Алаш қозғалысы және ұлт зиялылары 9-сынып жұмысы

КММ "№19 жалпы орта білім беретін мектеп"

ДӨҢГЕЛЕК ҮСТЕЛ

Тақырыбы: "Алаш қозғалысы және ұлт зиялылары"

Дайындаған: тарих пәні мұғалімі

Нургазина Толкын Сайлаугазыкызы

Тақырыбы: «Алаш қозғалысы және ұлт зиялылары».

Мақсаты: Алаш ардагерлері Әлихан Бөкейханов, Ахмет Байтұрсынов, Міржақып Дулатов туралы жан – жақты түсінік бере отырып, олардың қоғамға және мемлекетке сіңірген еңбегі туралы пікір алмасу, тарихта алатын орнын анықтау.

Түрі: дөңгелек үстел.

Көрнекілігі: Интерактивті тақта, бейнематериал, тақырыптық презентация, кітап көрмесі.

Әдісі: пікір алмасу, баяндау, интерактивті әдіс.

Жоспары:

1. Алаш қозғалысы

2. Әлихан Бөкейханов

3. Ахмет Байтұрсынов

4. Міржақып Дулатов

Манапова Аружан:

Құрметті ұстаздар, оқушылар! 2017 жылы Алаш қозғалысына 100 жыл толуына байланысты бұл шара мемлекет тарапынан қолдау тауып білім саласының барлық ұйымдарында аталып өтілуде. Осы іс-шараға біз де өз тарапымыздан үлес қосу үшін бүгін "Алаш қозғалысы және ұлт зиялылары" тақырыбында дөңгелек үстел ұйымдастырып, пікір алмасу өткіземіз. Мақсатымыз Алаш ардагерлері Әлихан Бөкейханов, Ахмет Байтұрсынов, Міржақып Дулатовтың қоғамға және мемлекетке сіңірген еңбектері туралы жан-жақты зерттеу жұмыстарына тоқталу, шығармаларымен танысу, өзара пікір алмасу. Біз Алаш ардагерлері туралы не білеміз? Осы сұраққа жауап алу мақсатында біз пікір алмасуға тарихшы мен әдебиетшілерді шақырдық.

Тақырыбымызды ашу үшін Алаш қозғалысы жайында бейнематериалды көре отырып, тарихшылардың пікірін тыңдайық.

Тарихшы (Мадина): Алаш партиясы мүшелері Алаш құрамында барынша көпшілігі болған. Тарихты халық жасағанымен, қоғамның тарихи даму заңдылықтарын реттеп отыратын заңдар мен құқықтық құжаттарды, саяси-құқықтық доктриналарды нақты тұлғалар жүзеге асыратыны белгілі, осы салада мемлекеттік тілдің де атқарар қызметі зор.

Қазақ жері екі ғасырдан астам Ресей самодержавасының қол астында болған жылдарда, қазақ халқының өз тағдырын өзі билеу құқығынан айырғаны, көк түрік дәуірінен бастау алған бірегей саяси тарихы бар халық, түгелдей империялық заңдардың бұғауына түскені, біздерге тарихтан белгілі. Қазақ қоғамының осы бір қасіретін халықтың озық ойлы, көзі ашық өкілдері аңғара бастады. Олар халықты саяси күрес додасына бастап шықты.

Бұған себеп болған 1917 жылғы Ресейдегі қос төңкеріс еді. Патша үкіметінің тақтан құлауы саяси күресті одан әрі қыздыра түсті. Қазақ зиялылары саяси қызметтің қатерлі жолына жалтақтамай, жанқиярлықпен күрескен көрнекті тұлғалар шықты. Олар: Ә.Бөкейханов, А.Байтұрсынов, М.Дулатов, Ж.Ақбаев, Ә.Ермеков, Х.Досмұхамедов, Ж.Досмұхамедов және т.б. болатын. Олар патша самодержавасының қазақ халқының саяси-сезімінің қалыптасып, оның саяси күреске ұласуына, барынша кедергі келтіріп отырғанын бірден түсінген еді.

