Астана тақырыбындағы ғылыми жұмыс 4 сыныпқа арналған

ЕСКЕРТУ!!! Бұл эссені сатып алғаннан кейін, оны Әлеуметтік желіде тарату заңмен қудаланады.

Таратқан адам авторлық құқықты бұзғаны үшін, айыппұл төлейді.

Эссе авторы: https://vk.com/essay_kz №1 Махамбет жырларында Исатай бейнесін сомдаудағы ақынның тіл шеберліктерін

мысалдар арқылы талдап жаз. Аумалы төкпелі заманда, қара бала қара қазан қамы үшін дүйім жұртты артынан ерткен Махамбет еді. Махамбет – көтеріліс туын көтерген жалынды үгітші, әрі ардақты ақын. Еліне емірене қызмет етуді бүкіл ғұмыр тіршілігінің мазмұны деп білген Махамбет, қолына қоңыраулы найза алып, асқақ жырымен Исатай басшысының соңынан ерді. Махамбет – ел үшін еңіреген ерді аңсаған, соған бар ақындық жүрегін арнаған. Ол: «Асқар елдің баласы, жауды көрсе шыдамай, көзін салар қияға», – деп бүкіл поэзиясына ерлікті ту етті. «Қарада да қара бар, хан ұлы басып өткіссіз», – деп елі үшін қан майданға тайсалмай түскен қайыспас қайсар, қара қазақ қамы үшін халықтан туған ер ұлды жырлаған, соны өнеге еткен, соған асыл сөз маржандарын тізген. Махамбет «қазанаттан туған қаз мойын, ауырдан туған жампозды» Исатай бойынан көрген. Сондықтан да оның жырларында Исатай тұлғасы ерекше бейнеленеді. Ал Махамбеттей өр ақын Исатай бейнесін сомдауда қандай тіл шеберліктерін қолдана білді? Оны ерлігін қалай жеткізе білген? Ақын оның ерлігін «Арыстан еді-ау Исатай, бұл фәнидің жүзінде, арыстан одан кім өткен?!» деп суреттейді. Ақын, әсіресе, «Тарланым» деген өлеңінде алуан сөз образдарын қолдана отырып

№2 Ғ.Мүсіреповтің «Қазақ солдаты» романындағы Қайрош бейнесін берудегі автор

шеберлігін сипаттап жазыңыз.

ОРИГИНАЛ ГЛОБУС + ШПАРГАЛКАСЫНА ЗАКАЗ БЕРУ ҮШІН: 87476969810

ОРИГИНАЛ ГЛОБУС +: 87476969810

«Ғабит Мүсірепов ардақты тұлға. Мүсірепов туралы мың сөзден «Мүсірепов» деген сөздің мағынасы әлдеқайда терең, мазмұны ерекше бай. Демек, Мүсіреповті мақтаудың керегі жоқ, Мүсіреповпен мақтану керек»,– деп З.Қабдолов айтқандай, кеңестік дәуірде кең өріс жайған, көпжанрлы, биік профессионалды қазақ әдебиеті шеберлерінің алғы шебінде Ғабит Мүсіреповтің есімі аталады. Оның қаламынан көптеген қызықты әңгімелер, новеллалар, очерктер туды. Сондай туындыларының бірі – «Қазақ солдаты» романы. «Зытып келем, зытып келем. Артыма қарай–қарай зытып келе жатқаным – қашып келемін, артыма қарай беретінім – қорқып келемін» деп шығарма басын жазушы сиыр айдап жүрген Қайроштың сөзімен бастап, оның соңында ержүректі, қайсар батыл тұлға болғанын әңгімелейді. Қайрош – романның басты кейіпкері. Ол – Кеңес Одағының батыры Қайырғали Сыпағұлов болып табылатын Қайрош Сарталиев еді. Ал осы кейіпкердің образын жасауда жазушы қандай шеберлік танытты? Қайрош бейнесі қалай сомдалады? Біріншіден, Қайрош, ол – қысылшаңда жол табатын, басқа ажал қаупі төнген қиын қыстау шақтарда еңсесін түсіп езілмейтін, сонымен қатар, қайғы мұңға болй алдырмайтын жігерлі жауынгер. Романда соғыс шындығының талай қиын өткелдері, жауы

№3 Жамбылдың «Алғадай туралы әрбір ой» өлеңі мен Абайдың Әбішке арнаған өлеңдерінің жазылу стилі мен мазмұнындағы үндестікті салыстыра талдап жазыңыз.

1941-1945 жылдар аралығында неміс фашистерімен болған соғыс зардаптарын арқау еткен Жамбыл «Өмір мен өлім белдесті», «Ленинградтық өренім» т.б. өлеңдерімен қатар , соғыста мерт болған сүйікті баласы Алғадайға арнаған бірнеше өлеңдері бар. 1942 жылы майдандағы баласы Алғадай хат жазып, елі мен жері үшін қалай қан төгіп жүргенін баяндайды. Жамбыл ақын оған былайша жауап қайтарады: «Балам, хатыңды оқып, халіңді білдім, соған қуанып отырмын. Сұраншы, Саурық секілді қаһарман болыпсың. Жамбылдай әкеден тудың, сондықтан аянба. Осы жырымды майдандағы барлық ерлерге жеткіз»,–дейді. Алайда сүйікті ұлының қазасы ақынның жанжүрегін жылатады. Ұлын жоқтаған әке жүрегінің зары былайша төгіледі:

Алатауды айналсам, Алғадайды табам ба? Сарыарқаны сандалсам,

Саңлағымды табам ба?

