Бастауыш сынып оқушыларының коммуникативтік құзыреттілігі

Бастауыш сынып оқушыларының коммуникативтік құзіреттілігін қалыптастыру

Формирование коммуникативной компетентности учащихся начальных классов

Formation of communicative competence ot Primary School students

Төлен Аяулым Ержанқызы, магистрант

Абай атындағы Қазақ Ұлттық Педагогикалық университеті

Алматы, Қазақстан

Аннотация:

Бұл мақалада бастауыш сынып оқушыларының коммуникативтік құзіреттілігін қалыптастырудың мәні, маңызы және тиімді жолдары қарастырылады. Қазіргі білім беру жүйесінде оқушылардың өз ойын еркін жеткізе алуы, тыңдай білуі, топпен жұмыс жасау дағдылары – маңызды құндылықтардың бірі болып табылады. Коммуникативтік құзіреттілік оқушының әлеуметтік ортада тіл табысып, қарым-қатынас орната білу қабілетін дамытады. Мақалада түрлі әдіс-тәсілдер, ойын элементтері мен заманауи технологияларды қолдану арқылы бұл құзіреттілікті дамытудың жолдары ұсынылады. Зерттеу нәтижесінде бастауыш сынып оқушыларының тілдік қарым-қатынас жасау қабілетін арттыруға бағытталған практикалық ұсыныстар берілді.

Кілт сөздер:Коммуникативтік құзіреттілік, бастауыш сынып, қарым-қатынас, оқыту әдістері, тілдік дағдылар, білім беру, оқушы, сөйлеу мәдениеті

КІРІСПЕ

«Құзыреттілік» жаңа әлеуметтік-экономикалық жағдайда бейімділікті қамтамасыз етеді әрі бәсекеге қабілетті маманмен қамтамасыздандырады. Көптеген елдер құзыреттілікке жаңаша мән беру арқылы білімді жоғары дәрежеге көтерді. Өйткені «құзыреттілік» еңбек нарығында нақты талаптармен, шапшаң дамып жатқан технологиялық өзгерістермен, өзгертулермен, соның ішінде академиялық және еңбектегі мобильдіктің өсуіне негізделеді. Осы орайда, «құзыреттілік» терминінің мәнін филологиялық тұрғыда ашқан жөн. Жалпы 1960-1970 жылдары батыста, 1980 жылдардың аяғынан бастап Ресейде «компетентность» және «компетенция» терминдері білім беру жүйесінде қолданыла бастағаны белгілі. Қазіргі таңда «құзыреттілік», «құзырет» терминдері қазақ тілін оқыту әдістемесіне де дендеп енді. Отандық ғылыми ойдың дамуына, коммуникативтік құзыреттіліктің мәні мен құрылымына елеулі үлес қосқандар: И.Л.Бим, Н.Д. Гальскова, В.Г. Костомаров, И.И. Лейфа, К.С, В.В. Сафонова, В.А.Сластенин, Е.Н. Соловова, Г.Д. Томахин, Г.С. Трофимова, О.В.Фадейкина, Т.Н. Чернявская, А.Н. Шамов, О.В. Шмайлова, С.А.Юсупов. Еуропалық ғылыми мектептерде осы мәселені T. Hutchinson, А. Waters, Я. Ван Эка зерттеді. Жалпы бұл тақырып өте өзекті, өйткені тілд

НЕГІЗГІ БӨЛІМ

Коммуникативтік құзыреттілік мәселесі көлемі жағынан ауқымды, өйткені оның көптеген ерекшеліктері бар. Сондықтан мақалада коммуникативтік құзыреттілікті қалыптастыру мәселесі талданды. Ол өз ішінде, оқу үдерісін жаңаша ұйымдастыруға мүмкіндік береді, ең бастысы оны тиімді және сонымен бірге білім алушылар үшін ыңғайлы етеді. Бұл мәселені тиімді зерттеу бірқатар зерттеу әдістерін, атап айтқанда логикалық талдау, салыстырмалы талдау, синтез, формальды, ғылыми әдебиеттерді талдау әдістерін қолдану арқылы қамтамасыз етілді. Коммуникативтік құзыреттілік мәселелерін толығымен қарастыру үшін оның теориялық компонентіне назар аудару керек. Алдымен құзыреттілік ұғымының мәнін, сонымен қатар оның негізгі қасиеттерін, белгілері мен түрлерін анықтау керек. Бұл тәсіл жалпы зерттелген мәселені қарастырып қана қоймай, оны жеке элементтерге бөліп, әрқайсысын зерттеуге мүмкіндік береді (Aida, 2021) [1]. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігінде: «құзыреттілік» деген ұғымға келсек, ол латын сөзі, «competenens» – қабілетті, қатысты деген мағынаны білдіреді [2]. «Құзыреттілік» терминіне алғаш анықтама беріп, енгізген американдық ғалым Н.Хомский. С.И.Ожегов сөздігінде: «Құзыреттілік

