Ақсу-Жабағылы қорығындағы экотуризмді зерттеу жұмысы

Жұмыстың қысқаша мазмұны

1.Кіріспе

2.Негізгі бөлім

1-тарау.Туризм туралы жалпы түсінік.Туристік инфрақұрылым.

2-тарау. Ақсу – Жабағылы қорығының табиғат жағдайлары.

2.1. Ақсу – Жабағылы қорығының географиялық орны,климаты.

2.2 Ақсу – Жабағылы қорығының жануарлар,өсімдіктер дүниесі.

3- тарау.Туристік іс-әрекет салдарынан қорықтағы экологиялық ахуал

4-тарау.Ақсу – Жабағылы қорығында болашақ даму мүмкіндігі бар экотуризм бағыты

3.Қорытынды

4.Пайдаланылған әдебиеттер

Аннотация

Ғылыми жобаның негізгі мақсаты Ақсу-Жабағылы қорығындағы экологиялық туризмді дамыту жолдары , сондай-ақ экологиялық туризмді жоғары табыс көзі ретінде аудан экономикасының жоғарлауына тигізетін әсерін анықтау.

Аннотация

В данной научной работе раскрыты основные направления развития экологического туризма в Аксу-Жабаглинском заповеднике, а также рассмотрены основные проблемы и перспективы развития экологического туризма в особо охраняемых территориях Казахстана.

Annotation

The authors of the article reveal the main directions of development of ecological tourism in Aksu Zhabagly Reserve. Some main problems and perspectives in the development of ecological tourism in especially protected territories of Kazakhstan have been presented in the article as well.

Кіріспе

Туризмді жиырмасыншы ғасырдың феномені деп тегін айтпаса керек.Қоғам өркениеті дамығалы бері келе жатқан саяхат және қоршаған ортаға деген қызығу өзінің жоғары сатысына жетті деп айта аламыз.Бүгінде туризм қоғамның бір бөлігіне және әлеуметтік қажеттілігіне айналды. Туризм дамуымен ел экономикасы бірнеше бағытта өзгереді.Қазақстан Республикасын қазіргі таңда әлемдік аренаға шығарып отырған пайдалы қазбалар.Туризмнің дамуы ел экономикасын жоғары дәрежеге көтере алатынын біз басқа елдердің мысалынан көре аламыз.Ал бұл жұмыста туризмнің ішіндегі табиғатқа зиянсыз,әлі де болса жас саланың бірі экологиялық турзм. «Ақсу-Жабағылы қорығында экологиялық туризмді дамыту мүмкіндіктері» тақырыбы маңызды деп ойлаймын.

Мақсаты мен міндеті: БҰҰ-ның табиғатты қорғау бөлімінде «Бұл жер біздің ата-бабамыздың жері емес,болашақ ұрпақтан қарыз алып отырған біздің жеріміз,сондықтан бұл жерлерді таза күйінде ұрпағымызға қалдыруымыз қажет» деп атап көрсетті.Оңтүстік Қазақстан облысында орналасқан Ақсу-Жабағылы қорығының рекреациялық ресурстары,табиғат жағдайларын пайдалана отырып-экотуризмді облыс көлемінде дамытудың жолдарын түсіндіру.

Зерттеу әдістемесі: Осы тақырыппен жұмыс істеу менің ойыма сегізінші сыныпта Қазақстанның қорықтарын өткенде ойыма келді.Алғашқы кезде қарапайым материалдар жинаудан басталып,үлкен материалдар жинауға ұласты. Қарбаласқа,автокөлік шуына толған қалалардан және шетелден келген азаматтар тыныштықта демалуды,тынығуды қалайды.Сондықтан экотуризмді дамыту қажеттілігін,оған барлық табиғат жағдайы бар екенін аңғардым.Ақсу-Жабағылы қорығының ғылыми орталығына (Жабағылы ауылы,Түлкібас ауданы),аудандық туристік орталыққа барып мамандармен сөйлестім.Өсімдік түрлерін жинадым,жануарларды бақыладым.Сондай-ақ бақылау барысында туризмнің кейбір түрлерінің табиғатқа тигізетін кері әсерінің бар екендігін байқадым.Міне осыдан туризмді емес экотуризмін дамыту мүмкіндіктері туралы мәліметтер жинақтадым. Интернеттен қорықтың аэрофотосуреттерін,сондай-ақ жан-жануарлардың суреттерін жинақтадым.

