Бастауыш сыныпқа арналған жылдам оқу бағдарламасы

Қазақша жылдам оқу және қазақша шульте кестесі

(авторлық бағдарлама)

Түсінік хат

Жылдам оқу - ол әдеттегіге қарағанда тезірек оқу емес. Жылдам оқу - оқығанды түсіну, есте сақтау. Жылдам оқу дағдысын үйрене, сіз миыңызды дамытуға түрлі жаттығулар жасап, ойлау қабілетіңізді дамытасыз. Тек оқу барысында ғана емес, күнделікті өмірде, жұмыста кез келген мәселенің шешімін тез тауып, тез ойлануды үйренесіз.

Оқу-ойлау мен ақыл ой дамуының, қайнар көзі. «Оқуды тоқтатқан адам, ойлауды тоқтатады», - дейді Дени Дидро. Сол себепті де бастауыш сыныпта оқушылардың оқу дағдысын дұрыс қалыптастыру маңызды міндеттің бірі. Оқу дағдысын дұрыс қалыптастыру мынадай талаптардан туындайды:

1.Оқу техникасы (дұрыс, тез қабылдау және сөздерді дыбыстау).

2.Мәтін мазмұнын түсіну (негізгі ойды, мазмұнын ажырату).

Бұл екеуі бір-бірімен тығыз байланысты. Өйткені оқу техникасы жетілдірмей – түсіну, дұрыс оқу жүзеге аспайды. Дегенмен оқушының оқу жылдамдығын арттыру қиын, ал баланы толыққанды оқырман ету одан да қиынырақ екендігі бәрімізге түсінікті.Сондықтан көп жылдық тәжірибелер мен зерттеулерге сүйенсек мектеп оқушыларының аз пайызы ғана кітаппен жұмыс жасай алатынын көрсетті.

Оқығанды түсінбеу, кітаппен жұмыс жасау жолын білмеу, міне, осы себептер оқушының сабаққа ынтасын төмендетеді. Сондықтан осы бағдарламаны іске асыру мақсатында оқушылардың оқу шапшаңдығы артып, сабақта ауызша және жазбаша тілін дамытуды, яғни сөздік қорын байытуды, байланыстыра және грамматикалық тұрғыдан жүйелі сөйлеуге үйретуді, сөйлеу мәдениетін қалыптастыруды көздейді. Ұлттық тәрбие, рухани-мәдени құндылықтар, ана тілі және қазақ халқының салт-дәстүрі негізінде сусындаған жеке тұлғаны қалыптастыруға ықпал етеді. Адамның ішкі рухани жан дүниесі байлығын ашуға, адамгершілікке тәрбиелеуге, тілі мен қиялын дамытуға мүмкіндік береді Оқу процесінде пәннің алатын орны ерекше. Біріншіден балалардың ойын ұштап, қиялына қанат беріп, әдемілікке, әсемдікке ғана тәрбиелеп қоймайды, сонымен бірге тапқырлыққа, шешендікке баулиды. Сөзді дұрыс, анық айту үшін, тілді жатықтырға түрлі жаңылтпаштар рөл атқарса, өз бетімен ойлануға, баланың ой - өрісін кеңейтуге жұмбақтар елеулі септігін тигізеді. Шығармашылық ойын шыңдап, көркемдік қиялын дамытады. Ұсынылып отырған Қазақша жылдам оқу және қазақша шульте кестесібағдарламасы «Қазақстан Республикасының жалпы орта білім берудің мемлекеттік жалпыға мін

Оқушының ойын ұштап, қиялына қанат беріп, әдемілікке, әсемдікке ғана тәрбиелеп қоймайды, сонымен бірге шапшаң оқуға, тапқырлыққа, шешендікке баулиды. Сөзді дұрыс, анық айту үшін, тілді жаттықтыруға арналған түрлі тапсырмалар рөл атқарса, баланың өз бетімен ойлануы, мәтінді түсініп оқуы,баланың ой - өрісінің кеңеуі басты мақсат болып көздеген.Сондықтан бұл құрал бастауыш сынып оқушылары мен мұғалімдеріне жұмыс істеу үшін өте тиімді және маңызды.Бастауыш сынып мұғалімдеріне қолдануға ұсынылады.

