Ақтөбе өндірістік аймағы экологиясының мониторингі мақаласы

Ақтөбе қаласының солтүстік-батыс өндірістік аймағының экологиялық жағдайының мониторингі

Аманқосова Арайлым Жолдасбайқызы

Есет батыр атындағы олимпиада резервінің облыстық мамандандырылған

мектеп-интернат-колледжі

Мақалада Ақтөбе қаласының солтүстік-батыс өндірістік аймағының экологиялық жағдайы және сол аймақтағы өндіріс орындарының қоршаған ортаға келтірген зияны, атмосфера, топыраққа жасалған зертханалық сараптама қорытындысы берілген.

В данный статье расссотриваются актуальные проблемы Актюбинской области в часности экологическое состояние промышленной зоны и прилегающей территории прилегающей территории, жилого массива, а также промышленные загрязнение предприятий города Актобе.

In this article is considered the river-west productile regional ecological condition of Aktobe city and the harm to productive environment of this region.

Ақтөбе қаласы тарихи тұрғыдан алғанда бірнеше өндіріс шоғырланған, яғни химиялық (АХҚЗ), металлургиялық (АФҚЗ) жəне жылу энергетикалық (Ақтөбе ЖЭО) өндірістерінен құрылған үлкен өндіріс ошағы және атмосфераны ластаушы негізгі көздері болып табылады.

Актөбеде көп жылдардан бері АФҚЗ мен АХҚЗ жұмыс істеп келеді. Бұл зауыттар Ақтөбе қаласының солтүстік-батысында қала халқы көп шоғырланған аймақтан 1000 м, қала тұрғындарының бақша-саяжай усачкелерінен 700 м ғана қашықтықта орналасса, зауыттардың бір-бірінен орналасу ара қашықтығы 300-400 м.

Қазіргі уақытта кәсіпорын аймағының табиғаты алты валентті хром қосындыларымен, солтүстік-батыстан соғатын желдердің әсерінен кәсіпорындардан шығатын зиянды заттармен, оның кұрамында шаңды хром қосындылары және т.б. зиянды заттармен өте белсенді түрде ластануда. Бұлардың мұржаларынан улы заттар қоршаған ортаны бүлдіріп қана қоймай адамдар денсаулығына елеулі залалын тигізуде. Жергілікті сарапшылардың берген мәліметтеріне қарағанда тыныс-қолка жолдарының ауруы қалада қалыпты деңгейден 3,5 есеге дейін жеткен. Сол сияқты жүрек-қан тамыры жүйесі мен коз аурулары 1,8 жөне 2 есеге шейін артқан. [1,2,3,4]

Ластаушы көздерден бөлінетін ластаушы заттарды талдау төмендегідей көрсетеді: «Ақтөбе ЖЭО-ғы» өндірісі салдарынан ауаға 70% азот қышқылы тарайды, АФҚЗ атмосфераны қатты заттармен және АХҚЗ - 80% газ күйіндегі көмірқышқыл тотығымен ластайды. [5,6] ММ Казгидромет мәліметтері бойынша, қаланың атмосфералық ауа сапасы соңғы жылдары нашарлап кетті (ИЗА орташа мәні – 9,5 бірлікті құрады).

Қаланың атмосфералық ауасының ластануын талдаған авторлар қатарымен белгіленген мәліметтер бойынша, қаланың атмосфералық ауа ластануы деңгейіне негізгі ықпал ететін элементтерге азот диоксиді және формальдегид, аз мөлшерде бенз(а)пирен жатады. Күз-қыс мезгілдерінде оларға шаң-тозаңдар қосылады (өлшенген заттар).

«Күз-қыс» мезгілдерінде атмосфералық ауаның ластануынының ең жоғарғы деңгейлері зерттеулер нәтижелері бойынша, батыс (өндірістік) және қаланың орталық бөлігіне (қаланың көне ауданы, Заречный елді-мекенінің солтүстік бөлігі) тән, осы жерлерде атмосфераның ластануының комплексті индекс мәні: 8,4-11,2 жеткен. «Көктем-жаз» және «күз-қыс» мезгілдерінде атмосфералық ауаның ластануының төменгі деңгейі қаланың шығыс аудандарына Қарғалы, Жилянка, Заречныйге тән: КИЗА – 2,8.

Қаланың батыс бөлігінде және Тұрғындар қалашығында көктем-жаз мезгілдерінде формальдегидтің орташа тәуліктік концентрация мәні 3 тен 5 ке дейін, күз- қыс мезгілдерінде орташа тәуліктік концентрация мәні 9 жетеді. Қаланың батыс бөлігінде көктем-жаз мезгілдерінде азот диоксидінің орташа тәуліктік концентрациясы ШРК-дан көтерілген мәні 12 жетеді, күз- қыс мезгілдерінде орташа тәуліктік концентрация мәні 4,7 жетеді. Қаланың барлық территориясында жүргізілген зерттеулердің екі этапында шаң-тозаңның шектеулі рауалы концентрациясынан көтерілгендігі тіркелген. Әсіресе көтерілген мәні байқалғаны күз-қыс мезгілдерінде, яғни орташа тәуліктік концентрациясы 12,3 жеткен. «Көктем-жаз» және «күз-қыс» мезгілдерінде алынған нүктелердің сынамаларынан атмосфералық ауаның…