Батыр Баян тақырыбына арналған жетінші сынып ашық сабағы

САБАҚ:

Мектеп: №127 жоббм

Күні: 25.09.2018ж.

Мұғалімнің есімі: Алим М. С.

СЫНЫП:8

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы

Диуани хикмет («Даналық кітабынан» үзінді)

1, 2-аудиомәтіндер

Сабақ негізделген оқу мақсаты (мақсаттары)

көркем шығарманың тілі (А/И3);

шығармадағы көркемдегіш құралдардың (символ, синекдоха, қайталау түрлері: эпифора, анафора, аллитерация, ассонанс, риторикалық сұрақ) қолданысына талдау жасау (8.А/И3).

Негізгі мақсаты

Қожа Ахмет Иасауи туралы түсінік бере отырып, «Диуани хикмет» кітабындағы негізгі ойды анықтау.

Сабақ мақсаттары

Барлық оқушылар:

* «Диуани хикмет» кітабындағы негізгі ойды түсіну арқылы, Ахмет Иасауиді тарихи тұлға , ақын ретінде таниды.

Оқушылардың басым бөлігі:

* «Даналық кітабындағы» хикметтерінің мазмұны мен мағынасын аша отырып, болашақ ұрпаққа айтар насихатын ұғынады.

Кейбір оқушылар:

* Иасауидің өмірлік мақсат-мұратын танып, имандылық туралы ойларын қазіргі заманғы тәрбиемен ұштастыра біледі. Діни ұғымдардың мағынасын ұғынады.

Бағалау критерийі

АхметИассауидіңөміріменшығармашылығын,исламдінінесіңіргенеңбегін,хикметтерініңмазмұнын зертеу арқылы түсінеді;

Шығармашылық қабілеттері артады; шығарма бойынша білімдерін жинақтайды;

тақырыпқа байланысты түйінді сөйлем жаза алады;топпен ынтымақтастықта жұмыс жасап үйренеді.

Әр оқушыныңөзіндікой-қиялынаерікбереотырып,оқушыларды шығармашылықпенжұмысістеуінежағдайжасау

Тілдік мақсат

Оқушылар:

Тиісті термин сөздерді ойын жеткізу барысында ұтымды қолдана алады, диалогқа түсу, кері байланыс жасау арқылы пікір алмасып, өз ойын дәлелді жеткізе алады

Негізгі сөздер мен тіркестер:

Композиция, образдар (кейіпкерлер) жүйесі, тақырып, идея, теңеу, эпитет, метафора, ұлттық өрнек, салт-дәстүр, көне мұра, әке батасы, қайғылы тағдыр, сұлулық нышаны, қатал заман құрбаны, салт-дәстүрлер көрінісі, жасампаз жыр, махаббат, сүйіспеншілік, әмеңгерлік, т.б.

Сыныптағы диалог/жазылым үшін пайдалы тілдік бірліктер:

Талқылауға арналған тармақтар:

Бұл қандай жырау? Қандай хикметтін білдіңдер??

Сіз неліктен ... екенін айта аласыз ба?

Бүгінгі таңда Ахмет Ясауй не ойлар бар ?

Жазылым бойынша ұсыныстар:

Әке батасы өмір ағымында балаға дұрыс жол сілтейді.

Қатал заман құрбаны болған жастарымыз өмірде қосыла алмады.

Алдыңғы оқу

Талдай алу, сұрыптау, тұжырымдау, өз ойын дәлелдеу, түйінді ой тастау дағдылары

Жоспар

Жоспарланған уақыт

Жоспарланған жаттығулар (төменде жоспарланған жаттығулармен қатар, ескертпелерді жазыңыз)

Ресурстар

Басталуы

0-5 мин

Психологиялық ахуал:

1. «Сұрақты қағып ал» тренингі бойынша өткен лиро-эпостық жырлар туралы оқушылардың алған білімдері тексеріледі. Оқушылар түрткі немесе жоғары деңгейлі сұрақтар қою арқылы білім деңгейлерін көрсетеді.

