Алатаудың мұзбалағы ашық сабағы 8 сынып

«Алатаудың мұзбалағы»

Ақиық ақын М.Мақатаевтың туған күніне арналған әдеби кеш

Мақсаты: Сыршыл ақынның тамаша өлеңдерімен таныстыру, ақын өмірі туралы мәлімет беру, ақын аудармаларымен таныстыру;

Поэзия құдіретіне деген қызығушылықты оқушылар бойына сіңіру, мәнерлеп оқу машығын одан әрі дамыту;

Елге, табиғатқа, ата-ана, бауырларына деген сүйіспеншілікті дамыту.

Көрнекілігі: Ақынның шығармалар жинағы, М.Мақатаевқа арналған буклет, ақын туралы атақты адамдардың пікірлері жазылған плакаттар.

Сынып бөлмесіне парталар дөңгеленіп қойылып, үсті әдемі дастарқандармен безендіріліп, гүл шоқтары қойылған: қонақтар үстелі, мұғалімдер үстелі, 4-сынып оқушылары үстелі, 5-сынып оқушылары үстелі, 6-сынып оқушылары үстелі, 7-сынып оқушылары үстелі.

Ақын туралы пікірлер:

Мұқағали Мақатаев –біздің замандағы ғажайып ақындардың бірі.

Мақатаев атты алып ақындық жарқын жүзіне, миллион адам миллион түрлі пікір пайымдаса да, ешбір кіреуке, көлеңке түспей келешекке қарай керуен түзеп, көше бермек.

Әбділдә Тәжібаев

.....Арамыздан тым ерте кеткен тамаша ақынымыз Мұқағали Мақатаевтың алғашқы қадамында-ақ оның аяқ алысынан айрықша талант иесі екенін аңғаруға болатын еді. Аңғармаппыз........

Мұқаметжан Қаратаев

Әдебиетті салынып жатқан ғаламат бір ғимарат, көк тіреген күмбез, сұлулық сарайы деп есептесек, сен соның талантты тас қалаушыларының бірі едің.

Қадыр Мырзалиев

Мұқағали мұрасы, сұлулық үлгісі біздің бүгінгі игілігіміз ғана емес, Мұқағали мұрасы, маржан поэзиясы – болашақ ұрпақтардың да еншісі, қадірлеп-қастерлейтін қазынасы.

Зейнолла Серікқалиев

Кешті Мұқағалидың «Арыз жазып кетейін» өлеңімен Дүйсекоев Ерлан бастайды.

АРЫЗ ЖАЗЫП КЕТЕЙІН

Бүгін менің туған күнім.Ой, бәле-ай!Мына адамдар неге жатыр тойламай?! Банкет жасап берер едім өзім-ақ, Тәңірдің бір жарытпай-ақ қойғаны-ай. Мына дүние неге жатыр үндемей?! Алаулатып тойдың шоғын үрлемей. Құшақ-құшақ гүл шоқтарын лақтырып, «Мынау - шапан,Мынау - атың, мін» демей. Мына жұртқа жақпады ма әлденем?! Бекер өмір сүргемін бе, әлде мен? Халқым,Сенің қасиетіңді білем деп,Босқа өмірім өтті ме екен әуремен?! Айтамын деп қуанышың, мұңыңды, Басқа арнаға бұрдым ба әлде жырымды?! Мен, бәрібір, өзіңменен бір болам, Өзегіне тепсең-дағы ұлыңды. ...Тойланбаса тойланбасын,Не етейін.Той көрмей-ақ, сый көрмей-ақ кетейін. Қаламымды берші маған, бәйбіше, Болашаққа арыз жазып кетейін...

Мұғалім сөзі: Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев (1931-1976) – қазақтың лирик ақыны, мұзбалақ ақын, өз заманында лайық бағасын ала алмаса да өзінен кейінгілер үшін мәртебесі биік ақиық ақын.