Екі сыныпқа бірдей сауалнама сұрақтары:

Құрбы-құрдастарыңмен сөйлескенде өз ойыңды еркін жеткізе аласың ба?

•А) Иә, әрқашан

•Ә) Кейде

•Б) Жоқ, қиналамын

2.Сабақта мұғалім қойған сұрақтарға жауап беруге ұяласың ба?

•А) Жоқ, өз ойымды еркін айта аламын

•Ә) Кейде ұяламын

•Б) Иә, көбіне үндемей отырамын

3.Достарыңмен немесе сыныптастарыңмен бірлесіп жұмыс істегенді ұнатасың ба?

•А) Иә, маған топпен жұмыс істеу ұнайды

•Ә) Кейде

•Б) Жоқ, жалғыз жұмыс істегенді ұнатамын

4.Біреу сөйлеп жатқанда оны мұқият тыңдайсың ба?

•А) Иә, әрқашан

•Ә) Кейде

•Б) Жоқ, көбіне басқа нәрсеге көңілім бөлінеді

5.Өзің білмейтін немесе түсінбейтін нәрсе туралы сұраудан ұяласың ба?

•А) Жоқ, мен сұраудан қорықпаймын

•Ә) Кейде

•Б) Иә, сұрауға ұяламын

6.Өз пікіріңді айту кезінде басқалардың ойымен санасасың ба?

•А) Иә, әрқашан

•Ә) Кейде

•Б) Жоқ, өз ойым ғана маңызды

7.Әңгімелер, ертегілер, өлеңдер құрастыру саған қиын ба?

•А) Жоқ, маған шығармашылық жұмыстар ұнайды

•Ә) Кейде қиындықтар болады

•Б) Иә, маған ондай тапсырмалар қиын

8.Сынып алдында сөйлеу (мысалы, презентация жасау немесе өлең оқу) саған қиын ба?

•А) Жоқ, мен еркін сөйлей аламын

•Ә) Кейде қобалжимын

•Б) Иә, қатты ұяламын

9.Қажетті ақпаратты интернеттен немесе кітаптан іздеп таба аласың ба?

•А) Иә, өз бетімше іздей аламын

•Ә) Кейде көмек қажет

•Б) Жоқ, мен іздей алмаймын

Критерийлер

Эксперимент n=24

Бақылау n=26

Ж

О

Т

Ж

О

Т

Саны

Оқушылар тілдік материалды түсінікті, нақты және дұрыс қолдана алады.

Оқушылар өзгелердің пікірін тыңдай алады, дұрыс түсінеді.

Оқушылар командалық жұмысқа қабілетті, топта тиімді қарым-қатынас орната алады.

Хи-квадрат (χ²)

Компоненттер

Топ

Жоғары

Орта

Төмен

Жиыны

(О1-Е1)2

(О2-Е2)2

(О3-Е3)2

(О1-Е1)2/Е1

(О2-Е2)2/Е2

(О3-Е3)2/Е3

χ²

Оқушылар тілдік материалды түсінікті, нақты және дұрыс қолдана алады.

Бақ. тобы n=26

Экс. топ n=24

Баған жиыны

Оқушылар өзгелердің пікірін тыңдай алады, дұрыс түсінеді.

Бақ. тобы n=26

Экс. топ n=24

Баған жиыны

Оқушылар командалық жұмысқа қабілетті, топта тиімді қарым-қатынас орната алады

Бақ. тобы n=26

Экс. топ n=24

Баған жиыны