2. Оқушылар берілген фигураларды (төртбұрыш, үшбұрыш, шеңбер, ромб) таңдап алу арқылы топтарға бөлінеді.

Оқушылардан үй тапсырмасын тест сұрақтарына жауап жазу арқылы тексеру.

Үй жұмысын қорытындылау үшін берілетін сұрақтар.

Доп

Фигуралар

Ортасы

6-7 минут

СТО

АКТ

ОЖЕСО

8-18 минут

ОмОЖТ

ОүБжОБ

ОЖЕСО

ОБжК

19-30 минут

СТО

ОүБжОБ

ТжДБО

ОБжК

ОЖЕСО

31-34 минут

СТО

ОЖЕСО

ТжДБО

35-39 минут

СТО

ОүБжОБ

ТжДБО

ОЖЕСО

Білу:

1. Қызығушылықтарын ояту. «Оқушылар назарынаҚожаАхметЙассауитуралывидеоролигінұсынады

«Мозайка» әдісі бойынша топ мүшелері өзге топтарға бөлініп барып, оқыған өз тақырыпшаларын түсіндіреді, үй топтарына қайтып оралып, түсінгендерін топта айтады.

Ахмет Иасауидің өмірінен мәлімет, «Даналық кітабы» жайлы мәлімет беру.«Даналық кітабынан» келтірілген үзінділерден өз өмірлеріңе пайдалы нәрсені таптыңдар ма? «Конверт-сұрақ» әдісі арқылы жаңа сабағымның негізгі идеясын ашамын.

Кубизмәдісі негізіндетапсырмалар:

1-топ:зерттеу«Зерттеу –зерделеукілті»

Тапсырма:Ақынөміріменшығармашылықжолытуралыізденіп,мәліметбереді

ҚожаАхметЙасауи- - ақын,ойшыл,ұстаз, түркіжұртынаимандылықнұрыншашқандіниағартушы,сопылардыңпірі(ұстазы).

ЙасауиСайрамқаласындатуып,Йасыда(Түркістан) тұрған, сондықтанәлемгеЙасауидегенатпентанымал.Йасауидіңәкесі--ШайхыИбраһимсопылықжолдыұстағандіндарадамболыпты.АхметтіңанасыҚарашашпенәкесіИбраһимніңмазары- - Сайрамда. Ұстазы -Арыстанбаб(Арыстанбаба)пенЙасауижөніндееларасындакөптегенаңыздартараған. Онда:МұхаммедпайғамбарАрыстанбабқа біртүйіркұрмаберіп,оны ҚожаАхметкетабысетуінсұраған.Арыстанбабсолқұрманыұртында600 жылсақтапжүріпті.

ЙасауиАрыстанбабұстазынадегензорқұрметінөзінің"Хикметтер"("Диуанихикмет")кітабындабаяндайды.

Диуан" - жинақ,"хикмет" - Алланың ақжолыдегенұғымдыбілдіреді.Йасауидіңжүзгежуықхикметтері бар.Кітаптабесжасынандінжолына түскенін, жеті жасындаАрыстанбабтыіздептапқанынайтады. Өзөмірініңәрбіржылынсанамалап, Алланытанужолдарынбаяндапбереді.Аузымен"Аллалаған",бірақкөңілітазаемеспенделерденжоғарыболғанынмедететеді.Имандыболуғаүндейді,адалдықжолынүлгіетеді,ізгіліккешақырады.

АхметЙасауидің 90 мыңшәкіртіболған. ОларұстазыныңсопылықілімінОртаАзия,Анадолы-- Түркияғадейінтаратыпалыпкеткен.

Йасауи63 жасқакелгенненкейін,Мұхаммедпайғамбардыңжасынанартықөмір сүрудіқажетсінбей,жер астына- - қылуеткетүсіпотырады.Баруақытындіникітаптароқуга, шығармажазуғаарнайды. Ол дүние,байлықжинамаған,адамдардыазғындықтансақтаужолына қызмететкен,жанытазаадамболған.

