Ақш соғыстан кейінгі жылдардағы ашық сабақ

Сабақ жоспары

Топ

Сабақтың өткізілетін

Күні

Пән аты: Дүниежүзі тарихы

Оқытушы: Н.И. Ирисбаева

Сабақтың тақырыбы: АҚШ соғыстан кейін 1945-1960 жылдарында.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Студенттерге АҚШ -тың ІІ дүниежүзілік соғыстан кейінгі әлеуметтік-экономикалық дамуын , сыртқы, ішкі саяси бағыттарын айқындап айту.

Дамытушылық: Тақырып бойынша студенттердің белсенділігін арттырып, білімдерін жетілдіру, жүйелі ойлау мен талдай білу, бірлесіп және өздігінен жұмыс істеу дағдыларын жетілдіре отырып, оқушының жан- жақты іздене білуін қалыптастыру.

Тәрбиелік: Тарихи санасы қалыптасқан, дүниежүзілік мәдениетпен сусындаған, ұлттық рухы жоғары, шығармашыл жеке тұлға тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: аралас сабақ;

Сабақтың әдісі: баяндау, сұрақ – жауап.

Сабақтың көрнекілігі: карта, тірек схемалар, интерактивті тақта (Слайд)

Пән аралық байланыс: Саясаттану, қазақ әдебиеті, алғашқы әскери дайындық

Сабақ барысы:

Ұйымдастыру кезеңі. ( 2 мин)

Оқушылардың біліктілігі мен үй тапсырмасын тексеру (23 мин)

Жаңа тақырыптың мазмұнымен жүйесі. (25 мин)

Жаңа материалды бекіту ( 25 мин)

Сабақтың қорытындысы ( 5 мин)

Бағалау ( 5 мин)

Үйге тапсырма. (5 мин)

І. Ұйымдастыру кезеңі:

1. Студенттермен амандасу.

2. Топтың құрамын тексеру

3.Оқушылардың көңілін сабаққа бейімдеу.

ІІ. Үй тапсырмасын тексеру:

1)Оқушылардың біліктілігі мен дағдысын тексеру. Топты екіге бөліп, әрбір топқа үй тапсырмасы видеофильм ретінде қорғату. Видеофильм «Қырғи қабақ соғысы», екінші видеофильм «АҚШ» .

Студенттердін мақсаты видеофильмді көріп мазмұның ашып , соғыстан кейін жағдайын мағлумат беру.

ІІІ. Жаңа сабақ.

1) Кіріспе (жалпылама мағлұмат беру)

«Күн сәулесі» топтастыру.

Қазіргі АҚШ жерінде ежелден үнділер өмір сүрді. X ғ. Колумб Американы ашқаннан кейін (1492-1503) 16 ғ-да Англия, Испания, Нидерланды, Франция, Швеция Солтүстік Американы отарлауға кірісті. 1-дүние жүзілік соғыста АҚШ Антанта жағында болды. Соғыстан кейінгі Париж бітім конференциясында (1919) АҚШ президенті В.Вильсон халықаралық қатынастардың жаңа жүйесін жасаудың жобасын ұсынды («Вильсонның 14 пункті»). Екі дүние жүзілік соғыс аралығындағы Ф.Рузвельт әкімшілігінін реформалары АҚШ тарихында ерекше орын алды.

«Жаңа бағыт» деп аталған осы реформалар елді ауыр экономикалық дағдарыстан шығарды және қоғамның демократиялануы үлгісін қалыптастырды. Рузвельт сыртқы саясатта да өзгеріс жасады. Латын Америкасында «тату көршілік», Еуропада «оқшаулану», Азияда «ашық есіктер» саясатын жүргізді. 1933 ж. АҚШ пен КСРО арасында дипломатиялық қатынастар орнады.

2-дүние жүзілік соғыс кезінде АҚШ фашизмге қарсы мемлекеттер одағын құруға белсене қатысып, Тынық мұхитта, Еуропада, Африкада соғыс қимылдарын жүргізді. Соғысқа 1941 ж. 7 желтоқсанда кірісіп, 1945 ж. 2 қыркүйекте аяқтады. Соғыстан кейін АҚШ пен КСРО бөлек-бөлек әскери-саяси одақтар құрып, дүние жүзін екі лагерьге бөлуді іске асырды. Осы «қырғи-қабақ соғыс» 80-жылдардың ортасына дейін созылды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан капиталистік мемлекеттер арасында экономикалық және әскери жағынан ең көп күш жинаған қауқарлы мемлекет жағдайында шықты. Оның жері де, халқы да соғыстың зардабын тарта қойған жоқ.

Капиталистік елдердің өнеркәсіптік өндірісінің жартысынан көбі осында шоғырланды. Соғыс жылдарында өнеркәсіп өнімдерін өндіру 2 есеге дейін өсті, америка монополияларының табысы 87 млрд долларға теңелді, АҚШ қазынасында әлемдегі алтын қорының 73%-ы сақталған.

АҚШ армиясы Германияда, Жапонияда, Италияда және басқа да мемлекеттерде орналасты. Дүние жүзінің әр түрлі елдерінде АҚШ-тың 500-ден астам соғыс базалары жайғастырылды. Америка мұхиттар мен теңізді билеп-төстеді. АҚШ атомдық қару шығаруда монополияға ие болды. 1945 жылы 12 сәуірде Ф.Рузвельттің қайтыс болуына байланысты жаңадан сайланған АҚШ президенті Гарри Трумэн: «АҚШ дүниежүзілік жауапкершілікті мойнына алады», - деп мәлімдеді. 1930 жылдардағы«бейтараптық» және «оқшауланушылық» келмеске кетті. АҚШ дүниежүзілік саясаттың орталығына айналды.

