Ата-ананың қаржылық күйзелісі және жеткіншек бағасы

Бахытжан Е.Б. Психология мамандығының студенті

Тленчиева Н.С. Педагогика ғылымдарының кандидаты

Болтаева А.М. Психология ғылымдарының кандидаты

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ

Ата-ананың қаржылық стрессі және жеткіншектердің өзін-өзі бағалауы Қазіргі таңда еліміздегі ғылымның алға басуына ықпал ететін алғашқы білім ордаларының бірі ретінде Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың білім алушылары өздерінің ғылыми жұмыстарында ерекше жетістіктерге жетуде. Аталған білім ордасы – еліміздегі жетекші ұлттық университет. QS (Ұлыбритания) халықаралық рейтинг агенттігінің зерттеулері бойынша, Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ 2024 жылы әлемнің үздік 150 университетінің қатарына енді. Сонымен қатар, ҚазҰУ әлемдегі ең озық технологиялық 50 университеттің қатарында. Белгілі «GreatValueColleges» халықаралық ұйымының рейтингінде қазақстандық университет ТМД елдерінің ғана емес, сонымен қатар Шығыс және Орталық Еуропаның жалғыз өкілі ретінде танылып , Сингапур мен Жапония университеттерімен бірге Азия континентін таныстырып, 16-орынға ие болды.

Әсіресе, бұл университет қоғамға заманауи психолог мамандарды дайындауда алдыңғы қатардан көрініп отыр. Солардың қатарында, мен де ғылыммен шұғылданып, ата- ананың қаржылық стрессі мен жеткіншектердің өзін-өзі бағалауының өзара байланысын терең зерттеудемін. Сонымен қатар, бұл білім ордасында аталған тақырыптағы мәселелер жан-жақты қарастырылып, зерттелуде.

Қазіргі заманғы қоғамда ата-аналардың қаржылық жағдайы тек экономикалық аспектілермен шектелмейді, ол отбасылардың әлеуметтік, психологиялық және эмоционалдық өміріне де тікелей әсер етеді. Ата-аналардың қаржылық стресі – бұл күнделікті тұрмыстағы ақша жетіспеушілігі, төлем міндеттемелерінің артуы, жұмыссыздық немесе тұрақсыз жұмыс орны сияқты мәселелерден туындайтын психологиялық күй. Бұл күй, әсіресе балалар мен жеткіншектер үшін өте маңызды, себебі олар ата-аналарының көңіл-күйін сезініп, өздерінің эмоционалдық және психологиялық дамуында осы стресс факторларына жауап береді. Зерттеулер көрсеткендей, атааналардың қаржылық қиындықтары балалардың өзін-өзі бағалауын, әлеуметтік дағдыларын және жалпы психоэмоционалдық әл-ауқатын төмендетеді. Сондықтан, атааналардың қаржылық стрессінің балаларға әсерін зерттеу, оларды қолдау және қажетті алдын алу шараларын қабылдау отбасылар мен қоғам үшін ерекше маңызға ие. Мақалада қаржылық стресс пен жеткіншектердің өзін-өзі бағалауы арасындағы байланыс, сондай-ақ бұл мәселені шешудің мүмкіндіктері қарастырылады.

Ата-аналардың қаржылық проблемалары, көбінесе, отбасының күнделікті өміріне, балалардың тәрбиесіне және эмоционалдық ахуалына әсер етеді. Джулия Хьюз және Стивен А. Гетц жүргізген зерттеулер қаржылық стресс пен ата-аналардың эмоционалды күйі арасындағы байланысты көрсетеді. Ата-аналардың стресс деңгейі жоғарылаған сайын, олардың балаларына деген назарлары мен эмоциялық қолдау көрсетулері төмендейді, бұл отбасылық қарым-қатынастарға теріс әсер етеді.

Жеткіншектердің өзін-өзі бағалауы – бұл олардың өзіндік құнды сезінуі мен қоғамдағы өз орнын анықтау қабілеті. Кэрол Дуэк «өзін-өзі бағалау» концепциясын зерттеп, адамның жетістіктері мен сәтсіздіктері арасындағы байланысты анықтады. Дуэк өзінің «өсімдік» және «тұрақты» ақыл-ой модельдері арқылы жеткіншектердің өзін-өзі бағалауында ата-аналардың рөлін атап өтті. Ата-аналардың қаржылық стресі балалардың білімге деген ынтасын және өзін-өзі бағалауды төмендетуі мүмкін.