Қылуетте өміркешіп,бабамыздыңмәңгіөшпес асылмұрасы-«Диуанихикмет»(«Даналықкітабы») қыпшақдиалектілеріменкөнетүркітіліндежазылған. Яғни, АхметЙасауисопылық-философиялықдүниетанымдарынөзінің«Даналықкітабы»еңбегіндебаянетеді. Түпнұсқасысақталмаған.

БізгежеткеніХҮ-ХҮІғасырлардағыкөшірмесіғана.

Диуан-жинақ,хикмет-алланыңқұдіреткүші,яғни «алланыңақжолынбаяндайтынкітап» дегенмағынаныбілдіреді.

А.Иассауидіңбіздіңзаманғажеткенкөлемдішығармасы149хикметтентұратын«Диуанихикмет»/Даналықкітабы/кітабы.Бұлкітаптүріктіліндеарабәліпбиіменжазылған.Еңбеккішіпейілдікке,адалдыққа,имандылыққашақырады.1878жылыалғашжекекітапболыпбасылыпшықты.СоданкейінЫстамбұл,Қазан,Ташкентқалаларындабірнешеретбасылды.Соныңбірі1901жылыҚазандаТыныштықұлыныңқазақтарғаарнапшығарғаннұсқасыболатын.Иассуидіңбұдан басқа«Көңілайнасы»,

«Пақырнама»дегенеңбектерібар.

2-топ:талдау«Талдау-табыскілті»

Хикметтердіңтақырыбыменнегізгіойын,поэтикалықтілінеталдау

ҚұлҚожаАхмет,әрбірсөзіңдерткедәрмен,Тәліптерге(шәкірттерге)баян етсем қалмасарман.

Төртмыңтөрт жүз хикметайтхақпәрменімен,Пәрменболса өлгеншежырласаммен, деп,даналықсөздерінің4 мың400жолекендігінескерткен.Абайайтқанасылсөзбар:«Мұныжазғанбілгенқұл,атынбілме,сөзінбіл».Ұлықтектіұлы Өситенамасындай«Диуанихикмет»турасындатүркістандықғұлама:Ескерткішқалдырдымменежеттіге,Қастерлеп,аруағымнанмедеттіле,-депті.Яғни,бізгебағыштағанаманатындай.

Сөздікжұмыс

Зікір-бұлқұдайдымадақтап айтылатын өлеңдер.

Тақуа-діндар,діншіл.

Ақырет- о,дүние,машхар

Тамұқ-діни ұғымбойынша,күнәһар адамға о дүниедеазап көрсететінжер,тозақ.

Нақақ-бостан-бос, жазықсыз.

АхметИассауи////АбайҚұнанбайұлы

1.Алланыңақжолынмойындамаудансақтан

Менментәкәппарболма.

Дүние- мүлік үшінарыңдысатпа.

Арамдықтанаулақбол .

Еріншекболма.

4-топ:байланыстыр«Бүгінжәнекеше.Ойыңдыортаға сал»Н.Назарбаев«Руханижаңғыру»бағдарламасыменбайланыстыруМұғалімніңқорытындысөзі:Демек, Имандыадамкүнсекілді. Күнбойынанжылуменжарықбөліп, жер бетіннұрландырып,жанбітіреді.Кемеңгербабамыз өз заманыныңшындығыменқоса, өз өмірініңбүкілболмысын,ғұмырлықтәжірибесін,ізденістеріменқұлшыныстарын,Алланыңақжолын,Ақиқатжолынтабумен тануүшіннеістеукерекекендігінөлеңдікөрнекпен,ғұламалықтереңдікпен,шынмұсылмандықұғымменайтыпотырған.

Интербелсенді тақта, «Гәкку» әні

Флипчарт, маркер, қарындаш, қалам, скотч, қайшы, т.б.

