Ақ батаның қадірі мен тәрбиелік мәні туралы мақала

Ата-бабамыздан мұра болған ақ батаның қадірін түсініп жүрміз бе?

Сөздің құдіреті мен қадір-қасиетін жақсы түсінген қазақ халқы бата беруге, бата алуға ерекше мән берген. Ғасырлар бойы ауызша тарап келе жатқан бата дәстүрі әлі күнге дейін мән-маңызын жоғалтпай, сақталып келе жатқан дәстүрдің бірі. Осы дәстүрдің түпкі маңызын, қасиетін біліп жүрміз бе? Әдебиеттанушы Тоқтар Әлібектің айтуынша: “Қазақ бала кезінен ұрпағын үлкеннің алдын кесіп өтпеуге, тек ақ батасын алуға тәрбиелеген. Сенімге негізделген батада айтылған әрбір сөздің қабыл болатынына халық ешқашан күмән келтірмеген”. Пайғамбарымыз (с.а.с.) мүбарак хадисінде: “Кімде-кім Аллаға және ақырет күніне иман келтірген болса, онда қайырлы сөз айтсын яки үндемесін”,- деген. (Бұхари хадистер жинағы) Пайғамбарымыз (с.а.с.) бір хадисінде былай дейді: «Мұсылман адамның бауырына жасаған дұғасы өзі үшін де қабыл. Өйткені ол жерде періште болады. Ол адам дұға еткенде «Cен үшін де әмин» дейді». (Бухари, Зікір, 87; Әбу Дәуд, Уитр, 29.) Хадистің мағынасына бойласақ, әрбір айтылған сөздің дұға ретінде қабыл болып қалу ықтималы бар деген тұжырым шығаруға болады. Қазақ халқы осы себепті де бата бергенде тек жақсы сөздер айта білген. Батаның шығу тегіне байланысты зерттеушілер оның араб тіліндегі “фатеке” сө

Мұхтар Әуезовтың “Абай жолы” романында Дулат ақынның Абайға: “Шырағым, ер жетерсің, Ер жетсең, сірә, не етерсің, Алысқа шырқап кетерсің, Шыңдасан, шыңға жетерсің” деген батасы ұлы ақынға жол ашар болғаны анық. Батаның мазмұны қазақ қоғамында алғыс пен қарғысты да, тілек пен дұғаны да, ризашылық пен ренішті де қамтиды. Батаның қасиетін қазақ лиро-эпостық жырларынан байқай аламыз. Мысалы, “Қыз Жібек” жырындағы басты кейіпкер Төлеген әкесінен теріс бата алып, ғашығына қосылмастан, дүниеден өтеді. Міне, осы себепті де қазақ халқы кез келген істі бастауда үлкендердің батасын алуға тырысқан. Бата беру салты дінімізде де құпталған. Оған дәлел ретінде Пайғамбарымыздың (с.а.с.) өмірбаянындағы деректерден келтіре аламыз. Ибн Аббас (р.а.): «Алла Елшісі (с.а.с.) мені бауырына басып: «Уа, Алла Тағалам! Бұған кітапты (Құранның қыр-сырын) үйрет», - деп бата берді», - дейді. Усама мен Хасанды…