Зерттеу жаңалығы: Ақсу-Жабағылы қорығында туризмді дамытудың қоршаған ортаға ғана емес,фауна мен флораға тигізетін кері әсері туралы,ал керісінше экотуризмді дамытудың тұстары туралы ұсыныс жасау.

Жұмыстың құрылымы: жұмыстың негізі бес тараудан тұрады.Бірінші тарауда кіріспеден,екінші тарауда туризм туралы түсінік және оның инфрақұрылымы,қорықтың табиғат жағдайлары мен климаты,қорықта даму мүмкіндігі бар экотуризм бағыты туралы түсінік беру, қорытынды бөлім және пайдаланылған әдебиеттер мен карталар-сызбалармен толықтырылған.

I тарау

Туризм туралы жалпы түсінік.Туристік инфрақұрылым.

Туған жер, бәрінен де

Сенсің ыстық,

Өйткені сенде туып,

Сенен ұштық.

Сәбит Мұқанов.

Туристік өнім-қоғамдық еңбектің тұтынушы бағасы ие болатын туристік қызмет көрсетудің қорытындысы, туристік өнім туристік қызметтің түрлі түрінен болуы мүмкін.

Туристік қызмет-материалдық түрге айналатын, туристердің сұранысын қанағаттандыратын мақсатты өндіріс әрекеті. Осы анықтамаға лайықты берілген қызметтер ерекше көрінбейтін тауар ретінде мінезделеді.

Туристік қызметте қатысы бар:

туристерді орналастыру;

туристердің бір елден, тұрақты жеріне екінші елге уақытша баратын жеріне қозғалуы;

туристерді тамақпен қамтамасыз ету;

туристердің мәдени сұраныстарын қанағаттандыру (театрға, концерт залдарына, мұражайға, тарихи және мәдени ескерткіштерге, саябақтарға, қорларға, фестивальдарға, спорттық жарыстарға баруы;)

кәсіби және ғылыми қызықшылығын қанағаттандыру (клнференциларға мәжілістерге, семинарларға жәрменкелерге, көрмелерге, т.б. қатынастыру);

информациялық (аймақтардың туристік ресурстарымен, кеден және шекара формалдықтарымен, валюта курстарымен, көлік түрімен, бағалармен таныстыру);

байланыс құралдары (интернетті пайдалану, қала және халық аралық байланыс факс);

ұйымдастырушылық (паспорттар, визалар, сақтандыруды дайындау);

сауда кәсіпорындары (сыйлық сату);

срапашылар (қонақ үйде орынды көлікке билеттерді алдын-ала тапсырыс беру, корреспонденцияларды жеткізіп беру, сыйлықтарды алу);

тұрмыстық (киімді, аяқ киімді жөндеу, тазалау, жалға беру т.б.)

спорттық-сауықтыру (бассейндерді, спорттық құрылыс құралдарды пайдалану, аңшылық, балық аулау);

Туристерді орналастыру әдістері

Әр турдың саяхатқа шыққан туристерге көрсететін ең бірінші орында қызметтердің жиынтығында орналастыру қызметі тұрады. Туристік индустрияның негізін құрайтын орналастыру әдістері. Бұл әдістерге күнделікті немесе уақытша түнейтін жерлер деп түсінуге болады.

Орналастыру әдістерінің жаңа құрылыстарының пайда болуы туристік бағыттың тартымды болуы, туристердің көбеюіне әсер етеді. Орналастыру қызметінің жоғары дәрежеде өтуі туризмнің психологиялық ерекшілігін анықтап саяхаттың қанағатты өтуіне және туристердің түрлі елдерде ұйымдастырылуы демалғанына жоғарғы баға беретіні сөзсіз.

Түрлі орналастыру әдістерінің ішінде ерекше орын қонақ үй индустриясына жатады. Қонақ үй индустриясы-экономикалы әрекет түрінің бірі ретінде қонақ үй кемпинг те, атель де т.б. қысқа мерзімде тұруға қызметі көрсетеді. Бұл әрекет түріне мейрамхана қызметі енеді.

Қонақ үйлерге төмендегідей белгілер енеді:

1. Нөмірлердің бары мөлшерінен көп болуы бір қол бас астында болуы керек.

