрынан,

ананың сүтінен таралған.Қазақ халқының ғұлама ғалымы Әл-Фараби: «Адам мақсатына өзін-өзі жетілдіру арқылы жетеді және адамның басына қонған бақтың тұрақты болуы жақсы мінез-құлыққа байланысты» деген екен.

Ал өзіңді алға қарай жетілдіру және бойында жақсы мінез-құлық қалыптастыру ең алдымен өзін-өзі танудан басталады. Өйткені, өзіңнің кім екеніңді, қандай екеніңді білмесең, жетілдіру тәрбиесінің қай бағытта жүретінін және қандай мінез-құлық қалыптастыру қажеттігін білу қиын. Адам-өз өмірінің суретшісі. Ол өмірді сырлап бояуға, оған ажар, түр беруге, оны әшекейлеп өрнектеуге еңбек етеді.

3-4 сабақтар

Салауаттылық-өмір негізі

Халық денсаулығы - тек медицина қызметкерлерінің кәсіби тірлігі емес, бүкіл қоғамның тұтас денсаулық сақтауға және нығайтуға арналған іс - әрекеттерінің жемісі. Қоршаған ортаны сақтай отырып, таза су ішіп, дұрыс тамақтанып, салауатты өмір салтын тұрақты қалыптастырғанда ғана болашағымыз жарқын болмақ.

Кез келген елдің болашағы – оның халқының денсаулығына байланысты екендігі – дәлелдеуді қажет етпейтін шындық. Ал біздің болашақтағы бағытымыз – салауатты өмір салты. « Ауырып ем іздегенше, ауырмайтын жол ізде» дегенді өсіп келе жатқан ұрпақтың санасына сіңіріп, олардың өз денсаулығына деген жауапкершілікті қалыптастыру баршаның борышы.

Халқымыздың тіршілігі мен бірлігі, жарқын келешегі көп ретте денсаулық мәдениетінің қаншалықты дәрежеде қалыптасуына байланысты.

Денсаулық – ел дамуының басты арқауы. Денсаулық сақтау біздің өміріміздегі келелі мәселелердің, үшінші мыңжылдыққа атаған еліміз үшін өзекті міндеттердің бірі.

Салауаттылық – саулық кепілі, ал саулық – байлық негізі.

5-6 сабақтар

Әсемдік-өмір жарасымы

Адам жаны әрқашан сұлулыққа құштар.Адам бет пішінін таза қалыпта әдемілеп ұстайды,киімі де соған сәйкес болып,өз ақылында сыпайы сөйлеуге,ақылды көрінуге талпынады,ол тәрбиеге байланысты.Адам сұлулықты табиғаттан,өнер арқылы сезіне отырып,өзі талпынады.

Сұлу – сұлу емес, сүйген сұлу.Сұқтанба қапыда “сұлу” деп құр бетке,Адамдық – ақылда, сұлулық – жүректе.Арманымен ер сұлу, орманымен жер сұлу.

7-8 сабақтар

Еңбек-өмір мәні

Еңбек адамның табиғи жетістігі болып табылады. «Маймылды адам еткен еңбек» деген пікірлер де бекер емес. Сонымен қатар, еңбек адамның өмір сүруінің маңызды жағдайы болып табылады, себебі: ол адамның өмір сүруінің материалдық және рухани қажеттіліктерін, басқаша айтқанда, тамақтануға, баспана иеленуге, киінуге, адамдармен араласуға, білімге, қағазға, өнерге және тағы басқа өмірсүру қажеттіліктерін қанағаттандырады. Кең мағынада еңбек тек адамның ғана емес, сонымен қатар да табиғи қажеттігі болып табылады, себебі, қоғамның материалдық негіздерін қалыптастырады.

Еңбек қылмай ер оңбас,

Бірлік қылмай ел оңбас.

Еңбексіз өмір жоқ,

Ауырсыз жеңіл жоқ

Еңбек болмаса ,елге өкпелеме,

Ықтасын болмаса, желге өкпелеме.

Адамнан сұрағанның екі көзі шығады,

Еңбектен сұрағанның екі бүйірі шығады.

9-10 сабақтар

Жақсылық жан жадыратады

Адам баласын игі істерге бастайтын ізгі жүректің қалауы - жақсылық. Жақсылық - күллі тіршіліктің тұтқасы сияқты.

Адам баласы дүниеге келгеннен кейін айналсындағылардан алған тәлім-тәрбиесі, әсері арқылы сана-сезімі қалыптасып, әрнені ойлап, сана сарабынан өткізе бастайды. Ақ пен қараны ажыратып, жақсылықтың, жамандықтың не екенін ұғына бастайды. Анығында, адам жаны жақсылыққа құмар, оны іздеп тұрады, өзіне де, өзгеге де тілейді.

Көп адам жақсылыққа жақсылық жасай алғанымен,жамандық жасаған адамға келгенде,жақсылық жасай алмасы анық.Былайша айтқанда,жақсылыққа жақсылық әр кісінің ісі болғанымен,жамандыққа жақсылық тек ер кісінің ісі деуге болады.

