Актердің ішкі қуаты мен тыныс алуын дамыту мақаласы

КӨҢІЛ-КҮЙІҢНІҢ ҚҰЛАҚ КҮЙІН ДҰРЫСТАУ. ІШКІ ҚУАТЫҢДЫ ОЯТУ,ТӘНІҢДІ ЭНЕРГИЯҒА ТОЛТЫРУ.

ТЫНЫС АЛУДЫ ҚАЛЫПҚА КЕЛТІРУ.

(сахна тілі және актер шеберлігі пәні бойынша)

Төкеев Е. Т.Қ. Жүргенов атындағы ҚазҰӨА доценті, Алматы қаласы

[email protected]

Рольдің ішкі дүниесін органикалық тұрғыдан шыңдап толық меңгерген жағдайда ғана актер шынайы табиғи ойын өрнегіне қол жеткереді. Ол ең алдымен бірқатар репетициялардың эволюциялық толассыз көш сапарын бастан кешеді. Алғашқы кезде актер актер бір көрініспен шектелсе, кезекті репетицияда келесі көрініске сатылайды, сөйтіп әлденеше көріністер арасына байланыстырып тұратын технологиялық көркемдік көген керіледі де, нәтижесінде толыққанды роль-образ жасалады.

Алайда актердің рольдің өлшемі (ритм), пішімі (рисунок), стилі сияқты ең қажетті, ең қымбатты элементтерден айырылып қалуы жиі кездеседі. Репетициялық процесс кезінде солай болады да. Ол үшін не істеу керек? Рольдің өлшем-екпіні (темпо-ритм) әм пішіндік өрнегінен көз жазбау үшін қандай сақтық керек? Бұл жерде біз орындаушылардың роль сомдау барысында кейіпкер процессіне салақ қарайды деген ұғым емес түр (форма) құбылысын жете сезіне алмай қалады деген ұғымды айтып отырмыз.

Мұндайда режиссер спектакльдің формалық нақтылы қасиетін актерлердің дұрыс тұшынып жеткізуін қайта-қайта қадағалай талап ете отырып, сол түр өрнегінің аясында актер даралығын (индивидумын) айқындай ашуға күш жұмысауы қажет. Алайда актердің түр өрнегінде өнер көрсетуі деген актердің белгілі бір түр өрнегі шеңберіне қамалуы емес. Ондайда актер ойнау мәнері еркіндігінен біржолата ада болып, сол түр шеңбері ішінде тұншығып қалуы мүмкін.

Мұндай зиянды жағдайды болдырмау үшін, режиссер, ритмді сезіну, пішінді сезіну, стильді сезіну функциясын актер табиғатына мықтап сіңіріп, творчестволық сәтте рольді баянды түрде меңгеруге әлгі элементтердің жәрдемдесуін жіті бақылағаны абзал.

Сонда ритм мен пішінді қалай түсінуге болады? Мәселен, спринтер 100 метрлік қашықтыққа жүгірді делік. Табанын тұғырға тіреп дайын тұрған спринтер төрешінің берген белгісі бойынша бойын бірден жазып, мәреге қарай зымырай жөнелсе, осы көріністе белгілі бір ритм әм қимылдық бір пішін бар.Ал егер,спринтер, төрешінің белгісін алған бойда біресе оңға, біресе солға бұлталақтап жүгіре бастаса, әлгі керексіз бұлтақ қимылдар ритм мен пішін тұтастығын, сөз жоқ бұзған болар еді.

Ритм деген ой мен әрекеттен сезімге өтетін өткел (ритм как мостик от мысли и действие к чувству) дейді К.С. Станиславский. Сахнада ой ойлап, әрекет етумен ғана шектеліп қалмай, ритмді де игеріп шықсаңыздар, өздеріңіңізді ат арқасына қондым деп есептесеңіздер болады. (Научитесь на сцене мыслить и