Бағдарламаның мақсаты – дұрыс, мәнерлеп және шапшаң оқуды меңгерту, оқушыны шығарма авторының көзқарасын түсінуге жетелеу және мәтінді қабылдаушы оқырман ретінде тәрбиелеу, көркем-шығармашылық және танымдық қабілеттерін дамыту, сөз өнеріне деген қызығушылығы мен эстетикалық талғамын қалыптастыру, сөйлеу әрекетінің барлық түрін жетілдіру, ұлттық және жалпыадамзаттық құндылық пен рухани-адамгершілік тәрбие беру

Бағдарламаның міндеттері:

Оқу және жазу дағдыларын қалыптастыру арқылы бастауыш сынып оқушыларын байланыстырып сөйлеуге үйрету, балалар әдебиетінің озық үлгідегі шығармаларын жүйелі оқыту, оқырмандық мәдениетке баулу, оқушының әдеби сауатын ашу;

Тақырыпқа сәйкес ғылыми-теориялық әдебиеттерді зерделеу;

Тиімді әдіс-тәсілдерді педагогикалық процеске бейімдеу;

Оқушыларды жүйелі оқыту, оқырмандық мәдениетке баулу, көркемдік-эстетикалық талғамын арттыру;

Ізгілікті, елжанды дара тұлға тәрбиелеу.

Бағдарламаның жаңалығы:Қазақ тілінде «Шульте» таблицалары құрылды

Бағдарламаның өзектілігі:

Бағдарламаны меңгеру барысында: оқушылардың оқу шапшаңдықтары артып,оқу іс-әрекеті, белсенділіктері,қызығушылықтары артып топпен жұмыс істеуге үйренеді.

Нысанды анықтау -бастауыш сынып оқушылары, мұғалімдері.

Проблема:

Оқушының оқу жылдамдығының төмендігі мұғалім жұмысын тежейді, оқушының оқу үлгеріміне кері әсер етеді, стандарттық талаптарға сай емес, сауатты оқуға және мәнерлі, әдемі оқуға кері әсер еткендіктен туындаған проблема.

Туындаған проблеманы шешуге қолданылатын әдіс- тәсілдер:

Жөн сілтеу: Ұсыныс енгізу арқылы ақпарат беру. Бұл әдіс көмек берушінің нақты білімі болған жағдайда ғана тиімді.Бұл әдісті орынсыз пайдалану баланың өзіндік шешім қабылдауына кері әсерін тигізеді. Кеңес қашанда құндылықтарға емес, белгілі деректерге негізделуі керек.

Оқыту: Көмектің бұл түрі кейде мәлімет беру мен пікір таластыруға сәйкес келеді. Оқушының нені, қалай істеу білуі мен түсінігін қалыптастырады.

Мәлімет беру: Мәлімет беру деген оқушыға өздігінше шешім қабылдауына жағдай жасап, ақпаратты ұсыныссыз,бұрмаламай беру. Сонда ғана ол өзінің іс-әрекетіне жауапкершілікпен қарайтын болады. Мысалы: Қандай кітапты оқуы керек? Ол кітапты қалай оқуға болады?

Қолдау көрсету:Көмектің бұл түрі шешім қабылдаудан бұрын да шешім қабылдағаннан кейін де тиімді. Көмек беруші оқушының қасында болып қабылдаған шешімінің нәтижесін сезінуіне көмектестеседі. КЕҢЕС БЕРУ Оқушының деректерді түсінуіне, оны әрі дамытуына ықпал жасайды. Көмек берушінің жауапкершілігі шешімнің мазмұнын анықтауда емес,шешімді қабылдау үрдісі кезінде өте маңызды .

Шара қолдану: Оқушы өз бетінше әрекет жасай алмаған жағдайда мұғалім тарапынан көмек қаже.