2. Керекті нөмірде әжетхана, төсек жинау, қосымша кір жуу, химиялық тазалау, шашатараз, автомобиль арендаға т.б. қызметті көрсету керек.

3. Ұлттық стандартқа сәйкес класстарға және категориялар қызметтерді топтастыру.

Қонақ үйлерді классификациялау

Қонақ үй кәсіпорындары түрлі белгілері бойынша жүйеленеді, соның ішінде ең пайдаланылатын түрлері:

жабдықталған дәрежесі;

сыйымдылығы;

функционалды мақсаты;

орналасқан орны;

тамақпен қамтамасыз етуі;

тұрғындардың тұру мерзімінің ұзақтылығы;

қонақ үй кәсіпорындарының жабдықталған дәрежесінің жүйелеуі, қонақ үйлердің қызметінің басқаруында үлкен маңызы бар.

Жабдықтау дәрежесі-ол қосындының қосымшаларының белгісі ретінде саналады;

номердің жағдайы мен құрылымы алаңы, бір орындықпен көп номерлердің үлесі. Номер-аппараттарымен коммуналдық дәрежемен биікте болуы;

жиһаз мүліктердің жағдайы;

тамақтандыру кәсіп орындарының бары, жағдайы, жұмыс тізбесі;

құрылыс мекеменің түрі, соған баратын жолдардың жағдайы, жан жақтылығы, жердің көріктілігі, көкалдандырылуы;

информациялық және техникалық жабдықталуы соның ішінде телефондық, спутникалық байланыс, телевизор, тоңазытқыштың бары;

қосымша қызметтің көрсету мүмкіндігінің бары;

Көрсетілген белгілер қонақ үйлердің жүйелеуін бағалауда қолданады. Осыған қосымша қызмет етушілерге де талап қойылады:

Оның дайындығына, біліміне, дәрежесіне, жасына, денсаулығына, тіл меңгеруіне, сырт көрінісіне және тәртібіне байланысты.

Жабдықталу анықтау барысында қазіргі уақытта 30-дан астам жүйесін тартып, соның ішінде ең кең таралған төмендегілері:

еуропалық, көбінесе оны «жұлдыздар» жүйесі деп атайды. Оның негізгі қонақ үйлер дәрежесін барынша бір жұлдыздан бес жұлдызға дейін белгілейді. Бұл жүйе Францияда, Австрияда, Мысырда, Ресейде және бірнеше мемлекеттерде қолданылады;

әріп жүйесі Грецияда қолданылады;

«тәж» жүйесі Ұлыбританияда қолданылады;

жүйе түрлері Италия, Израильде қолданылады;

белгіленген мақсаты бойынша номерлер бизнес-класс, эконом-класс, номер апартаменттерімен ажыратылды.

Бизнес класс номерлер іс – сапар мен келген туристекрге арналған. Қажетті заттардан тыс, бұл номерлерде жұмыс жасауға жағдай жасалуы керек. Жұмыс үстел телефон, факс, компьютер т.б.

Эконом-класс номерлері көршілік туристерге арналған. Қарапайым керекті жиһазбен құралдар ғана бар, және де бағасы арзандау.

Аппартамент номерлері жанұялар ұзақ мерзімге орналасу үшін арналған. Бұл номерде міндетті түрде асханасы тұрмыстық техникамен қамтамасыз теу керек. Тұрғындар өз үйінде секілді сезімде болуы керек. Жоғарыда номерлерден ерекше люкс – апартаментті номер болады. Үш-төрт бөлмелі жоғары дәрежеде жабдықталған, тек асханасы жоқ номер. Орналастырудан басқа туристердің физиологиялық талабын орындау барасында тамақтандыру қызметі де алда тұрады. Туристік индустрия – ға мынандай тамақтандыру кәсіпорындар тән; мейрамхана, кафе, бар т.б. Туристердің тамақтандырылуын ұйымдастырған түрлі қызмет әдістері қолданылады, «а ля карт» «а парт», «табельдот швет үстелі»;

Туризмді көлікпен қамтамасыз ету

Туристік өнімнің құрамында қызметтің беруі болып, туристерді тасымалдау болып саналады.

Бұл туристік бағыттардың саяхатшыларды демалыс немесе серуендау орындарына алып барып, қайтып әкелуге көлік керегіне байланысты.

