Балалардың бабын табу туралы тәрбие баяндамасы

Балалардың бабын табу

1. Егер үлкен адам көптеген әдістер мен тәсілдердің арасынан баланың ерекшеліктері мен сол сәттегі жағдаятты ескеріп ең тиімдісін таңдаса; егер үлкен адам мен бала арасында жан байланысы мен өзара түсіністік бар болса, педагогикалық әсер тиімді болады, сонымен қатар педагогикалық әсердің тиімділігі тәрбиешінің беделіне, отбасының барлық мүшелерінің талаптарының бірлігіне де байланысты болады, бала отбасындағы жағымды қатынастар ықпалында өсіп жатса, онда ол педагогикалық әсерге тез беріледі, баламен жұмыста оның күшті жақтарын тірек ету керек.

2. Балалар біздің талаптарымызды орындау міндетті ме, әлде орындамай-ақ қоюға бола ма, оны біздің көңіл-күйімізге қарап-ақ біледі. Кейде баланың бізді тыңдамуына өзіміздің себепші болғанымызды байқамай қаламыз: дұрыс та тұрақты нұсқау берудің орнына оны көндіреміз немесе тыйым саламыз, сонымен қатар бір мезгілде оған үміт те береміз. Ал осына көрген баланың үлкенді тыңдау міндетті емес деп шешім шығармауына кім кепіл болады. Ата-ана балаға талап қойғанда адал көңілімен тұрақтылықты сақтап, қаталдық пен салмақтылықты ұмытпай беделін көрсете білуі керек. Сіздің берген нұсқауларыңыз сенімсіз болып, баланы басқа жақа бұрып өз тілегін орындатуға әкетпесін. Баланы жеке тұлға ретінде сыйлау – бұл баламен қарым-қатынаста сыпайы, мәдениетті болу, онымен әңгімелесе білу және тыңдай білу, тіпті бала бізді тыңдамай қойса да; баланың намсына тимей, оның ерік-жігеріне күш түсірмей, оған әсер етудің жолын таңдай білу іскерлігі; баланың орнына өзін қойып онымен қалай жұмыс істеу керек екендігін, оның қылықтарының мотивін түсіну іскерлігі, ең бастысы - әсер ету әдістерін таңдау.

Баланы сыйлау – бұл оның айтқанына көніп, бәрін орындау деген сөз емес, керісінше ақылдылықпен талап қою және орнымен қатал бола білу деген сөз.

3. Ата-аналар мүмкіндігінше өте ертеден-ақ өз нұсқауларын айтқанда бір шешімді, салмақты, сенімді болу керек, ал бала болса өте кішкентай жасынан бұған үйреніп, айтқанды тыңдап, оны бар ниетімен орындауы керек. Баламен қанша болса да қалжыңдасуға болады, ал қажет болған жағдайда балада да сіздде де оның дұрыстығына еш күман болмайтындай, бала оны орындайтындай етіп, нұсқау бере білу қажет. Ата-аналар мұндай нұсқауларды өте ерте, яғни бірінші балаға 1,5 – 2 жас болғанда орындатып үйрену керек. Бұл тіпті қиын жұмыс емес. Тек нұсқауларыңыз келесі талаптарды қанағаттандырса болғаны:

ол ашу-ызамен, айқаймен берілмеу керек, бірақ ол жалынуға да ұқсамауы керек;

баладан аса жоғары күш жұмсауды талап етпей қолынан келетінді талап ету керек;

ол дұрыс ойлауға қарама-қайшы болмай, ақылдылықпен берілу керек;

ол сіздің немесе басқа ата-ананың нұсқауына қарама-қайшы келмеуі керек.

мадақтау – бала мінез-құлқын түзету әдістерінің біріне жатады. Мәселен, балаңыздың дұрыс істеген ісінен соң «сен өте дұрыс орындадың» деп қолдасаңыз, оның балаға жағымды әсер ететініне еш күман жоқ. Бұл дұрыс қолдау баланың ары қарай жақсы қылықтар істеуге деген ниетін оятады. Мадақтау баланың адамгершілік жағынан өсуіне әсер етсе, тиімді болмақ. Әйтсе де кейде орынсыз мадақтаудың жағымсыз қасиетерді қалыптастыруы да әбден мүмкін.

Қорқытуды балалар әр түрлі қабылдайды: өте кішкентайлары – сенеді, қорқады, енді біреулері – қорыққанынан қалшиып қалады, тағы біреулері керісінше өршеленіп жылайды. Дегенмен, қорқыту барлық жағдайда кішкентай балалардың психикалық күйіне жағымсыз әсер етеді, жүйке жүйесіне шамадан тыс қысым пайда болады. Көпшілік жағдайда балалардағы қорқыныш сезімі баланың өмірде болып жатқан құбылыстар мен заттарды әлі танып болмағанның нәтижесінде пайда болады, сондықтан ол әлі білмейтін құпия мен ғажайыптар қаншама десеңізші. Кішкентай балалар қараңғыдан қорқады, тіпті олар қараңғыда өзіне таныс заттардың бейнесін танымай қалады, ал жарық уақытта ол тіпті де қорқынышты емес. Олар жаңа, таныс…