Аутизм белгілері бар балалармен жұмыс жүргізу

Алматы облысының білім басқармасы» мемлекеттік мекемесінің

Еңбекшіқазақ ауданының «№8 – психологиялық педагогикалық түзеу кабинеті» КММ

Ашық сабақ

Педагог-логопед: Джамбурбаева А.А

Шелек

Қарым – қатынас пен әлеуметтік өзара әрекеттестіктің бұзылуы немесе қиындықтары бар балаларды логопедиялық сабақтарда сөйлеу жадысын дамыту.

Жас ұрпақ тәрбиесі – адамзаттың мәңгілік тақырыбы. Ұлттың бүгіні де, болашағы да тәрбиелі ұрпаққа байланысты. Қазір біз ғасырлар тоғысында өмір сүріп отырмыз. Егемен еліміздің келешегі үшін дені сау, рухы күшті жеке адамды қатарға қосу – жалпыға ортақ міндет. «Жас бала – ұрығын жарып, жаңа көктеп келе жатқан жас шыбық, ал ұстаз – жаңа күтуші», — деп орыс әдебиетінің сыншысы В. Белинский айтқандай, ұстаздар қауымның жас ұрпақ үшін тәрбие мен білім беру үлкен рөл атқарады.

Баланың тәрбиесі – баршаның ісі. Отбасының да, балабақшаның да, мектептің де мақсаттары біреу, ол – заман талабына сай ұрпақ тәрбиелеу. Бұл тіркестерді біз он екі мүшесі бүтін, дені сау, салауатты да салихалы ұрпақ тәрбиесіне келгенде алға тартамыз. Бірақ бүгін біз сөз ететін тақырып бұл балалардан мүлдем ерекше. Қарым – қатынас пен әлеуметтік өзара әрекеттестіктің бұзылуы бар балалар, яғни ХХІ ғасырдың індетіне айналған қарым – қатынас пен әлеуметтік өзара әрекеттестіктің бұзылуы туралы және ол балалармен жұмыс жасаудың ерекшеліктері туралы болмақ.

1943 жылы доктор Л. Каннер алғаш рет бала қарым – қатынас пен әлеуметтік өзара әрекеттестіктің бұзылуы, психологиялық дамудың жеке бұзылысы ретінде ерекшеледі. Ол бала дамуындағы ауытқушылықтың ерекше түрін сипаттап, оның ерте жастағы бала қатынас пен әлеуметтік өзара әрекеттестіктің бұзылуын (Каннер синдромы) деп атады, оның байқалуының негізгі түрлері:

- қоршаған адамдармен эмоциялық қарым-қатынасты орнатуға үлкен қиындықтар;

- тәртіптің қайталанатын, бір текті түрлерін үнемі қайталай беруге талпыну;

- белгілі бір объектілермен іс-әрекеттерге қатты берілу;

- сөйлеу тілін меңгеру мүмкіндігінің сақталғанымен, сөйлеу тілінің болмауы (мутизм) немесе сөйлеу тілінің адамдармен қатынаста пайдаланбауы;

- басқа салаларда танымдық қабілетінің жақсы болуы;

Бұл бұзылыстар ерте, 2,5 жасқа дейін байқалады деп мәлімдейді доктор Л. Каннер.

Қазіргі күнге дейін аутизм проблемасы бойынша әр түрлі елдерде зерттеу жұмыстары жүргізілуде. Бала қарым - қатынас пен әлеуметтік өзара әрекеттестіктің бұзылуы шығу тегі мен ерекшеліктері туралы әр түрлі ғылыми болжамдар мен пікірлер айтылады.

Соңғы ақпараттарға сүйенсек әлем бойынша бұл дертке шалдыққандар саны 65 миллионнан асады делінген. Ал соның ішінде біздің елде осы диагноз бойынша тіркелгендер саны мыңнан асады екен. Дерек көздерінде соңғы он бір жыл ішінде аутизмге шалдыққан балалар саны 20 есеге өскен, ол дегеніміз дүниеге келген әрбір елуінші сәби осы аурумен туылады дегенді меңзейді. Ал қарым – қатынас пен әлеуметтік өзара әрекеттестіктің бұзылуы қыз балаларға қарағанда көбіне ер балаларда жиі кездеседі екен.

Психолог О.С.Никольскаяның пікірі бойынша қарым – қатынас пен әлеуметтік өзара әрекеттестіктің бұзылуыының дамудың бұрмалаушылығы "қабылдаудың күрделі формалары, қимылдағы икемділік, сөйлей білу мен көп нәрсені түсіну қабілеті кездейсоқ байқалған кезде де, бала өзінің мүмкіндігін шынайы өмірде, қоршағандармен өзара іс-әрекетте пайдалануға тырыспайтындығынан да байқалады. Бала қарым – қатынас пен әлеуметтік өзара әрекеттестіктің бұзылуы, дамудың қалыпты даму жолы жай ғана бұзылмайды немесе тежелмейді, ол қатты бұрмаланып, басқа жаққа қарай кетеді" (О.С.Никольская 1997).

Қарым – қатынас пен әлеуметтік өзара әрекеттестіктің бұзылуы балалардың әр түрлі әлуметтік қызметтен алынған ақпарат мен дағдыларын үйлесімді түрде пайдалана білмеулері олардың ең негізгі проблемаларының бірі болып табылады. Сонымен бірге мұнда егер аутистік өзіндік бұзылыстар баланың жасы келе тегістеле бастаса, ал әлеуметтік өзара іс-әрекет, оның икемсіздігі, жағдайды түсінбеуі, еркін тәртіп пен қызметтің жоғары түрінің бұзылыстары айқын байқала бастайды. (О.С.Никольская 1998, 2005).

АҚШ пен Батыс Еуропа елдерінде аутизм синдромы бар балаларға арналған арнайы көмек беру өткен ғасырдың 60-70 жылдарында басталған екен. Еуропа елдерінде ең алғашқы қарым – қатынас пен әлеуметтік өзара әрекеттестіктің бұзылуы бар балаларға арналаған мектеп 1920 жылы Дания қаласында ашылған. Осылайша кейбір жеке мекемелер аутизмі бар балалармен жұмыс жүргізуді бастаған, бірақ ол кезеңде балаларды оқытудың нақты оқыту мен түзетудің…