Өлім деген у екен Мендей кәріп адамға... Алғадайдың ұлы Қуанышты қам көңіліне жұбаныш тұтып, ес жинағандай болады. «Ата әлдиі» өлеңі – атаның немересіне деген осындай көңілін, атаның болашаққа, өзінің артынан еріп келе жатқан ұрпағына тілек ниетін танытады. Абайдың Әбдірахманға арнаған өлеңдерін тұтас алып қарасақ, бұндада бауыр еті баласынан айырылған әке күйзелісі, ақынның көңіл–күйі, қайғысы мен жүрегін жарып шыққан тебіренісі көрінеді. Дегенмен арнау өлең түгелдей біркелкі емес. Сондықтан Әбдірахманға арналған өлеңдерді екі топқа бөліп қараған жөн. Алғашқы топқа – болашағынан көп үміт күттірген Әбдірахманның аяқ астынан науқастанып, емханада төсек тартып жатқан кезде хат түрінде жазған өлеңдері жатады. Бұнда ақынның сырқат баласының халіне ортақ болып, тағат таппай қиналған сәттердегі жүрек сезімі, оның тезірек ауыр дерттен айығуына қанаттандырып, жазылып шығады деп сенім білдірген үмітті сөздері жыр болып төгіледі. Екінші топқа, қанаттыға қақтырмай, тұмсықтыға шоқтырмай өсірген баласы Әбдірахманның қайтыс болған кезде мезгілсіз қазасына қайғыру үстінде шығарған өлеңдерін жатқызамыз. Ал осы екі ақынның баласынан айырылған кездегі жан жарасы анық бейнеленген өлеңдердің өзара үнд

№4 А.Байтұрсынов пен Абай аудармаларының арасындағы үндестікті дәлелдеп

жазыңыз.

Ахмет Байтұрсынұлы 1872 жылы 5 қыркүйекте қазіргі Қостанай облысының әйгілі Торғай атырабындағы атақты Ақкөл жағасында дүниеге келген. Ахмет Байтұрсынұлының «қазақтың бас ақыны» деген мақаласы абайтанудың ғылым ретінде қалыптасуына қосылған үлкен үлес. Мұнда Абайдың Петерборда басылып шыққан тұңғыш өлеңдер жинағы талданып, оның ақындық шеберлігі пайымдалады. Абай ақындардың ақыны екенін айта келіп, мақаланы «одан асқан бұрынғы заманда қазақ баласында біз білетін ақын болған жоқ» деген түйіннен бастау тың, аса ұтымды пікірге балаймын. Бұл мақала күні бүгінге дейін өлең сөзді байыптап, бағалаудың үлгісі болып қалып отыр. Ал осы Ахметтің ақындық бейнесі, сонымен қатар аудармашылығы 1909 жылы Петерборда басылып шыққан «қырық мысал» жинағынан басталады. «Қырық мысал» – ұлы ағартушының түбірлі, түбегейлі тәрбиелік мақсаты мен мұратынан туған өлеңді шығармалар топтамасы. Кітапқа енген қырық мысалдың біршамасы И.Крыловтан аударылған екен, дей тұрғанымен осы қырық өлеңнің бәрі де оқыған адамға аударма секілді көрінбейді. Мазмұн жағына келсек, әрине, Крылов пен Байтұрсынұлының суреттер шындығы, сол арқылы жеткізген идеясы мен астарлы ойы, ұсынған түйіні біреу. Ол адамдар арасындағы алауыздық

жастардың бойындағы мінез-құлық, қасиеттерімен салыстырып талдаңыз.

Сұлтанмахмұт – адам құқын қорғаушы, азат өмірді аңсаушы жас. Жастардың теңіне қосылып, білім алуына, халқын өрге сүйрер алғыр азамат болып өсуіне тілек қосады. 20 ғасырдың басындағы қазақ ауылының әлеуметтік өмірін кең қамтитын суреттеуде Сұлтанмахмұттың «Кім жазықты?» өлеңімен жазылған романының маңызы зор. Романның негізгі кейіпкерлері – қазақтың билеуші табының өкілдері. Олардың өсіп, тәрбие алған ортасы, ел басқару жүйесіндегі мінез – құлықтары роман оқиғасының негізін құрайды. Тасболат байдың үш буын ұрпағы ( өзі, Әжібай, Қабыш ), орта шаруаның өкілі Байбол, ауылдағы жас, жаңа ұрпақтан Әнуар, Күлтай бейнелері айрықша сомдалған. Бұлардан басқа романда аздаған қала адамдары да бейнеленген. Ал шығарманың негізгі идеясын осы бейнелер арқылы берілген. Сұлтанмахмұт Әжібайға тән қасиеттерді неге айрықша берген? Оны қазіргі жастардың бойынан көре аламыз ба? Ең алдымен Әжібайдың мінез құлқына зер салып көрелік. Негізінен жазушы Әжібайды жасынан алғыр, зерек, көзінде жалыны, бойында қуаты бар бала еді деп суреттейді. Алайда оны өскен ортасы, ең алдымен бай отбасынан нашар тәрбие алғандықтан жақсы жолдан тайдырып, бұзық жолмен өседі. Ал бұның себебі неде? Жас болса да алғыр әлі зейінді,

№6 С.Сейфуллиннің «Көкшетау» поэмасындағы Адақ пен М.Жұмабаевтың «Батыр

Баян» поэмасындағы Баян бейнесін салыстыра талдап жазыңыз. Сәкен Сейфуллин қазақ кеңес әдебиетінің негізін салушы, революционер ақын. Оның поэзиялық шығармалары одан қалған әдеби мұраның негізін саласы деуге болады. Осындай тағы бір көрнекті өкілі Мағжан Жұмабаев. Ол қазақ поэзиясының шолпан жұлдызындай бірі әрі бірегейі болып табылады.