Бала өміріндегі жәбірлену туралы мақала 6-сынып

Тақырыбы: «Буллинг. Баланың барлық қатыгездіктен қорғалуға құқығы» Мақсаты: Жасөспірім кезеңіндегі кездесетін буллингтің түрлері, себептерін анықтау, қиыншылықтардың және оның алдын алу жұмысын жүргізу, буллинг туралы ақпаратты кеңейту. Көрнекілік: интербелсенді тақта, бояулар, А4. Мазмұны: 1. Тренинг «Қар тілектері» 2. Баяндама «Буллинг. Баланың барлық қатыгездіктен қорғалуға құқығы» Слайд. 3. Артерапия Семинар барысы: І. Ұйымдастыру бөлімі 1. Тренинг «Қар тілектері» Қатысушылар шеңбер бойына тұрады. Жүргізуші ортаға шығып, қағаздан дайындалған қарларды шашады. Қатысушылар қолына түскен кардағы жазылған жақсы, жылы тілектерді көршісіне тілейді. II. Негізгі бөлімі

2. Буллинг дегеніміз не? Буллинг (bullying) – ағылшын тілінен аударғанда, қорлау, қудалау, мазалау дегенді білдіреді. Адамүйде, мектепте, автобуста немесе интернетте, жалпы айтатын болсақ, кезкелген жерде буллингке ұшырауы мүмкін. Бұл кез келген адамның басында болатын жағдай. Бірақ есіңде болсын, ешкімнің сені ренжітуге немесе өзің жайлы жаман ойлауға мәжбүрлеуге құқығы жоқ. Буллинг қандай жағдайларға әкеліп тіреуі мүмкін? Буллинг әр түрлі мағынаны білдіруі мүмкін. Ол:

 адамды мазақтау, қорлау, соқтығысу

 оның ақшасын не басқа заттарын тартып алу, оларды бүлдіру

 сол жайында өсек тарату

 оны елемеу немесе жекелету

 ренжітетін, жаман әзіл айтып, басқа адамдардың алдында ыңғайсыз жағдайға қою

 ұрып-соғу, тепкілеу, итеру немесе басқаша зақым келтіру

 қоқан-лоқы көрсету немесе қорқыту Буллинг онлайн немесе телефон арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Олардың қатарына ренішті хабарламалар мен суреттер, зұлым мінеп-сынаулар жіберу жатады. Бұлардың барлығы кибербуллинг деп аталады.

Біреу саған күш көрсетпей, қорлап, қорқытқан да сенің жаныңа батады. Осындай жағдайға тап болған адам түрлі жағдайларды басынан кешіруі мүмкін, атап айтқанда:

 уайымдау

 ұйқының бұзылуы

 тәбеттің болмауы

 өзі жайлы жаман ойлау

 өз-өзіне физикалық зақым келтіру

 өлім туралы ойлау

 сабақ үлгерімдерінің нашарлауы

 ауыру

 “маған ешкім көмектесе алмайды” деп ойлау

 өзін жалғыз сезіну, уайымға берілу не ашулану

 қорқу Буллингтің белгілері:

 Күштің теңсіздігі

 Агрессия

 Ұзақ уақыт бойы іс- әрекеттердің қайталанбауы

 Жәбірленушінің әсершілдігі Буллингтің түрлері:  Физикалық  Вербалды  Қорқыту  Шеттету  Бопсалау  Мүлікті бүлдіру  Кибер буллинг Буллинг құрбаны:

 Физикалық кемістік, көзілдірік тағатын, құлағы нашар еститін, ДЦП ;

 Мінез ерекшелігі тұйық, ұялшақ, сезімтал, мазасыз, сенімсіз, өзін- өзі сыйлауы төмен;

 Түр әлпетінің ерекшеліктері: сепкіл, құлағы үлкен т.б.

 Әлеуметтік дағдылардың төмен дамуы- досы жоқ, ешкіммен араласпайтын бала.

 Мектеп қорқынышы- сабақты нашар оқитын т.б.

 Ауыратындар- кекеш, дислалия т.б.