Тарихшы (Елдана):

«Алаш» партиясының өмірге келуі

1917 жылдың 21 қараша күні «Қазақ» газетінде Алаш партиясы бағдарламасының жобасы және съез материалдары жарияланды. «Алаш» партиясының өмірге келуі үлкен саяси мәселе еді. Сол кездегі қазақ зияларының ғылыми жұмыстарымен де, оқу-ағарту ісімен де, алғашқы қазақ тілінде басылымдар шығару әрекетімен де, көркем әдебиетімен де айналысқанын көруге болады. «Алаш» партиясы бағдарламасының жобасындағы тоғызыншы тарауда «Ғылым-білім үйрету» жөнінде

- оқу ордаларының есігі кімге де болса ашық, ақысыз болуы;

- жұртқа жалпы оқу жайлы; бастауыш мектептер ана тілінде оқылады;

- қазақ өз тілінде орта мектеп, университет ашуға;

- оқу жолы өз алдына автономия түрінде болуы;

- үкімет оқу ісіне кіріспеуі;

- мұғалімдер-профессорлар өзара сайлаумен қойылуы;

- ел ішінде кітапханалар ашылу туралы айтылады.

- газет шығаруға, кітап бастыруға еркіншілік - деп көрсетілген.

Осыған қоса, іс-қағаздарын ана тілінде жүргізу туралы мәселе айқын жолға қойылды. Білім беру ана тілінде болуы керек делінген. Басылымдардың қазақ тілінде болуына ерекше назар аударған.

Манапова Аружан: Бейнематериал көру арқылы ұлт көсемі Әлихан Бөкейхановтың өмірбаянымен танысайық.

Бейнематериал көрсетіледі.

Манапова Аружан: Бейматериалды негізге ала отырып пікір алмасуды келген қонақтарымызға сұрақ қою арқылы жалғастырайық.

1 - сұрақ (Ілияс)

Әлихан Бөкейхановтың жер аударылуына не себеп болды?

Тарихшы (Наргиз): Ә.Бөкейханов найзаның ұшымен, айбалтаның жүзімен болған үкіметке қызмет етуден бас тартады. Ә.Бөкейханов бастаған қазақ зиялы қауымы таптық мүдде емес, тұтас ұлт мүддесін қорғады. Осы қылығы үшін 1920-1922 жылдары «ұлтшыл» деп жала жабылып, Мәскеуге жер аударылды. Әлихан Бөкейханов 1922 жылы Семейде ұсталғаннан кейін Мәскеуге апарылды. Ол кісіге ресми биліктің шешімі бойынша, бір бөлмелі пәтер берілді. Сол үйден шығу құқынан айырды. Содан 1937 жылы ату жазасына кесілгенге дейін 15 жыл үй қамақта отырды. Одан бұрын патша үкіметі 1908 жылы Бөкейхановты Қазақстаннан Самараға жер аударды. Сөйтіп, 1917 жылға дейін Бөкейхановты Қазақстанға келу құқынан айырды. Бірақ сол Самарада тұрып қазақ ұлт - азаттық қозғалысының теориялық, практикалық негізін қалады.

2 - сұрақ (Гюзяль)

Жазушылардың Алаш туралы ойлары қандай болды?

Әдебиетші (Анель):

Әлиханды насихаттау үшін көптеген іс - шаралар жасау керек. Деректі фильмдер, көркем фильмдер түсірілуі қажет. Түрлі танымдық шығармалар болуы керек. Ол бүгінге дейін, өкінішке, орай жасалған жоқ. Соны қолға алу керек. Шынында, 150 жыл өтседе Әлихан Бөкейхановқа арналған шараның біразы жасалып, ел білетіндей болуы керек. Болашақ ұрпақ білетіндей болуы тиіс. Жалпы, бүкіл халық ұлт - азаттық қозғалыстағы Әлихан Бөкейхановтың орнын, оның еңбегінің бүгінгі күнгі қай салада өзекті, соны түсіне білу керек. Әрі болашақта ел басқаратын жастар одан тәлім алатындай етіп, ол үшін елге танытатын, ағартушылық жұмыстар жүргізілуі қажет. Алаш идеясы, арқасында қазақ өзінің қазақтығымен ғана мына әлемде аман қала алады. Өзін асқақтап, мыңжылдық мемлекет құра алады. Осыны халықтың санасына жеткізу, деген үлкен шаруа. Ол үшін барлық буындағы біздің азаматтар соған мүдделі болуы керек.

3 - сұрақ (Мират)

Алаш ардагерлерінің бірі ретінде Ахмет Байтұрсынов туралы көп айтылады, оның өмірі мен қоғамдық қызметіне тоқталып өтсеңіздер?

Тарихшы (Наргиз): Ахмет Байтұрсыновтың өмірі мен қоғамдық-саяси қызметі.