Сөздер мен сөз тіркестері

Аяқталуы

40-45 минут

ОүБжОБ

СТО

ОЖЕСО

ОБжК

1-топ:«Имандылық -адамбойындағыеңүлкенқасиет»тақырыбынаэссежазу;

-топ:ақынғахатжазу;

-топ:замандастарынахатжазу;

-топ:жарнама ( Йассауишығармаларыннасихаттау)

Дескрипторбойыншабағалау

Зерттеутобыныңбағалау дескрипторы:

-нақтыақпараткелтіруі-2балл

-қосымшаақпарат немесеАКТпайдалану-2 балл

Талдаутобыныңбағалау дескрипторы:

-тақырыппеннегізгіойдыашуы-2баллпоэтикалықтілінеталдау-2 балл

Салыстырутобыныңбағалау дескрипторы:

-ұқсастықпенайырмашылығынанықтауы-2балл

-өлеңжолдарынандәлелкелтіруі-2 балл

Байланыстырушылардыңтобыныңбағалаудескрипторы:

-екізамандыбайланыстырасуреттеуі-2 балл

-өзіндікнақтыойынжеткізуі-2 балл

Рефлексия:

«Еркінмикрофон»әдісіарқылысабақтақырыбыбойыншабір-бірінесұраққойып,жауапбереді

2. «Екі жұлдыз, бір ұсыныс»

Стикерлер таратылып, сабақтағы жеткен екі жетістікті және бір ұсынысты жазу тапсырылады.

Стикерлер

Қосымша ақпарат

Саралау – Сіз қосымша көмек көрсетуді қалай жоспарлайсыз? Сіз қабілеті жоғары оқушыларға тапсырманы күрделендіруді қалай жоспарлайсыз?

Бағалау – Оқушылардың үйренгенін тексеруді қалай жоспарлайсыз?

Пәнаралық байланыс Қауіпсіздік және еңбекті қорғау ережелері

АКТ-мен байланыс. Құндылықтардағы байланыс

Көмек қажет ететін оқушыларға түрткі сұрақтар арқылы жауап аламын; берілген тірек сөздерді қолданып сөйлемдер құрауда көмек көрсетемін;

Қабілеті жоғары оқушыларды түйінді ой айтуды, кешегі мен бүгінгіні салыстыруда дәлелдер келтіруді талап етемін

Қошеметтеу, бас бармақ - уәж.

«Екі жұлдыз, бір ұсыныс»

Тест

«Бағдаршам»

Музыка, тарих, қазақ тілі

АКТ – интербелсенді тақта

Рефлексия

Сабақ / оқу мақсаттары шынайы ма? Бүгін оқушылар не білді? Сыныптағы ахуал қандай болды? Мен жоспарланған саралау шаралары тиімді болды ма? Мен берілген уақыт ішінде үлгердім бе? Мен өз жоспарыма қандай түзетулер енгіздім және неліктен?

Төмендегі бос ұяшық сабақ туралы өз пікіріңізді жазыңыз. Сол ұяшықтағы Сіздің сабағыңыздың тақырыбына сәйкес келетін сұрақтарға жауап беріңіз.

Қорытынды бағамдау:

Қандай екі нәрсе табысты болды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?

Қандай екі нәрсе сабақты жақсарта алды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?

Сабақ барысында мен сынып немесе жекелеген оқушылар туралы менің келесі сабағымды жетілдіруге не көмектесетінін білдім? (балаға, өзіңе қоюға болады)

Хикметтер

Даналардыңайтқаныкелерболды,

Қияметтіңқияпатытөнерболды,

Ақымақтарайқайменжеңерболды,

Бұл не дегензаманаболдыдостар.

Халайықтанмейірімменрақымкетті,Момынғателі-тентекзақыметті,

Талтүстеталапайдаақылкетті,

Бұл не дегензаманаболдыдостар.

Үлкен-кішіадамнанибалықәдеткетті,

Қыз-бозбалажастарданәдепкетті,

Мінез-құлықтыбұзатынәлекжетті,

Бұл не дегензаманаболдыдостар.

