Адамның тұқымқуалаушылығын зерттеу 10 сынып жоспары

Қысқа мерзімді жоспар

Пән: Биология

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі:

Күні: 03.04.2017ж

Сынып: 10 «А»

Мектеп: «Н.Төреқұлов атындағы№121 ЖОМ»КММ

Мұғалімнің аты-жөні: Б.Кырбасова

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақ тақырыбы

Адамның тұқым қуалаушылығын зерттеу әдістері, адамның генетикалық әртүрлілігі, адамның және адам нәсілдерінің шығу тегі туралы генетикалық мәліметтер

Осы сабақта қолжеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

Адамның тұқым қуалаушылығын зерттеу әдістері, адамның генетикалық әртүрлілігі, адамның және адам нәсілдерінің шығу тегі туралы генетикалық мәліметтер жайында түсінік қалыптастырту, талдай, ажырата алуға дағдыландыру.

Сабақ мақсаттары

Барлық оқушылар:

Адамның және адам нәсілдерінің шығу тегі туралы түсінік қалыптастырады.

Көптеген оқушылар:

Адамның тұқым қуалаушылығын зерттеу әдістерін ажырата алады, талдай алады.

Кейбір оқушылар:

Нақты мысалдар арқылы дәлелдей алады.

Жетістік критерийлері

Адамның және адам нәсілдерінің шығу тегі туралы түсінік қалыптастырады, адамның тұқым қуалаушылығын зерттеу әдістерін ажырыта алады.

Тілдік мақсаттар

Пәнге тән лексика мен терминология:

Генеологиялық әдіс. Бұл әдістің негізінде адамда болатын түрлі белгілер мен қасиеттердің немесе аурулардың тұқым қуалауын оның шыққан тегіне қарай зерттеу жатады.

Цитогенетикалық әдіс. Бұл әдіспен сау немесе ауру адамның кариотипіне (хромосома жиынтығына) цитогенетикалық талдау жасалады.

Онтогенетикалық әдіс. Бұл әдіспен адамның онтогенезі (жеке дамуы) барысында тұқым қуалайтын өзгерістердің бар-жоғы анықталады.

Диалог пен жазу үшін пайдалы сөздер мен тіркестер:

Адамның шығу тегі, нәсілдер туралы мәліметтер айту пікір алмасу.

Құндылықтарды дарыту

«Мәңгілік ел» Адам нәсілдерін зерттей алады.

Пәнаралық байланыстар

География, тарих

АКТ қолдану дағдылары

Бастапқы білім

Адам генетикасының қандай ерекшеліктері бар?

Адамның тұқым қуалайтын ауруларын зерттеу әдістері

Адам нәсілдерінің қандай түрлерін білесіңдер?

Нәсілдерге сипаттама бере аласыздар ма?

Сабақ барысы

Сабақтың жоспарланған кезеңдері

Сабақтағы жоспарланған іс-әрекет

Ресурстар

Сабақтың басы

Оқушылармен сәлемдесу, оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру. (2 мин)

«Фишбоун» әдісі . Оқушыларға өткен тақырып бойынша балық қаңқасына сұрақтар қойылады. Ең көп сұраққа жауап берген, ыстық орындыққа лайықты оқушыларды анықтау.Бағалау . (10 мин)

1. Гендердің, хромосомалардың, генотиптің өзгеруіне байланыссыз, қоршаған орта факторларының әсерінен организмнің ортаға бейімделіп, фенотипінің өзгеруі:

2. Организмдерде белгілердің дамуын анықтайтын басты фактор:

3. Генотиптік немесе тұқым қуалайтын өзгергіштікті атаңыз?

4. Фенотиптік немесе тұқым қуаламайтын өзгергіштікті атаңыз?

5. Модификациялық өзгергіштіктің белгі-қасиеттердің өзгеру шамасы не арқылы анықталады?

6. Вариация коэффиценті қандай әріппен белгіленеді?

Бағдаршам түстері арқылы бағалау.

Оқулық

Сабақтың ортасы

Жаңа сабақ (10 мин)

Адам генетикасының ерекшеліктері.

Генетика ғылымы қарастыратын тұқым қуалаушылық пен өзгергіштіктің барлық заңдылықтары адамға да тән болып есептеледі. Себебі ол да тіршіліктің бір түріне (Homo Sapіens) жатады. Тұқым қуалаушылығы мен өзгергіштігі жағынан адамның басқа жануарлардан айтарлықтай өзгешелігі жоқ. Бәрінде де тұқым қуалайтын қасиет ұрпақтан-ұрпаққа хромосома құрамында болатын гендер арқылы беріліп отырады. Адамның жануарлардан айырмашылығы оның саналылығы мен екінші сигналдық жүйесінің (системасының) болатындығында, соған байланысты оның сыртқы ортаға бейімделу мүмкіндігі де мол болып келеді.

Адамның генетикасын зерттеудегі кездесетін қиыншылықтар туралы жоғарыда айтылды. Соған қарамастан, оның тұқым қуалаушылығын зерттеуге мүмкіндік беретін әдістер бар. Олар:

Генеологиялық әдіс. Бұл әдістің негізінде адамда болатын түрлі белгілер мен қасиеттердің немесе аурулардың тұқым қуалауын оның шыққан тегіне қарай зерттеу жатады.

Цитогенетикалық әдіс. Бұл әдіспен сау немесе ауру адамның кариотипіне (хромосома жиынтығына) цитогенетикалық талдау жасалады. Онтогенетикалық әдіс. Бұл әдіспен адамның онтогенезі (жеке дамуы) барысында тұқым қуалайтын өзгерістердің бар-жоғы анықталады. Кейбір тұқым қуалайтын ауруларды соған жауапты рецессивті гендерден тұратын гомозиготалы организмнен ғана емес, аз да болса гетерозиготалылардан да байқауға болады.

Популяциялық әдіс. Бұл әдіспен түрлі тұқым қуалайтын өзгерістердің адам популяциясына таралу жиілігі зерттеледі. Адамның әр түрлі популяцияларында тұқым қуалайтын генотиптік өзгерістердің таралуы түрлі мөлшерде болады.

Бүкіл жер шарын мекендейтін, екі жарым мыңнан артық тілде сөйлейтін , саны 6,2 млрд. болатын тірі организмдер тобы… Саналы адам (Homo sapiens)