Ол 1931 ж. 8-ші наурызында Алматы облысы, қазіргі Райымбек (бұрынғы Нарынқол) ауданыныңҚарасаз ауылында дүниеге келген. Алайда, құжаттар бойынша ақынның туған күні ақпанның 9-нда тойланады. Бұған тиісті ақынның анасы Нағиман апа былай деген: «Мұқағалиым 1931 жылы наурыз айының 8-інде дүниеге келген болатын. Жаңылысуым мүмкін емес. Себебі балам мынау фәнидің есігін ашқаннан біраз уақыт кейін Наурыз тойы болады, наурыз көже жасаймыз деп күтіп отырғанбыз.» Мұқағали Мақатаев атындағы әдеби сыйлықтың лауреаты Оразақын Асқар ақынның екінші туған күніне байланысты мынадай сөз айтады: «Ал құжат бойынша Мұқағали 9 ақпанда дүниеге келген. Бұл куәлікті ақын ес білген кезде сол кездегі сайлау науқанына байланысты өзі жаздырып алған екен».[1] Азан шақырып қойылған аты - Мұхаметқали.[2] Әкесі қарапайым шаруашы:колхозда сушы, шалғышы болып істеген. Мұқағали үйдің тұңғышы болған, оның артынан бір қыз және үш ұл туылған. Ақынның қарындасы мен алғашқы інісі ерте көз жұмған. Соңғыларының есімдері - Тоқтарбай мен Көрпеш. Қазақ дәстүрі бойынша үйдің алғашқы баласы ата-әжесінен тәрбие алуы тиіс, сондықтан Мұқағали әжесі Тиынның қолында өсіп, анасын жеңгесіндей қабылдайды. Балалық шағы соғыспен қатар өтк

Ол 1962 жылы Алматыға қоныс аударып, әдеби ортаға етене араласа бастайды. Алматы Шет тілдері институтының неміс тілі, Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультеттерінде оқып және Мәскеудегі М. Горький атындағы әлем әдебиеті институтында білім алады.

Өмірінің соңғы кезінде денсаулығы нашарлап, ауруханаға жиі түсіп, 1976 жылғы 27-наурызда қайтыс болады. Бейіті Алматы іргесіндегі Кеңсай зиратында.

Ақынның мәңгілік тақырыбы, адам жүрегіне бал-шырындай нәр құйған туған жер, атамекен, өз еліне деген махаббаты екенін айдан анық білеміз. Ақынның туған жер туралы шығармаларын 4-сынып оқушылары оқып береді.

ОТАН ТУРАЛЫ

Мен оның түнін сүйем, күнін сүйем,

Ағынды өзен, асқар тау, гүлін сүйем,

Мен оның қасиетті тілін сүйем,

Мен оның құдіретті үнін сүйем.

Бар жәндігін сүйемін қыбырлаған,

Бәрі маған: “Отан!” - деп сыбырлаған

Жаным менің, Кеудемді жарып шық та,

Бозторғайы бол оның шырылдаған!

Отан!

Бәрінен биік екен.

Мен оны мәңгілікке сүйіп өтем.

Отанды сүймеуің де күйік екен,

Отанды сүйгенің де күйік екен..

1966 ж.

ҚАЗАҚ ЖЕРІ

Пай! Пай! Пай! Киелі неткен жер! Батырлар дүрілдеп өткен жер, Тұлпарлар дүбірлеп төккен тер, Ғашықтар бір-бірін өпкен жер, Сарылып сал-сері кеткен жер. Бас иіп, иіскеп топырағын, Тағзым жасамай өтпеңдер! Мына өлке,

мына аймақ,

бұл маңда Құлшылық етемін тұрғанға, Құлшылық етемін құмдарға, Тағзым жасаймын қырларға! Шүкірлік етемін қашан да Осы бір Отанда тұрғанға! Жазы бар жалынмен жандырған, Қысы бар аязға қардырған. Көктемі - балауса, балдырған, Ал күзі - алып бір ақ қырман, Ақ дәннен ақ нөсер жаудырған, Күрең нан жаңа алған тандырдан. Көлденең көлбеген көкжиек Қыранның қанатын талдырған.

Қырына еріксіз қондырған.

25-желтоқсан, 1974-ж.

СҮЙЕМІН, ӨСКЕН ОТАНЫМ!

Сүйемін мен жерімнің

Топырағын, тасын да.

Сүйемін думанды елімнің,

Кәрісін және жасын да.

Бұлтсыз, айсыз, жылы леп,

Сүйемін салқын кештерін.

Бетті аймалап уілдеп,

Толассыз соққан ескегін.

Шаңдатып жота, қырларын

Жылқы ойнаса біртіндеп.

Мен сүйемін тұрғанын

Жылқышының күлімдеп.

Сүйемін гүлге нәр берген

Нөсерді жауған сіркіреп.

.....Сүйемін, өскен Отаным,

Жылысып өткен жылыңды.

Қарыздармын сондықтан

Берермін талай жырымды.

ҚАРАСАЗ

Мен бақыттымын,

Бақытты жерде туылдым.

Айналайын Қарасаз,

Қасиетінен суыңның!

Сенің әрбір бұлағың —

Менің әрбір қан тамырым емес пе?

Қасиетті тұрағым,

Қасиетінен суыңның!

Көктемде үйрек ұшып, қаз қонып,

Караушы едім тырналарға мәз болып.

Жыр қыстап туылмас ем, сірә, мен,

Жаралмасаң өзің Карасаз болып.