Реконверсия деп аталатын бейбіт өмірге көшу мемлекеттік саясатта және ондаған миллион америкалықтардың өмірінде шұғыл бетбұрыс жасады. Миллиондаған солдаттар өздерінің отбасына, қоғамдық өмірге қайтып оралды. 1947 жылы 12 млн солдаттан армия қатарында 1 млн адам ғана қалды. Қайтып оралған солдаттар мен офицерлерді орналастыру соғыстан кейінгі қайта құрудың аса маңызды мәселелеріне айналды.

Ішкі саясатта Г.Трумэн бағыты өзінің қарама-қайшылығымен ерекшеленді. 1946 жылы конгресте республикашылдар бағыты күшейе түсті. Олар демократтардың реформалық саясатына және Рузвельт кезіндегі реформалық әрекеттерге құлықсыздық танытты. 1947 жылы 23 маусымда кәсіподақ қызметін шектеу және ереуілдер ұйымдастыруда кәсіподақтардың құқығын реттеу туралы Тафт-Хартли заңы қабылданды.Кәсіподақ мемлекет бақылауына алынды. Бұл АҚШ-тың саяси өміріндегі оң өзгерістердің жалпы көрінісі болатын. 1948 жылғы президент сайлауында Г.Трумэн «әділетті бағыт» бағдарламасымен шықты. Бағдарламаның бірқатар тармақтарын сайлауда жеңіске жеткен Трумэн әкімшілігі орындады. Алайда Тафт-Хартли заңы, президенттің қарсы болуына қарамастан, конгресте мақұлданды. Қара нәсілді америкалықтардың азаматтық құқығы, медициналық сақтандыруды енгізу, оқу орындарына мемлекеттік көмек беру туралы және басқа да заңдар қабылданбады.

Сыртқы саяси бағыт. Соғыс бітісімен екі ірі мемлекет – КСРО мен АҚШ арасындағы ынтымақтастық қатынастар бұзылып, қарсыласу бағыты өрши түсті. КСРО-ға қарсы тұру, коммунизмді шектеу және ауыздықтау саясаты АҚШ-тың сыртқы саяси бағытының негізіне айналды. «Атомдық дипломатия», «орыстардың әлемді өзіне қаратуға ұмтылысын ауыздықтау» ресми саясатқа айналды. Мәскеудің озбырлық қимылдары мен теке-тіреске баруы көпке созылған «қырғи қабақ соғысты» туғызды.

Ү.Жаңа сабақты бекіту:

1. «Тұлғаны тану» . Бұл американдықтар қандай салада, қандай істерімен белгілі болды?

А) Д.Эйзенхауэр

Б) Джон Кеннеди

В) Ричард Никсон

Г) Джимми Картер

Д) Рональд Рейган

Е) Дж Буш

5. «Мені түсін» ойыны. Берілген ұғымдардың мағынасын түсіндіріңдер.

1) «Қайырымды мемлекет»- Еуропада дамыған экономиканың табыстары нәтижесінде пайда болған,нарықтық шаруашылықтың дамуына барынша сүйенген, өз халқына әлеумттік қамсыздандыру мен молшылық жағдай жасаған ел.

2) «Қырғиқабақ соғыс» - 1945 — 1991 ж. аралығында әлемдегі екі саяси жүйедегі аса ірі мемлекеттер КСРО мен АҚШ арасындағы бақталастық саясат.

3) «Реконверсия» - (лат. re — жаңадан, қайтадан, кері, conversіo — айналдыру, өзгерту, түрлендіру) — халық шаруашылығын соғыс аяқталғаннан кейін бейбіт уақыттағы өнім өндіруге көшіру.

4) «Нәсілдік кемсітушілік» - Нәсілшілдіктің салдарынан елде қайсыбір топтың немесе топтардың үстем топтан антропологиялық және нәсілдік айырмашылықтары негізінде кемсітушілік жайттары орын алады.

5) «Стратегиялық шабуыл қаруы» - 1972-1974 жылдары болып өткен жоғары дәрежедегі кеңес-американ келіссөздерінің нәтижесінде «КСРО мен АҚШ арасындағы өзара қарым-қатынастардың негіздері», «Ракетаға қарсы қорғаныс жүйелерін шектеу туралы» екі жақты келісімге және «Стратегиялық шабуыл қаруларын шектеу туралы» келісімге қол қойылды. Ал 1979 жылы КСРО мен АҚШ Стратегиялық шабуыл қаруларын шектеу туралы келісімге қол қойып, екі жақтың тепе-теңдігіне және бірдей қауіпсіздігіне негізделген шарт жасалды.

6) «Альянс» - мемлекеттер арасындағы одақ немесе қандайда болсын бір ұйымның халықаралық бірлестігі.

6. «Сандар сөйлейді»

Студенттер ұяшықтарды тандап әр команда сұрақтарға жауап айтып өзине ұпай жинап отырады. «Қырғи қабақ соғысы» екінші дүние жүзілік соғыстан кейінгі Кеңестер одағы мен Америка Құрама Штаттарының арасындағы ауқымды идеологиялық және геосаяси ұрандағы биополярлық қарама-қайшылығын, бұл қарама-қайшылық сферасына тек екі супер держава ғана түсіп қоймай, сонымен бірге оның ықпалына әлемнің жүздеген елдері тартылғанын сұрау.

Репарация сөзінің мағынасы