Бастауыш сынып мұғалімінің есебі үлгісі

Тізбектелген сабақтар топтамасына бағдарламаның

бір модулі қалай және неге енгізілгені туралы

бір рефлексивтік есеп

Балаға өз бетімен зерттеуге мүмкіндік

туғызған сайын одан әрі жақсы оқи түседі.

Питер Клайн

Білім мен ғылымның Қазақстан дамуына оңтайлы әсер етуі үшін дүниежүзілік кеңістікке ену, білім беруді одан әрі жаңашылдандыру, оқыту жүйесін заман талабына сай үйлестіре алу міндеті туындап, білімге, бүкіл оқу әдістемелік жұйеге жаңа талап қойылуда. Қазіргі білім беру саласында оқытудың жаңа технологияларын меңгермейінше сауатты, жан-жақты маман болуы мүмкін емес. Бұл талаптар білім саласы қызметкерлеріне үлкен міндет жүйктейді. Дана халқымыз: «Ұстазы жақсының – ұстанымы жақсы» деп текке айтпаған. Ал, курс барысында облысымыздың әр түкпірінен келген мұғалімдер біліктілікті арттырудың мән-жайына қанығып, орта білім беру жүйесінде әлемді жоғары деңгейде қол жеткізген анағұрлым танымал әдістемелер арасында сындарлы теориялық оқытудың тәсілдерімен танысты. Білім саласындағы түбегейді өзгерістер ұстаздан үлкен жауапкершілікті талап етеді. Бұл өзгерістерді енгізу дұрыс па? Өздігінен білім алатын, жан – жақты ізденетін, талпынатын, алдағы өмір жолын өзі болжай алатын тұлға тәрбиелеу – ұстаздың қолында. Атап айтқанда, білім беру мен білім алудағы жаңа тәсілдер, сыни тұрғыдан ойлауға үйрету білім беру үшін бағалау және оқытуды бағалау, білім беруде ақпараттық – коммуникациялық технологиялар

Менің алдыма қойған мақсатым – оқушыларыма қай нәрсеге болса да терең оймен қарап, салыстыра талдау жасап, ұқсастығы мен айырмашылығын анықтау сияқты қарапайым тапсырмаларды біртіндеп тез ойлауға, шұғыл шешім қабылдауға, өз ойын тұжырымжы жеткізе білуге үйрету. Сыни тұрғыдан ойлау стратегияларын әдебиеттік оқу пәнінде қолдану тиімді. Ойлау арқылы бала көп нәрсеге қол жеткізуі мүмкін. Сондықтан осы модульді таңдап, 4 сабағыма да енгізіп отырмын. Сыни ойлауға оқыту – жеңіл міндет емес. Оны белгілі кезеңде орындап, кейін ұмытып кетуге болмайды. Сыни ойлау, бұл – американдық көптеген ғалымдардың алдыңғы қатарлы идеялар негізінде құрылған жоба. Шығыс даналығы былай дейді: «Маған айтсаң, ұмытып қалам, көрсетсең есімде қалады. Ал өзім істесем, үйреніп алам». Яғни, баланың ынтасын жетелеу, қызығушылығын ояту арқылы оқыту, үйрету қажет деген сөз. Сыни ойлауға, оланып-толғануға, ойын ашық айтуға рұқсат беру, әртүрлі идеялар мен пікірлерді қабылдау, оқушылардың оқу үрдісіндегі белсенділіктерін мадақтау, оқушыларға еркін атмосферада жұмыс істейтіндіктеріне кепілдік беру, сыни ойлау тәжірибесі үшін уақыт пен мүмкіндіктер қамтамасыз ету, кез-келген оқушының сыни шешімді қабыладй алатын қабілетін