Сонау жатқан жасыл тауды көлденең

Алғаш рет ес білгенде көрген ем.

— Асқар таудың ар жағында ел бар, — деп

Әжем айтса, әй, сәбилік, сенбегем.

Қарасазым!

Айтылмаған сезім ең,

Мен іздеген бақыттың сен әзі ме ең?

Сенің ғажап табиғатыңды кімге айтам,

Кім құмартса, өзі көрсін көзімен...

«Саржайлау» әні орындалады.

Мұғалім сөзі: Мұқағали — өзіне дейінгі өлең өру мен жыр сомдаудағы қазақ халқының ұлттық мектептері мен дәстүрлерін жалғап қана қоймай, оны жан-жақты дамытқан, тереңдеткен, қазақтың өлең-сөзін жаңа заңғарларға көтерген, жаңа кеңістіктерге алып шыққан жиырмасыншы ғасырдың санаулы саңлақтарының бірі. Ақынның табиғат туралы өлеңдер топтамасымен 5-сынып оқушыларын ортаға шақырамыз.

ТАУДАҒЫ КӨКТЕМ

Сай-саланы

Аймалады,

Жоталардан жел есті.

Көк қарағай

Көп баладай

Күбір-күбір кеңесті.

Қасқа бұлақ

Тастан құлап,

Бара жатыр шапқылап.

Шыңылдаған,

Сыбырлаған

Айқай тастар - саққұлақ.

Бір жүрекпен

Дір-дір еткен

Жасыл талдар, жас талдар.

Еміренген,

Тебіренген

Ақбас Ата — асқарлар.

Күннен — бөркі,

Гүлден - көркі,

Тау тамаша, тау алып.

Қатпар басын,

Шатқал, тасын

Көрген сайын жаңалык.

Айналаңа,

Сайға қара,

Шыңға кара ақ мандай.

Бала шағың,

Болашағың

Көктеп келе жатқандай.

САП-САРЫ ЖАПЬІРАҚТАР

Сап-сары жапырақтар...

Саудырап құлап жатыр атырапқа.

Біреудің жанарында,

Біреудің табанында,

Сап-сары жапырақтар жоғалуда.

Қаусаған қаңқасы тұр ағаштардың,

Жасыл бақ тоналуда, тоналуда.

Естілмей құстың әні,

Естілмей кұстың үні,

Жалғанның кетті сәні, ұшты гүлі.

Сырғасынан айырылған ақ қайыңның

Басына бар ғаламның түсті мұны.

Сап-сары жапырақтар,

Саудырап құлап жатыр атырапқа.

АҚ ГҮЛ

Жаз болды. Көріктенді құлпырып жер,

Оранып көк көрпеге бар өңірлер.

Төсінде жер ананың толықсиды,

Сансыз көп, сары, жасыл өсімдіктер.

Атқанда таң бозарып алтын арай,

Аралап өсімдікті жүрдім талай.

Ашығы сүттен аппақ жалғыз түп гүл,

Алдымнан болды пайда әлдеқалай.

Ақ гүлді қызықтым да алдым жұлып,

Орнаттым үйге әкеліп орнын құрып.

Бейне бір күнәсіз зат күлімдейді,

Тұрғандай жүрегімнің сырын ұғып.

Қараймын ақ гүліме күнде-күнде,

Көркінен айырылып кетті мүлде.

Ақ гүлім сарғыш тартып сала берді,

Мұңайып, назаланад әлдекімге.

ҚЫСҚЫ БОРАН

Соқты боран, ұшты қар,

Тікендейін үскірік.

Шыңылдаған зәрлі ызғар,

Күшінде тұр түшкіріп.

Лезде суып аяқ, қол,

Қырау тұрды кірпікке.

Тақтақ жатқан жайлы жол

Айналды қасат, күртікке.

Желпініп көкте бұлт тағы,

Жүйткіді дауыл қуалап.

Бұралқы иттей жұрттағы,

Ұлиды боран тұра қап.

«Есіңе мені алғайсың» әні

Мұғалім сөзі: Мұқағали поэзиясының қайнар көзі, шабыт тұғыры - замандастарының арман аңсары және олардың бейнесі. Осының бәрін Мұқағали өзіне тән қайталанбас шеберлікпен, тәңірдің таңдайынан төгілгендей поэтикалық мінсіз үйлесіммен, әр жүрекпен тіл табысар сыршыл да шыншыл сезіммен, нағыз поэзияға ғана тән бейнелі образдармен бедерлеп, өлмес өнер деңгейінде туындатып отырған. Оның қазақ ақындары туралы ой-толғауларын бізге 6-сынып оқушылары оқып береді.

ТӨЛЕГЕНГЕ