Алаш қозғалысы тәуелсіздік бастауы туралы мақала

Алаш қозғалысы – Тәуелсіздік бастамасы

Еліміз ұзақ уақыттыр бойы Ресей империясының отары ретінде күн көргені баршамызға мәлім. Бодан болмағанымызда алпауыт елдер арасындағы соғыстар кезінде өзімізді бүтін ел ретінде, тұтас ұлт ретінде сақтап қала алар ма едік? Тарих беттеріне үңіліп, сол кездердің жақсы-жаман тұстарын қарастырамыз. Сол беттерден байқалатын маңызды жайт – бабаларымыздың сол қиын-қыстау замандарда да ұлт азаттығы үшін көресуін доғармауы. Тәуелсіздікке жету мақсатында қаншама талпыныстар, көтерілістер мен қозғалыстар болғаны рас. Ұлт азаттығы үшін аянбай тырысып, қайсарлық танытқан бабаларымызға құрмет білдіреміз. Аса маңызды қозғалыстардың бірі – «Алаш қозғалысы».

Алаш қозғалысы – ХХ ғасырдың алғашқы жартысында Ресей империясының отарлық жүйесіне қарсы бағытталған ұлт-азаттық қозғалыс. Ресейден көшіп келушілердің күрт артуы, келушілерге халқымыздың құнарлы, шұрайлы жерлерін беріп, қазақтарды құнарсыз жерлерге ығыстыруы күшейді. Бұл Ә.Бөкейханов, А. Байтұрсынов, М. Дулатов жетекшілік еткен Алаш қозғалысының басталуына түрткі болды. Бұл қозғалыс алдыңғылардан өзгеше болды. Бұған дейін қарсылықтарда күшпен жеңе алмаған халық бұдан кейін де бұлай жеңе алмайтынын халық түсінгендей болды. Саяси жолмен күрес жүргізу қажет екеннін ұқты. Алаш алауы сөнбеген кездерде, сол заман зиялыларының арқасында 1911 жылдан «Айқап» журналы, 1913 жылдан «Қазақ», артынша «Бірлік туы», «Сарыарқа», «Ақжол» газеттері ұлт-азаттық күрес жолын айқындауға қызмет етті. Алаш қозғалысы- қазақ елінің өзін- өзі басқару және біртіндеп дербес мемлекет құру, қазақ жерлеріне қоныс аударуға шек қою, адам құқын қадір тұту, экономиканы дамыту, қазақ тілінің беделін арттыру жолындағы күресті басты мақсат етті. Алаш қозғалысы арқасында 1917 жылы қазақ комитеттері, Түркістан автономиясы және Алашорда үкіметі құрылды.

Ұлт намысын қорғаған, тәуелсіздіктің бастамасы болған, сол үшін жалған айыпталып, қудаланса да қайсарлық пен батырлық мінез танытқан бабаларымызды біз, бүгінгі ұрпақ ұмытпаймыз.

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің

Қазақстан тарихы кафедрасының доценті Т.Ғ.К

Жұмаділ Махаббат Тоқтарқызы