Баланың мектепке даярлығына арналған әдістемелік құрал

Ақырын жүріп, анық бас, Еңбегің кетпес далаға. Ұстаздық қылған жалықпас Үйретуден балаға

Абай

АЛҒЫ СӨЗ

Бұл бағдарлама 5-6 жастағы сабаққа қатыспайтын балаларға арналған. Бағдарлама кеңес беру арқылы жұмыс жұргізеді. Алайда, отбасында баланы тәрбиелеу мәселесінің арнайы зерттелмеуі, ата – аналар басшылыққа ала қоятындай ғылыми - әдістемелік және көмекші құралдардың жетіспегендігінен, отбасы тәрбиесін осы заманғы талап деңгейінде жүзеге асыруда қиындықтар келтіретіндігін жасыруға болмайды. Уақыт талабынан туындап, білім беру жүйесінде болып жатқан осындай өзгерістер үзіліссіз тәрбие негізі саналатын мектепке дейінгі мекемелерге, отбасы тәрбиесіне де қозғау салып, баланы тәрбиелеу, қарапайым білім негіздерін меңгерудің мазмұнын жаңартуды, осы заман талабына сай үйлесімді деңгейде қайта құруды міндеттейді. Сол себептен Қазақстан Республикасының «Білім беру туралы» Заңында «Балаларды міндетті мектепалды даярлау мәселелері» туралы қаулысына сәйкес Білім беру жүйелері нақты айқындалып көрсетілген. Осы заңды жүзеге асыру туралы «Мектепке дейінгі мекемелердегі балаларды тәрбиелеу мен оқытудың жұмыс сапасын арттыру» туралы бұйрықтары, мектеп пен ата – аналардың міндеттері жөніндегі ережелері басшылыққа алынды. Тәлім- тәрбиенің сабақтастығы туралы М. Жұмабаев өзінің «Педагогика» атты еңбегінде

мен ойлау қабілетінің даму барысын анықтауға арналған тапсырмалар мен ойын, жаттығулар және ата – аналарға арналған сауалнамалық сурақтар жинақталған. Жаттығулар мен тапсырмаларды орындауда балаларға қиындықтар кездессе қайтадан түсіндіріп орындалу барысына көмектесу қажет.

3 Берілген тапсырманы бала орындап болған соң келесі тапсырманы орындау ұсынылады, кейбір тапсырмаларды орындауда түрлі – түсті қарындаштар, ақ қағаз, фломастерлер беріледі. Тапсырмаларда беріл-ген суреттерді жалғастыру, төркөзге қайталап салу, сурет салу арқылы баланың қиялын ұштап, өзіндік әрекет етуіне мүмкіндік туғызады. Баланың тілін дамыту, байланыстырып сөйлеуге үйрету, сөздік қорын байыту, ойлау қабілетін жетілдіру, қеңістік уақыт ұғымдарын тиянақтау ескерілді. Балаңыздың мектепке дайындығын байқауда танымдық процестері ( қабылдау, ес, ойлау, зейіні, қиял т.б) мен танымдық даму ерешеліктерінің шешуші маңызы бар. Балалық шақтың ең әуес нәрсесі – ойын. Олар айналадағы дүниені ойын және ойыншықтар арқылы танып біледі. Ойын нәтижесінде баланың ақыл –ойы дамып, адамгершілік қасиеттері қалыптасады. Ойын бала үшін еңбек, әрі оқу. Сыртқы дүниеден қабылдаған, білімдік ұғымдар ойын нәтижесімен тиянақталып, тұрақты әдетке айналады. Сол себепті осы мәселені түйінді тақырып етіп алып отырмын.

А. Байтурсынов былай деген екен: «Бала оқытуын жақсы білейін деген адам бірінші балаларға үйрететін нәрселерін өзі жақсы білуі керек, екінші баланың табиғатын біліп, көңіл сарайын танитын адам болуы керек. Оны білуге баланың туғанынан бастап өсіп жеткенше тәнімен, қатар ақылы қалай кіретін жолын білуі керек. Баланың ісіне түсіне қарап, ішкі халімен хабар аларлық болуы керек...» Ойын – балалық шақтың табиғи серігі, қуаныш сезімінің қайнар көзі болғандықтан жобада жаңа технологияларды негізге ала отырып, қазіргі заман талабына сай өзекті мәселелер қарастырылды. Ол айналадан бақылап көргенін, танып қабылдаған нәрселерін ойын арқылы бейнелей көрсетеді. Сондықтан бала ойынын әншейін бір ермек деп ұғынбаған жөн. Ойын бала үшін еңбек, әрі оқу. Сыртқы

дүниеден қабылдаған білімдік ұғымдар ойын нәтижесімен тиянақталынып, тұрақты әдетке айналады.

Күтілетін нәтиже  Бала түсінігіне ойынның әсері.  Жеке бастың дамуына ойынның әсері  Баланың психикалық дамуына ойынның әсері  Ойын - әлеуметтік қарым – қатынас мектебі.