Көлікпен қамтамасыз ету туристік жүйінің негізгі бөлігі болып саналады, негізгі жиынтық қызметке енеді. Туризмге қолданған көлік 3 түрге жүйеленеді; жер, су, ауа, көлігі;

Туризмде көлікпен қамтамасыз ету жүйесі төмендегідей тараптарға ажыратылады;

туристік тасымалдау, туристік қызметтің негізгі жиынтығына екнгізілген;

туристерді тұрақты жерінен демалыс орнына және қайта алып бару;

транспорт-туристерді қарсы алу және шығарып салу үшін берілетін көлік;

тұрдың бағдарламасына қызмет жасайтын көлік серуендау бағдарламаның іс-шараларына бару, айналма мен танысу бағыт бойынша қозғалу үшін бөлінеді.

2.1.Ақсу- Жабағылы қорығының географиялық орны, климаты

Табиғат сен-тіршілік тұнып тұрған,

Сен күнсің көтерілген күліп қырдан.

Сен өзенсің, сен көлсің, сен бұлақсың,

Адамға сұлулықты шын ұқтырған.

Кез-келген мемлекеттің ең басты ұлттық байлығының, дәулетінің, іргетасының бірі - оның табиғи қорлары, табиғат байлығы. Сондай мақтан тұтар байлығымыздың бірі - Ақсу-Жабағылы қорығы. Қоғамымыздың бір туар қайраткері Т.Рысқұловтың ұсынысымен жиырмасыншы жылдары Ақсу-Жабағылы қорығы жарияланды. Ақсу-Жабағылы қорығы ЮНЕСКО жасаған дүниежүзілік қорықтар тізіміне енген. Бұл қорық Талас Алатауының Солтүстік-Батыс бөлігінің және оған көршілес Өгем жотасын алып жатыр. Оның негізгі аймағы Оңтүстік Қазақстан облысының Түлкібас, Төле би және Бәйдібек аудандары және Жамбыл облысы Жуалы ауданы жерінде орналасқан. Сонымен қатар, қорық құрамына екі палентологиялық бөлім кіреді. Бірі Қарабастауда жер көлемі 126 га., екіншісі - «Әулие», жер көлемі 100 га. Екеуі де Бәйдібек ауданында қорықтың негізгі аймағынан 120 шақырымдай қашықтықта орналасқан. Қорықтың қазіргі жер көлемі 85754 га. Оның ішінде: Түлкібас ауданында - 21255 га., Төле би ауданында - 53597 га, Бәйдібек ауданында - 231 га., Жамбыл облысы, Жуалы ауданында - 10682 га. Қорықтың орталығы Түлкібас темір жол станциясының шығысында, 18-20 шақырымдай жердегі Жабағылы ауылында.

Климаты-күрт континентті. Территориясы Батыс Тянь-Шанның солтүстік бөлігінде орналасқандықтан жауын-шашын мөлшері басқаша, яғни қыс пен көктемде жауын-шашын өте көп.Ал жазда азырақ. Қыстың ең суық айы-қаңтардағы орташа температура -5, -4 С; ал ең ыстық айы – тамыздағы орташа температурасы +21. Ең төменгі ауаның температурасы -34; ең жоғарғы температурасы +37 С. Қыста жауын-шашынның 30 түседі, көктемде шамамен 40, жазда 10, күзде 20 - ға дейін туристік сезон мамырдан қазан айына дейін созылады.

Таудың баурайындағы ауаның орташа температура +20, -25С таудың орташа биіктегіндегі ауаның орташа температурасы -15 – 17 С, ал қыста тау шыңындағы ауа температурасы -30С-ге дейін түседі. Орташа жылдық ауа температурасы +7,6С. Таулы аудандардағы аязсыз жылы ауа райы -119 күнге созылады. 100 метр биікке көтерілген сайын температура 0,6С төмендейді. Қар қалын түсетін жер ретінде ерекшеленген Балдыберек пен Жабағылысу өзені басейндегі қар қалындығы орташа биіктігі 90 см, кейде қар қалындығы 2 метрге жетеді.

Ақсу- Жабағылы қорығының аэрофотосуреті

Жабағылы өзені

2.2. Ақсу Жабағылы қорығының жануарлар, өсімдіктер дүниесі

Кең дала көремісің сонау жатқан,