Мұсылмандымұсылмантүтіпжейді,

Бірін-біріұқпайды,түсінбейді,

Мұриттер піргекөзқырынтүсірмейді,

Бұл не дегензаманаболды,достар.

Жамағаттыңжақсығақұрметі жоқ,

Кішілердіңүлкенгеізеті жоқ,

Патшаларғаәділдікміндетіжоқ,

Бұл не дегензаманаболды,достар.

Дәруіштердұғасыныңшипасы жоқ,

Тым болмасаүстінделыпасыжоқ,

Құнарсыз қутақырдайбұтасыжоқ.

Бұл не дегензаманаболды,достар.

Азғанзаманғалымызалымболар,Қошаметшілқулықпенмәлімболар,

Анығынайтқанадалдаржазымболар,

Бұл не дегензаманаболды,достар.

Айтылғансөз,уәденіңбайламы жоқ,Жалғандыққашындықтыңқайраны жоқ,Шындықтыайтыпосылайшырқыраған

ҚұлҚожаАхметсөзініңжалғаны жоқ.

2. Қысырсөздіайтпамағандән-нәріжоқ,Ғашықтығыңбекерғойкөзқаны жоқ,

Жанбермегенмахаббаттыңбайламыжоқ,

Қысқа өмірінұзартаржалғауыжоқ.

Құштарлықтыңбейнетінкөрмесболсаң,

Қорлық тартып,сұмнәпсіңдіжеңбесболсаң,

Аллабасқасалғандакөнбесболсаң,

Олла-білла,сендеышқыныңайғағыжоқ.

Зікірайтып,зареңіреп-еміренбесең,

Иіпүш жүз алпыс тамырың,тебіренбесең,

Төртжүзқырықтөрт сүйегіңсөгілерде сенҚиналмасаң,құрсөзіңніңсалмағыжоқ.

Нәпсіңтыйып,көңіліңтойсақанағатқа,

Сағанразы боларбүкілжамағатта.

Жақсыларғақызметқып, ие боладалатқа,Машһардаондайғашықтыңарманы жоқ.

Рақатемес,бейнеттенқашпағандар,

Таңсәріденжанынқинапқасқаярлар,

Ит дүниеніқызықтырмайтастағандар-

Шынғашықтардепайтсам,жалғаны жоқ.

Безбүйріктерқайтсініште дертіңбарын,

Ұқпайды оларышқылықтыңтөркін,мәнін,Сатылмасынсуайтқакөркің,бағың,

Бейхабардыңоны ұғарсаңлауыжоқ.

Ынтазарбопотқатүстің, күйіп-жандың,

Шамайналғанкөбелектейжүріптеалдың,

Дертің деауыр,қайғыңда ауыр, естентандың,Қасіретіңніңтолақояраңғары жоқ.

Қиынжолдақиылыпбасыңкетер,

Бұл жайындаайтаберсеңболарбекер,

Жөніңбар ғойпіргеадалқызмет етер,Қызметіңніңеленбейқалғаны жоқ.

Ғашық емесқұштарынажанбермесе,

Диханемес кетпеншауыпнанбермесе,

Ақыретті ойлапәуелденқамжемесе,

ҚұзырынанҚұдіреттіңалмағыжоқ.

Ей, бейхабар, ғашықтарданжөнсұрама,

Дарутілеп, дәрі-дәрмек, емсұрама,

Ғашық болсаң, тақуаларданкемшыдама,Екеуінің де дауаіздеп, таңдауыжоқ.

Тақуаболма, тентекболма,ғашықболғын,

Бейнетшегіп, бүкпесіжоқашықболғын.

Нәпсіңтыйып,күнәдәнқашықболғын,

Ышқы жоқтыңиманіздербағдарыжоқ.

*Басқатүссе,құштарлыққайғыболар,

Аллаалдындатәубасызайғыболар.

