Әдепті сөздердің қарым-қатынастағы орны 4 сынып

Әдепті сөздердің адамдардың қарым-қатынасында алатын

орны.

Пак Алина 4В сынып «Физика –математикалық лицей»ММ

Самбулатова Гүлшат Шүкірқызы

бастауыш сынып қазақ тілі пәнінің мұғалімі

«Физика –математикалық лицей»ММ

Мақсаты:

Әдепті сөздердің адамдар арасындағы қарым-қатынаста алатын орны туралы оқып білу.Біздің сынып оқушыларының арасында қолданылатын әдепті сөздерді зерттеу.

Міндеттері:

Алынған тақырып бойынша әдебиеттермен танысу.Әдепті сөздердің шығу тарихын зерттеу, олардың мағынасын білу, әдеп деген не екенін білу. Бақылау жүргізу. Бақылау тақырыбы:«Біздің сынып оқушылары арасында қолданылатын әдепті сөздер».

Зерттеу әдістері:

Әдебиеттерге шолу жасау.Зерттеу барысында компьютерді қолдана білу.Оқушылардың сөйлеу әдебіне назар аудару. Зерттеу бойынша оқушылар әдебіне назар аудару.Зерттеу әдістері бойынша диаграмма жасау.

Гипотеза:

Балаларды әдептілікке баулу, әдептілік қасиеттерін қалыптастыру, бір-бірін сыйлай білуге үйрету. Әдепті сөздерді қолдану, оқушыларды сыпайылыққа,әдептілікке үйретеді, тек жағымды, жақсы қасиеттерді қалыптастырады,жаман әдеттен сақтандырады.

Өзектілігі:

Бүгінгі күнде әдептілік балалар үшін өзекті мәселе.Әдептілік- тек мәдениетті кісі бойынан табылатын қасиет. Әдептілік қасиеті жоқ адамға , өзін қоршаған ортадағы адамдармен қарым –қатынас жасау қиынға соғады.Сол себепті ата-аналар мен мұғалімдер бала бойында әдептілік қасиеттерін ерте жастан қалыптастыруды көздейді. Біздерді ата-аналарымыз жасөспірім кезімізден әдептілікке үйретеді, мектепте де әр

түрлі әдептілік тақырыбында мәселелермен танысамыз.Мені толғандыратын сұрақ:

Әдептілік деген не? Адамдар неліктен әдепті сөздерді қолданылады? Әдепті сөздер қайдан шыққан, олар қандай мағына береді? Осы сұраққа жауап беру мақсатында мен бақылау жүргіздім. Алдымен «Әдептілік» сөзінің шығу тарихына шолу жасадым. Әдепті сөздерді бірнеше топқа бөлуге болады: 1.сәлемдесу сөздері;2.алғыс сөздері;3. Өтініш сөздері;4.кешірім сөздері;5.мақтау сөздері;

Бұл сөздерді жеке қарап, талдау жасайтын болсақ, олардың әрқайсысы да адамды әдептілікке тәрбиелеуде ерекше орын алады.

Әдептілік ережелері:

1. Иманды болу. Құдіретті өмір заңдылықтарын жанжүрекпен сыйлап, сол тәлімнаманың қағидаларын бұлжытпай орындаудың көркем көрінісі. Тек жақсылық жасау, жақсылық ойлау, адам баласын, айналаны, табиғатты сыйлай білу. Ашуланбау, өсек айтпау, артық сөз сөйлемеу, тек пайдалы сөзді айту. Жан тазалығы мен тән тазалығын сақтай білу. Тіршілікте тынымсыз пайдалы еңбек ету. Адам баласына, табиғатқа тек пайда келтіру. Иманды болу-ұлттық мәдениеттің, яғни әдептіліктің мәдени көрінісі. Иманды болу – адамгершілік парыз.

2. Әдепті болу. Әдеп-қалыптасқан ұлттық мәдениеттің белгісі. Игі әдеттен әдет-ғұрып қалыптасып, одан әдеп пайда болады . «Әдеппен сөйлеп әдеттен» деп, халық сөйлеу мәдениетін талап етеді. «Әдепті бала –арлы бала, әдепсіз бала-сорлы бала» деп, халық әдепсіздікті қатты сынайды. «Көп сөйлеп созбайын, әдептен озбайын » деп , Абай дана көп сөйлеудің өзі әдепсіздік екенін ашық айтады. Мінез әдебі, жүріс-тұрыс әдебі, өнер әдебі, іс- әрекет әдебі, шығармашылық әдеп ұлттық тұлғаның ішкі және сыртқы тұлғаның мәдениетін көрсетеді. Жалпы ұлттық әдеп- ғасырлар бойы қалыптасқан мәдени құндылық болып табылады. Әдепті болу, яғни мәдениетті болу әрбір тұлғаның ұлттық борышы.

3. Ізетті болу. Адамзат баласымен тек сыйласымдылық әдеппен қатынас жасай білу. Үлкенге құрмет көрсету, кішіге ізет білдіру. Көпшілікті, бауырластарды, руды,