 Жаңадан келген балалар. Буллингті айыру белгісі:

 Мектепке немесе оқу орнына барғысы келмейді;

 Мектептен немесе оқу орнынан көңіл- күйі түсіп келеді;

 Себепсіз жылау;

 Сыныптастары немесе топтағылар туралы ештене айтпайды;

 Сыныптастарының немесе топтағылардың үйіне, туған күн кештеріне бармайды;

 Көп ауырады;

 Ақша көп сұрайды

 Көп сөйлемейді. Суицидтік әрекетті болдырмау

 психологиялық қозу күшін бәсеңдету;

 суицидтік әрекетке итермелеген себепке психологиялық байлану дәрежесін азайту;

 әрекетті алмастыру механизмдерін қалыптастыру;

 өмір мен өлім туралы нақты, шынайы қатынас қалыптастыру Түзету. Стресті бағындыра білудің әлеуметтік білік және дағдыларына үйрету. Жасөспірімдерге отбасы, мектеп, достары және т.с.с. қатыстыра отырып, әлеуметтік қолдау көрсету. Мәселелерді шешуге көмектесетін әлеуметтік- психологиялық тренингтер, өзін бағалауын көтеретін, өз тұлғасына шынайы қатынас, эмпатияны дамытатын топтық психокоррекциялық сабақтар ұйымдастыруға болады. Сонымен қатар өзін ұстай білу дағдыларын дамытуға арналған тренингтерге негізделген табысқа жету мотивациясын жетілдіретін психологиялық коррекция шаралары да нәтиже беруге тиіс. Көмектесу үшін не істеуге болады? 1. Суицидке бару себебін ашатын кілтті табу керек. Суицидтен құтқару тек достарының қамқоры мен қатысуынан ғана тұрмайды, сонымен бірге төнген қауіптің белгілерін тез арада аңғара білуге де байланысты. Сіздің сол қауіп туралы біліміңіз, ақпаратты меңгеруге деген ұмтылысыңыз біреудің өмірін құтқарып қалуы мүмкін. Болатын қауіптің белгілерін іздеңіз: өзіне-өзі қол салуға әрекеттенген суицидтік қорқытулар, депрессиялар, жүріс- тұрысындағы немесе мінез-құлқындағы айырықша өзгерістер, сонымен қатар ақырғы тілек-талаптарын білдіруге әзірлену. Шарасыздық п

емес эмпатиямен де білдіруге болады; мұндай жағдайда ақыл үйрету емес, қолдау көрсете білу тиімдірек болады. 3. Мұқият тыңдай білетін тыңдаушы болыңыз. Суицидке баратын адамдар әсіресе қатты оқшаулану сезіміне берілгіш болады. Соған байланысты олар сіздің ақыл-кеңестеріңізді қабылдауға құлықтары болмайды. Олар көбінесе өздерінің жан жарасын, уайымдарын талқылауды қажет етеді, яғни «Менде өмір сүруге тұрарлықтай ештеңе жоқ» деген сияқты сөздерімен жеткізеді. Егер адам депрессияға ұшыраған болса, онда онымен әңгімелескеннен гөрі оған өзі туралы көбірек айтқызған дұрыс болады. Сіз ол адамның жан жарасын білдіретін сөздерін, мейлі ол уайым, қайғы, кінә, қорқыныш немесе ашу-ыза болсын, тыңдай білсеңіз, оған баға жетпес көмек бергеніңіз. Тіпті кейде жай ғана үндемей онымен бірге отырсаңыз да, бұл сіздің оған деген қамқорлық қатынасыңыздың, оның тағдырына немқұрайлы қарамайтыныңыздың дәлелі бола алады. 4. Алмастыра алатын әрекеттер ұсыныңыз. Суицидке бет алған адамға: «Ойлан, сенің өлімің жақындарыңа қандай қайғы әкеледі», - деп айтқанша, оның ойына мүмкін әлі келе қоймаған басқа шешім туралы ойлануды сұраңыз. Суицидтің алдын алудың маңызды міндеттерінің бірі көмек беру үшін психикалық ди