түрлі картыналар, суреттер топтамасын пайдаланып, көрсетіп, балалардан 1секунд ішінде жаттап алған нәрселерін сұрау

екі бағанға сөздер жазып, балаларға көрсетіп, оқытып қайталап сұрау

мағынасы қарама-қарсы сөздерді айтқызып жарыстыру

өткен тақырыптарды қайталап сұрап тұру

тақырыптың кез келген сұрақ қойып, жауабын тез тауып айтуға жаттықтыру

жаңылтпаштар оқыту

оқу жылдамдығын салыстырып, жиі жарыстыру, көрсеткіштерін күнделікке жазу

таныс тақырыпты оқытып, тез басқа таныс емес тақырыпқа көшу

тіркес немесе біріккен сөздерді жазғызып олардың қандай сөздерден құралғанын сұрау

берілген әріптерден сөз құрастыру; кім көп сөз, әрі кім тез?

Осындай әр түрлі әдіс – тәсілдерден кейін, баланың оқуға деген құлшынысы артып, оқуға белсене қатысып, өзінің оқуға тез бейімделе бастағанын байқамай қалады.

Баланы шапшаң оқи білуге үйрету, бұл бүкіл білім беру ісінің негізгі фундаменті болып табылады.Өйткені бала әрі қарай осы оқу әдісін меңгеруіне байланысты әр түрлі пәндерді тез оқып, үйреніп, игеріп кетеді.

Болжау: Егер, осы жобаны өз іс-тәжірибемізде дұрыс ұйымдастыра алсақ, онда оқушы бойынан дыбысты, буынды, сөзді, сөйлемді анық, дауыс ырғағын дұрыс сақтап оқуын,оқуға деген сүйіспеншілігін, эстетикалық талғамының артқанын,оқырмандық мәдениетке қызығушылығын көре аламыз.

Күтілетін нәтиже:

Әр оқушы мемлекеттік білім стандартын игереді;

Оқушылар «әдебиеттік» пәнінің мазмұны арқылы танымдық және комуникативтік іс-әрекетке, өздігінен білім алуға және еңбекке бейімдеу, сондай-ақ ата-дәстүр, әдет-ғұрып, салт-сана, халықтық және ұлттық болмысты жалпы адамзаттың мәдени мұралармен үндестіру арқылы тұлға ретінде қалыптасады;

Оқушының ақыл – ойы, интелектуалдық және ерік пен сезімге қатысты сапалары дамиды;

шапшаң оқу оқушының әдетіне айналады;

оқушы өз жетістіктерін түрлі сайыстар мен пәндік олимпиадаларға қатысып көре алады;

әдеби сауаты ашылады;

байланыстырып мәдени және әдемі сөйлеуге үйренеді;

көркемдік-эстетикалық талғамы артады.

Оқушының дайындығының міндетті деңгейіне қойылатын талаптар:

Мәтіндегі негізгі ойдың басталуы, жалғасуы, аяқталуы;

Мәтіннің атауы, мәтіннен кейінгі сұрақ-тапсырмаларды таба алуы;

Көлемі 150-200 сөзден тұратын мәтін мазмұнын қысқаша әңгімелей алуы;

Мәтіннің түрлерін сипаттау, әңгімелеу, пайымдау және ажырату;

Мәтіннің негізгі ойы;

Мазмұндама мен шығарма жазу;

Сұрақтарға жауап беру;

Ауыз әдебиеті мен жазба әдебиеті үлгілерін ажырату;

Нормативтік құжаттарға сілтеме:

1.Қазақстан Ресубликасы Білім беруді дамытудың2011-2020 жылдарға арналған бағдарламасы

2.Білім туралы заң 2007 ж 27 шілде №319 41 бап Білім беру ұйымының жарғысы

3. Тіл туралы заң , мемлекеттік стандарт

4. Тақырыптық –күнтізбелік жоспар

Сынып

1 жарты жылдық

2 жарты жылдық

1 - сынып

20-25 сөз

30-35 сөз

2- сынып

40-45 сөз

55-60 сөз

3-сынып

65-70 сөз

75-80 сөз

4-сынып

85-90 сөз

95-100 сөз

Жылдам оқу арқылы тарихта аты қалған тұлғалар

Тарихта жылдам оқу қасиетімен есте қалған талай мықты тұлғалар бар. Мысалы, Наполеон Бонопарт өзінің көшбасшылығымен ғана емес, сонымен қатар оқу жылдамдығымен де ерекшеленген. Деректерге сүйенсек, ол минутына 2000 сөз оқитын болған. Француз жазушысы Оноре де Бальзак екі жүз беттен тұратын романды жарты сағатта оқып бітірген. Ал Максим Горький минутына 4 мың сөз оқи алған. Америка президенті болған Рузвельт жылдам оқу әдісін арнайы оқып, жақсы меңгерген екен. Соның нәтижесінде ол қалың кітаптарды 1-2 сағатта аяқтайтын болған.