Есіл дертіМәжнүнгеауғанЛәйліболар,

Құдайақы,бұлсөздіңешжалғаны жоқ.

ҚұлҚожаАхмет,көпойланыпжөнгекелгін,Бұрынғыларайтқансөзгекөңілбөлгін,

Алланыңақжолынтұтып, жаныңбергін,

Бұданөзгежүрержолдыңқайраны жоқ.

Эпитет

Теңеу

Метонимия

Қайталау

ҚысырсөзҚысқа өмірҚұрсөз

Шам айналғанкөбелектей

Ит дүние

Болар,жоқ,болсаң(эпифора)

Мәнерлепоқу.3. Дүние-мүліккеқұмартып, жаһан малынжиғандар,Құзғынжемінжегендерарамғаәбденбатпақшы.

Молла,муфтиболғансып,жалғандұғақылғандар,Ақтықарадегендер тамұққабарыпжатпақшы.

Қазы,имаматыменқолқойсанақақжалаға,Солүкімніңсалмағыөздерінбасыпқалмақшы.Арамжегенәкімдер,құныққандарпараға,

Өз бармағынтістелеп,өкінішотқажанбақшы.ТаңдапАлтынтаққамінгендержер менжербоп жатар-ды

Ұятты

Парызшыл

Шыншыл

Жүректі

Махаббат

иесі

Иманды

адам

Таза

Ғибадатты

Білімді

Ақылды

тәттіжегендер, атлас-қамқакигендер,

САБАҚ:

Мектеп:

Күні:

Мұғалімнің есімі: Алим М. С.

СЫНЫП:8

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақыры

Ақтамберді Сарұлы

Сабақ негізделген оқу мақсаты (мақсаттары)

шығармашылық жұмыс (А/И4);

шығармадағы оқиға желісін өзіндік көзқарас тұрғысынан дамытып жазу (8.А/И4).

Негізгі мақсат

Ақтамберді жыраудың –өмір жолы мен еңбектеріне тоқтала отырып, шығармаларының идеялық мазмұнынын ашу, талдау

Сабақ мақсаттары

Барлық оқушылар:

: ХҮІІІ ғасырдағы аса көрнекті жырауы Ақтамберді Сарыұлы туралы білім беру, толғауларын талдау,

Оқушылардың басым бөлігі:

Оқушылар бір-біріне түсіндіре отырып, образдарды салыстырып, талқылап өз ойын дәлелдей алады

Кейбір оқушылар:

Берілген сұрақтар бойынша зерттеу, суреттеу сұрақтарына жауап бере алады, ой толғау жазуда ойын жүйелі, тиянақты, тұжырымды етіп көркем тілмен жеткізе алады (ТжДО))

Жырдағы кейіпкерлердің образдарын топтастыра алады, кейіпкер бойындағы қасиеттерден нені үйренгенін, нені өзіне үлгі етуге болатынын өз ойымен айта алады (КҚЕО)

Бағалау критерийі

Жеке, жұптық, топтық тапсырмаларды орындай алады. Сабақ барысында тыңдаушының назарын өзіне аудара алады.

Тілдік мақсат

Оқушылар:

Зерттеу, суреттеу, салыстыру, қолдану, талқылау барысында жұппен, топпен диалогқа түсу арқылы пікір алмасып, өз ойын дәлелді жеткізе алады, түйінді ойларын ортаға сала алады

Негізгі сөздер мен тіркестер:

XVIII ғасыр тарихындағы жаңа бетбұрыстар, Ақтамберді туралы мәлімет. (Күлдір-күлдір кісінетіп) толғауының мазмұны, ерлік, батырлық туралы толғаулары. (Жағалбай деген ел болар,Жағалтай деген көл болар,Жағалтайдың жағасыЖасыл да байтақ ну болар.Атадан алтау туғанныңЖүрегінің бастарыАлтынменен бу болар,Атадан жалғыз туғанныңЖүрегінің бастарыСары да жалқын су болар,Жалғыздық ,сені қайтейін