Біздің оқып жатқан осы бағдарламамыз болашақ үшін де, бүгінгі күн үшін де қызмет етуді үйретеді. Осы негізде болашаққа жол салады. Ең бастысы мен өз тәжірибемде осы мақсатты оқушының қажетілігі мен қабілеттілігіне сәйкестендіріп шеше алдым ба? Осы жағын дұрыс ойланып жоспарласам, өзімнің шәкірттерімнің болашағы үшін дұрыс жолда екенімді білемін. Оқушылардың сыни ойлау қабілеттерімен қатар, сөздік қоры артады. Ынтымақтастық атмосферасы орнап, оқушылар бірін-бірі тыңдауға, құрметпен қарауға өзіндік пікірін ашық айтуға жағдыланады екен. Бұрын дәстүрлі сабақ тек мұғалімнің монологымен, мұғалімнің рұқсатымен жауап берумен, мұғалімнің бағалауымен шектеліп қалса, осы өткізген сабақтарымда оқушыларым диалогқа түсіп, өзін -өзі немесе бірін-бірі бағалап, өз ойларын еркін жеткізетін болады. Үлгерімі орта, біліміне сенімсіз. Ұялшақ оқушалар топта басқа оқушылармен диалогқа түсе отырып өзгере бастады. Кезінде оқушылар жалпылай сөйлесе, топтық жұмыс кезінде әрбір бала өз ойын ортаға сала алады екен. Л. Выготский: «Баланың мәдени дамуының жалпылама реттілігі мынандай екендігі бізге белгілі: алдымен басқа адамдар балаға әрекеттер арқылы ықпал жасайды, одан кейін бала басқаларға ықпал жасайды. Тек

Сыни тұрғыдан ойлау – бақылаудың, тәжербиенің, ойлау мен талқыланудың нәтижесінде алынған ақпараттарды ойлауға, бағалауға, талдауға және синтездеуге бағытталған пәндік шешім. Сыни тұрғыдан ойлау, көбінесе, қарсы пікір айтуға, баламалы шешімдерді қабылдауға, ойлау және іс – әрекеттерімізге жаңа немесе түрлендірген тәсілдерді енгізуге дайын болуға, ұйымдастырылған қоғамдық әрекеттерге жіне басқаларды сыни тұрғыдан ойлауға баулуды білдіреді.

Оқыту мен оқуды сыни тұрғыдан ойлау сияқты күрделі міндеттермен қатар, қарастырылмаған болжамдар мен құндылықтарды, мәселелерді мойындау және оларды шешудің тиімді құралдарын табуды , басымдықтарды бекітудің маңыздылығы мен міндеттерді шешудегі артықшылығын түсінуді қарастырады.Сыни тұрғыданойлаудың негіздкрін кішкентай кездерінен бастап бастауыш сынып балаларымен жұмыс барысында, қажетті дағдыларды дамыту мақсатында білім берудің ерте кезеңінен дамытуға болады. Бұл жолдағы ең оңтайлы тәсіл – балалардың жеке басының тәжірибесіндегі дәлелдерге мән беруге ынталандыру. Балалардың қызығушылығын оятып, олардың сыни тұрғыдан ойлау дағдыларын дамыту үшін қолдануға болады.

Балалардың сыни тұрғыдан ойлау қабілеттерінен табуды қажет ететін негізгі ерекшеліктер:

Ұтқырлық: ең жақсы түсініктемені табуға ұмтылу;

Сыңаржақтылықтың болмауы: барлық қорытындыларды бағалау;

Пайым: дәлелдердің деңгей мен маңызын мойындау;

Тәртіп: тиянақты, нақты және жан – жақты болу;

Өзіндік сана – сезім: өзіміздің эмоциямыз бен көзқарастарымыздың, сеніміміз бен болжамдарымыздың субъективті екенін сезіну.

Сыни тұрғысынан ойлаудың дағдыларын дамыту сыныпта тиісті орта жасауды талап етеді. (A. Grawford, E.W Saul, S.Mattews, J. Makinster , 2005 )

1. Оқыту климаты үшін мұғалім мен оқушы бірге жауапты болады.Оқушылар өз бетімен сұхбаттасу сұрақтарын дайындайды.

2. Мұғалімдер оқушылар үшін, оларды қолдай отырып, олар өзінің ойшыл стратегиаларымен бөліскенде ойларын модель дейді.

3. Сыныпта ізденіс және ашық атмосфера жасалған. Мұғалімдер және оқушылар – Егер...,не болар еді? Және неге? Деген жоғары деңгейдегі сұрақтарды көбірек пайдаланады.