Психологтар адам неғұрлым кітапты көп оқыса, соғұрлым ол адамның түйсігі және ойлау қабілеті жоғарылайды. Қарпайым адам бір нүктеге қарағанда он әріпті, кейбіреулері екі-үш сөзді ғана көреді. Жылдам оқитын адамдадың мүмкіндіктері жоғары. Ол бір оқығанда жүз немесе бес жүз белгіні және бір оқығанда отыз үш сөзді бірден көре алады. Ал ақырын оқу барысында адамдар кітапта жазылған дүниенің тек алпыс пайызын ғана қабылдайды. Ал жылдам оқығанда керісінше туындының сексен пайызын түсінуге мүмкіндік береді. Жылдамдыққа сай ақпарат тез қабылданып, тез сіңетін көрінеді. Сондай-ақ зерттеушілер жылдам оқығаннан гөрі асықпай оқығанда көздің тез талатынын анықтаған.

Кітаптың өзінің логикасы бар. Кітапты оқыр алдында оны қырындатып қоямыз. Өлең не проза болған жағдайда онда басқа тәсіл қолданамыз. Ал мақала не талдаулар болса кітап бетіндегі сандарға ғана қараймыз. Кітапты оқудың құпичһясы: Бірінші сіз сөзге немесе ойға салмақ түсіріп отырасызба соған байланысты. Егер сіз ойға салмақ түсіріп оқиытын болсаңыз кітап жылдам оқылады.

Жылдам оқуға өздігінен де машықтануға болады. Бүгінгі таңда бұл сала дамып, көптеген елдердің жоғары оқу орындарында арнайы курстар ашылған. Сондай-ақ, осы әдіс арқылы Кеннеди, Форд, Картер сынды президенттердің тұсында билік аппаратында қызмет ететін адамдар оқытылған екен.

Қазіргі таңда жылдам оқытудың компьютерленген әдісі де бар. Жылдам оқуды үйрену үшін барлығы Эвелин Вудтің тәсілін пайдаланады.

Эвилен Вуд тәсілі

Ол үшін бірінші қойылатын талап – көп оқу қажет екен.

Екіншіден, мәтінді іштей айту әдетінен айыққан жөн екен. Яғни, көзбен көргенді оймен оқу керек. Сонда жақсы нәтижелерге қол жеткізуге болады.

Үшіншіден, секундомердің көмегімен, өзіңнің қаншалықты тез оқығаныңды тексеріп қойған да дұрыс екен. Егер, нәтижеге көңілің толмай жатса, тағы қайталап барынша тез оқуға тырысу қажет екен. Адам осылайша өзін тәрбиелейтін болса, жылдам оқуға машықтанып кетеді екен.Иә, жоғарыда аты аталған атақтылар кітапты «тез оқысам» деп емес, «көп оқысам» деп жылдам оқитын болған. Яғни, олар солайша мына дүние, мына әлем туралы мол ақпарат алудың амалын жасаған. Демек, уақытыңды үнемдей отырып жылдам оқып үйрену үшін бірінші кезекте көп оқу қажет. Ал көп оқыған адамның жады қажетті ақпаратпен толысып, түйсігінің кеңейе түсетіні белгілі.

Жылдам оқу дағдыларын дамытуға және оқытуға арналған кейбір пайдалы кеңестер:

1-жаттығу. Бұл жаттығу жұппен орындалады. Біріншісі кітапты ашады, сөз тауып, кітапты басқасына береді. Екінші адам дұрыс сөзді тез арада табу керек. Жаттығу сіздерге ең бастысы жылдам оқуға мүмкіндік береді.

2-жаттығу. Оқу кезінде артикуляциядан арылуға мүмкіндік беретін қызықты жылдам оқу жаттығулары бар. Мәселен, адамның миы қарапайым оқу арқылы (өзін өзі айтады), сөйлеу ақпаратын өзіне қабылдайды. Мұндай жағдайда…