Ата жолы ақ бата ашық тәрбие сағаты 8-сыныпқа

«Ата жолы – ақ бата»

Қажымұқан Мұңайтпасов атындағы Олимпиада резервінің республикалық мамандандырылған мектеп-интернат-колледжінің

Педагог-тәрбиешісі

Мухаметханова Нурсұлу Шаяхметовна

Мақсаты:

Оқушыларға бата туралы мағлұмат беру, түрлерімен таныстыру, қандай қасиеті бар екенін ұғындыру;

Батаны өмірде қолдана білуге, бата беріп үйренуге баулу, имандылыққа, салт-дәстүрді дәріптеуге тәрбиелеу.

Спортшылардың сөйлеу қабілеттерін шыңдау, жаман мен жақсыны ажырата білуге, аталы сөзден ғибрат алуға тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: аралас сабақ

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру.

Тәрбиеші сөзі:

-Сәлеметсіздерме құрметті әріптестер мен оқушылар? Бүгін бізде ерекше сабақ.

Бүгін бізде су добы мен жеңіл атлетика бөлімдерінің оқушыларымен АШЫҚ тәрбие сағаты.

- Оқушылар, бүгінгі тәрбие сағатымыздың тақырыбы «Ата жолы-ақ бата» деп аталады. Сабағымыздың негізгі мақсатын анықтау мақсатында бірнеше сұрақтарға жауап берсеңіздер...

-Бата дегеніміз не?

-Бата жайлы не білесіңдер?

-Батаны кімдер береді? (ой қозғау)

Тәрбиеші сөзі: Біздің бабаларымыз: «Жауынменен жер көгерер, батаменен ел көгерер», - деп айтып кеткен ғой.

Бата берілген кезде жиналған жұрт та қолдарын жайып, іштерінен «Әумин!», - деп айтып, тыныштық сақтап, бір-бірімен сөйлеспеуге, ыржалақтап күлмеуге, ас-су ішпеуге, басқа шаруамен айналыспауға тиісті. Олай болса, батаның шығуы туралы аңызға назар аударайық...

Батаның шығуы туралы аңыз (бейнеролик )

Батаның мақсаты: (интерактивті тақтадан)

1.Ел-жұрттың бір-біріне деген сүйіспеншілігін айту.

2. Достыққа, береке-бірлікке, ынтымаққа шақыру.

3. Жақсы іске бас болу.

4. Үлкен-кішінің жолын ашу.

5. Алдағы өмірге мақсаттар белгілеу.

II кезең

Батаның негізі үш түрі бар:

Ақ бата;

Серттесу (Баталасу);

Теріс бата;

Ақ бата – шын жүректен шыққан тілек, өсиетнама. Ақ батаның негізгі мақсаты – ағайынның бір-біріне деген мейірім-шапағатын, сүйіспеншілігін білдіру, бірлікке шақыру, үлкен-кішінің жолын ашу, келешекте жүзеге асатын мақсаттарға береке тілеу.

жаңа туған нәрестеге,

өмір жолын жаңа бастаған ұл-қызға,

жас отауға,

алыс жолға шығушыларға,

үлкен бір істі қолға алушыларға,

жорық-шеруге аттанушы сарбазға,

тойларға,

асқа,

Наурызға (Наурыз бата),

Жаңа жылға,

мүшел жасқа,

дастарқанға,

Ораза ұстағандарға (Жарапазан бата) беріледі.

Серттесу батасы (Баталасу) – құдалықта, серт пен уәдеде, елшілікте, ел арасындағы маңызды үлкен шараларда жасалатын жол. Ол – хан, ақсақалдар, билер алдында, аруақ орнында да жасалып, қол алысылып орындалатын ғұрып. Оны бұзу, яғни, «бата бұзу» — қарғыспен тең. Қазақ баталасуды – елдіктің, тектіліктің, азаматтық қасиеттің белгісі деп таниды.

Батаның үшінші түрі – теріс бата. Қарғыстың қатты, жазаның өте ауыр түрі. Мұндай батаны ата-анасы сенімін ақтамай, үлкен ұятқа қалдырып, әулетін, ата тегін масқаралаған, өздеріне қолы, тілі тиген, дінін, тілін, Отанын сатқан, жауыздық, ауыр қылмыс, күнә жасаған баласына қолын теріс жайып тұрып берген. Батаның бұл түрі ел арасында сирек қолданылады. Теріс бата ұрпақтан-ұрпаққа қара таңба болып қалып келген. Ата-анасының теріс батасын алғандарды халық жек көрген. Олармен құдаласпаған. Теріс батаны қайтару, қайтып алу үшін алқалы жұрт жиналып, Алла тағаладан теріс батаны өзгертуді сұрап, жалбарыну рәсімдері жасалған. Ата-анасы тірі болса, «Теріс батамды қайтып алдым» деп айтқан. Адамдар қанша ашуланып, қорланып намыстанса да, теріс бата беруге асықпаған, теріс батадан сақ болған.

III кезең Көрініс көрсету

1-Көрініс: Төле бидің батасы

Тоғыз жасар Жетес тоқсандағы Төле биге сәлем бере барыпты. Сонда Төле би былай деген екен: – Бата – басқа, қына – тасқа, ақыл – жасқа, не қалайсың, балам? – депті. Сонда Жетес бала: – О, қасиетті, баба! – Ат берсеңіз өліп қалады, тон берсеңіз тозып қалады. Ат-тонға бергісіз өлмейтін, өшпейтін, өмірі естен кетпейтін бір өсиет айтсаңыз соған ризамын, – депті. Онда қолыңды жай, балам, – деп Төле бидің берген батасы мынау екен:

– Бір үйдің баласы болма,

Көп үйдің санасы бол!

Бір елдің атасы болма,

Бар елдің данасы бол!

Бір тонның жағасы болма,

Көп көлдің ағысы бол!

Ақты ақ деп бағала,

Қараны қарала.

Өзегің талса өзен бойын жағала

Өзіңе-өзің кәміл бол.

Халқыңа әділ бол,

Жауыңа қатал бол!

Досыңа адал бол!

Әумин!

1. Жетес баланың Төле биге келген мақсаты қандай?

2. Төле би берген батадан сіздер қандай ой түйдіңіздер?