Адамгершілікке арналған үш сауал бар:

Шөлге құдық қазған бір сауап, Өзенге көпір салған бір сауап,Жолға ағаш еккен бір сауап.

Ай ортақ, күн ортақ, жақсы ортақ

11-12 сабақтар

Ар намыс керек адамға

Малым жанымның садағасы,

Жаным арымның садағасы.

Халық мақалы

Адам бойындағы қасиеттер отбасындағы тәрбие мен білім арқылы қалыптасады. Сонымен қатар ата-баба дәстүрі арқылы да келеді.Ар,намыс, абырой адамның жан дүниесі,бұл қасиеттер әр адамзаттың Отан, отбасы, ұлты алдындағы борышы кезінде көрінеді.Сондықтан бір-бірімізге қиянат жасамай әрқашанда ар-намысымызды жоғары қояйық.

«Ұят– ар сақтайды, арлыны ел мақтайды»

Халық мақалы.

Осы сөздің мағынасын ашып көрейік. Ар, ұят адам баласының дүниедегі ең асыл, ең киелі ұғымы, ендеше осы бір ұлағатты ұғымды бойымызға сіңіру біздің борышымыз.Бұл қасиеттерді бойымызға сіңіру , біздерді адамгершілікке жат әдеттерден сақтап, әділ, адал болуға жеткізеді.

«Намыс нардың көтереді жүгін де,

Намыс ерлік еңіреген бүгінде.

Намыспенен жүріп өтсем тағдырды,

Өшпестей боп қалар менің ізім де»

13-14 сабақтар

Мінез - адам көрсеткіші

«Көңіліңді, бойыңды таза бұлақтай таза ұста!»

Ы. Алтынсарин

Адамның мінез-құлқы айналасындағылардың пікірлерімен шарттасып жатады.Осы арқылы адам өзін-өзі бағалай білуге үйренетін болады.

А.В.Петровский.

Жақсы мінез-құлық пен ақыл күші болып,екеуі біріккенде-бұлар адамшылық қасиеттер болып табылады.Адамның басына қонған бақыттың тұрақты болуы жақсы мінез-құлыққа байланысты.

Әл-Фараби

Мінез-құлық –әркім өзінің кейпін көрсететін айна.

И.Гете

15-16 сабақтар

Адалдық- адамдықтың белгісі

Адалдық – адам бойындағы асыл қасиеттердің бірі. Адам бағасының бір өлшемі де іспетті. "Адалдық” деген сөз шыншылдық, айнымастық, шын берілгендік сияқты игі қасиеттерді еске салады. Қазақ пайымында адам бойында адалдық - пәктік, ар-ұждан, жан тазалығы тәрізді т.б. асыл қасиеттердің жиынтығынан тұрады. Көшпелі қазақтардың адамгершілік, адалдық қасиеттері тұрғысынан кіршіксіз таза, мәрт болатындығы туралы шетелдік саяхатшылардың қолжазбалары мен күнделіктерінен де кездестіруге болады.

Адамның өз ұжданы алдында адал, шыншыл болу – өзіне-өзі қасиетті болуынан, жүріс-тұрысы ізгі болуынан ғана туады.

Әл-Фараби

Шешен кісі сөз бастар, Адал кісі - ел бастар.

Жамбыл Жабаев

Күшіңе сенбе, адал ісіңе сен.

Мұхтар Әуезов

Ойың адал болғанмен, орындағаның олақ болса, ұнатпадың деп өкпелей алмайсың.

Ғабит Мүсірепов

Асыл қасиет – адалдық, асысл міндет – адалдық.

Максим Горький

Жақын болудың бірінші шарты – адалдық.

Михаил Пришвин

Адалдық танытатын адамға да адал бол.

Плавт Тит Макций

17-18 сабақтар

Татулық – бірлік бастауы

Татулық- адамға, табиғатқа, жан-жануарға көрсетілетін ізгі іс-әрекет. Ол ынтымақтастықпен татулықпен негізделеді. Адамға, табиғатқа, жан-жануарға көрсетілетін міндеттерді өтеудің белгісі деп түсінуге болады.

Татулық пен бірлік, менің ойымша, мағынасы тереңде жатқан асыл сөз. Қазақта «жалғыздың үні шықпас, жаяудың шаңы шықпас» болмаса «жалғыз жүріп жол тапқанша, көппен жүріп адас», немесе «бөлінгенді бөрі жейді» деген аталы сөзі бар. Жалғыз адам айдалада өскен ағашпен тең. Сондықтан да «жалғыздық құдайға ғана жарасқан, адамның күні адаммен» дейді. Ал көппен қарым қатынаста болу-береке, бірліктің, татулықтың ізгі бастауы болмақ. Адам баласы әр атқан таңдағы күнін игілікті істермен бастап, берекелі тірлік етсе, айналасындағы жандарға шапағатын тигізсе нұр үстіне нұр болары сөзсіз. Ізгі ниетті, жаны таза адал жандар осылайша көптің «алтын алма, алғыс ал, алтын деген — жер сыйы, алғыс деген — ел сыйына» ие болады.