Әлеуметтік-гуманитарлық ғылымдар жүйесіндегі тарих мақаласы

Әлеуметтік-гуманитарлық ғылымдар жүйесіндегі тарих ғылымыБаймағамбетов Ерлан РусланұлыҚазақстан Республикасы, Атырау қ[email protected], 87777776985

Жоспар

Тарих ғылымының объектісі мен пәні, оның тарихи ғылым жүйесіндегі орны.

Тарих ғылымының теориясы мен әдіснамасы. Тарихи деректер.

Тарихи фактілерді зерттеу принциптері.

Тарихи танымның мәні, формалары және функциялары.

Тарих ғылымының даму кезеңдері. Қазіргі тарих ғылымының негізгі бағыттары.

Тарихты кезеңдеу нұсқалары.

Өзін-өзі тексеруге арналған сұрақтар:

Тарихи ғылым қандай функцияларды орындайды, ол тарихи фактілер мен оқиғаларды зерттеуде қандай әдістер мен қағидаларды пайдаланады?

Тарихи ғылым өз дамуында қандай негізгі кезеңдерден өтті? Оның жетекші мектептерін және ірі өкілдерін атаңыз.

Сіз тарихи дамуды кезеңдеудің қандай нұсқаларын атай аласыз? Олардың қайсысы сізге ең негізделген болып табылады?

Тарих ғылымының объектісі мен пәні, оның тарихи ғылымдар жүйесіндегі орны.

Гуманитарлық ғылымдар жалпы білім берудің маңызды бөлігі болып табылады қазіргі заманғы мамандардың дүниетанымдық дайындығы және тұлғаның ақыл-ой дамуына және шығармашылық ойлаудың дамуына ықпал етеді. Ең маңызды әлеуметтік ғылымдарға тарих кіреді.

Тарих дегеніміз - адамзат қоғамының өткені мен оның бүгінгісі туралы, нақты өмір формаларында, кеңістік-уақыттық өлшемдердегі қоғамдық өмірдің даму заңдылықтары туралы ғылым.

Тарих мазмұны жалпы тарихи процесс болып табылады, ол тарихи ескерткіштер мен дереккөздерде сақталған адам өмірінің құбылыстарында ашылады. Бұл құбылыстар өте әртүрлі, шаруашылықтың дамуына, елдің сыртқы және ішкі қоғамдық өміріне, халықаралық қатынастарға, тарихи тұлғалардың қызметіне қатысты.

Тиісінше, тарих - бұл әртараптандырылған ғылым, ол тарихи білімнің бірқатар тәуелсіз салаларынан тұрады, атап айтқанда:

тарих экономикалық;

саяси;

әлеуметтік;

азаматтық;

әскери;

мемлекет және құқық;

дін және т.б.

тарих ғылымдарына халықтардың тұрмысы мен мәдениетін зерттейтін этнография және ежелгі дүниенің заттық көздері – еңбек құралдары, үй бұйымдары, әшекейлер және т.б., сондай – ақ тұтас кешен-қоныстар, қорымдар, қоймалар бойынша тарихты зерттейтін археология жатады.

Тарих объектіні зерттеудің кеңдігі бойынша бөлінеді:

• жалпы әлем тарихы (дүниежүзілік немесе жалпы тарих); * континенттер тарихы (мысалы, Азия және Африка тарихы, Еуропа және Америка тарихы);

• жекелеген елдер мен халықтардың немесе халықтар тобының тарихы (Қазақстан тарихы).

Зерттеудің салыстырмалы түрде тар пәні бар, оны егжей-тегжейлі зерттейтін және осылайша жалпы тарихи процесті терең түсінуге ықпал ететін қосалқы тарихи пәндер бар:

хронология-уақытты есептеу жүйесін зерттейді;

палеография-қолжазба ескерткіштері және көне хат;

дипломатика-тарихи актілер;

нумизматика-монеталар, медальдар, ордендер, ақша жүйелері, сауда тарихы;

метрология-өлшем-бірліктер жүйесі;

жалаутану-жалаулар;

геральдика-елдердің, қалалардың, жекелеген отбасылардың Елтаңбасы;

сфрагистика-баспа;

эпиграфия-тастағы, саздағы, металдағы жазулар;

генеалогия-шығу-тегі;

топонимика-географиялық атаулардың шығу тегі;

өлкетану- аймақ, өлке тарихы;

деректану-маңызды көмекші тарихи пән,тарихи деректерді зерттейтін;

тарихнама-тарихшылардың көзқарастарын, идеялары мен тұжырымдамаларын сипаттау және талдау және тарих ғылымының дамуындағы заңдылықтарды зерделеу.

Тарих қазіргі заманғы адамзатқа қызмет ететін 15 мың ғылымның бірі ғана емес, сонымен қатар ең көне ғылымдардың бірі. Тарих басқа ғылымдармен, атап айтқанда, психологиямен, әлеуметтанумен, философиямен, заң ғылымдарымен, экономикалық теориямен, математикамен, математикалық статистикамен, тіл білімі мен әдебиеттанумен тығыз байланысты. Оларға қарағанда ол жалпы қоғамның даму процесін қарастырады, қоғамдық өмір құбылыстарының барлық жиынтығын, оның барлық тараптарын (экономика, саясат, мәдениет, тұрмыс және т.б.), олардың өзара байланысы мен өзара шарттылығын талдайды. Сонымен қатар, қазіргі ғылымдардың әрқайсысы (қоғамдық, экономикалық, техникалық ) адам қоғамының дамуы кезінде өз тарихын өтті. Тарих және басқа да ғылымдардың түйіскен жерінде тарихи география, тарихи геология және т. б. сияқты пәнаралық ғылымдар құрылады.

Тарих ғылымының теориясы мен әдіснамасы. Тарихи деректер