Мақсаттары мен міндеттері

1. Әр түрлі әрекеттерді ұйымдастыру арқылы танымдық қызығушылығымен білімпаздығын қалыптастыру (ойын, еңбек, оқу, қарым-қатынас...) 2. Іс-әрекеті үрдісінде баланың жеке басын тәрбиелеу:

еңбексүйгіштігін, ынтасын, жауапкершілікті және шыдамдылықты тәрбиелеу 3. Қоғамдық қатынастар жүйесіндегі өз орнын түсіне

білуге үйрету, өзінің жан дүниесіне зейінің ояту, баланың өзіндік сапасын дамыту. 4. Құрбыларына жолдастық қатынасты, олармен бірге

оқуды қалап, мүдделенуін қалыптастыру 5. Қоғамдық себептестіктерді тоғыстыра білуін, олардың реттілігімен жүйелігін білуін қалыптастыру Бала заттар мен құбылыстарды жоспарлы түрде бақылап, олардың әр түрлі қасиеттерін ажырата білуі, белгілі бір тапсырмаларды орындау барысында баланың іс - әрекеті қатесіз дұрыс болса немесе бір екі қатесі болса, әлде көп қатесі болса әр түспен белгілейді яғни: Тамаша! Жарайсың! Жақсы! деген сөздермен мадақтайды.

БАЛА ТӘРБИЕСІНІҢ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ПСИХОЛОГИЯЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ:

 Баланы мектепке дайндау  Бала еңбегін үйде ұйымдастыру  Өзін - өзі күту  Бала тілін дамыту  Көркем шығармалардың тіл дамытудағы рөлі  Сурет арқылы бала тілін дамыту  Ойындар мен ойыншықтардың тіл дамытудаға маңызы  Жеткінші ұрпақты табиғат қорғауға тәрбиелеу  Жануарлардың төлдерімен таныстыру арқылы тәрбиелеу  Отбасындағы еңбек тәрбиесіне баулу

5 Психологикалық даярлау деген не? Мектепке түскенде өз эмоцияларын бағыттай алмайтын балалар қиын жағдайда болады. Кез келген реніш оларды күйзелтеді. Бұл жағдайда айналаны қабылдау қабілеті құрт төмендейді. Өз уаиымдарынан шыға алмаған балалар айналадағы оқиғаларды бағдарлай алуға мүмкіндігі жоқ, олардың зейіні төмендейді, ой қорытуға, логикалық ойлауға қабілеті жайылады. Кейде, балалар қабілетсіз болып көрінуі мүмкін, әсіресе стресс жағдайында: Мектепке қабылдау әңгімелесуінде, тестілуде, тақта алдында. Сондықтан 5-6 жасқа қарай балаға өз сезімін және уайымын бақылауды үйрету, оны «өзін - өзі жұбату» тәсілдерімен таныстыру қажет. Мысалы: «Бәрі жақсы болады, бәрі өтеді, мен ақылдымын, мен істей аламын...» Балаға қарапайым дем алу жаттығуларын (10 терең дем алу, дем шығару, «шеттету» техникасын барлық жағымсыз жағдайлар қалың шынымен ағынды сумен және т.с.с.) бөлек қоршаған деп елестетуді үйрету қажет. Жалпы алғанда, баланың ақыл-ойы, дене және эмоционалдық дамуының деңгейіне қарамай, үнемі олардың өзіне сенімділігін қолдап, көңіл күйі жақсы, жаңа жағдайларға тез үйренеді және үлкендерге мұндай балалармен жұмыс істеу өте қызықты да жеңіл болады.

Жас кезеңдері және олардың мәні Мектепке қабылдауда балаларда танымдық процестердің дамуының өте маңызды ерекшеліктеріне мыналарды атауға болады. Тіл. Мектепке барар алдында балаланың сөздік қоры кәдімгі өмірдің өзіне қатысты кезкелген мәселесі бойынша түсінісе алатындай дәрежеге жетеді. 6 жасар бала түсінікті тілмен қатынас жасай алады, яғни не туралы айту керегін жеткілікті түрде толық сипаттап бере алатын тіл деңгейінде, сондықтан да талқыланатын жағдай тікелей қабылдаусыз да толық түсінікті болады. Сенсорлық даму. Бала түсін, пішінін, мөлшерін және олардың кеңістіктегі орналасуын айырып қана қоймай, оған ұсынылған заттардың да түрін пішінін дұрыс атай алады, заттарды мөлшеріне қарай сәйкестендіріп (үлкен, кіші, аз, көп...) анықтай алады және мақсатты түрде қарау және көру, тыңдау және есту, т.б. қажетті біліктіктері қалыптасқан. Зейін. Тікелей қызығушылықпен байланысты, өйткені қызықты іске бала көңілі тез ауады. Балаға зейінін тәрбиелеуде көмектесу қажет. Балаларға біркелкі жалықтыратын және тартымдылығы аз іс -әрекетпен айналасу өте қиын. Зейіннің бұл, ерекшелігі сабақтарда ойын элементтерін еңгізуге және іс-әрекет түрлері жеткілікті ауыстырып отыруға негізгі себеп болып табы

6 бейнеленеуі. Қиял. 6 жасар қиялында әр түрлі жағдайлар құра алады және баланың өзі сонда әр түрлі жағынан көрінеді. Тіл және қиялы жақсы дамыған бала қызықты сюжет ойлап шығарып айтып бере алады, тез арада жанынан ойлап шығара алады (импровизация)өз шығармасына басқа адамдарды да қатыстыра алады: қиял бала өмірінде (үлкендерге қарғанда)үлкен орын алады

Бала тәрбиесі баршаның ісі. Отбасының да, мектептің де мақсат – мұддесі біреу – ол болашақ ұрпақ тәрбиесі . Болашақ азамат тәрбиеленетін алғашқы ұя – отбасы, ата – ана құшағы.