Бейнелеу өнерінен сабақ жоспары 4 сынып 8 бет

Сабақтың тақырыбы:

Композициядағы қарама-қайшылық (контраст). Композицияда қозғалысты бейнелеу тәсілдері.

Сабақтың мақсаты:

а) Білімділік: Композиция жайлы жалпы мағлұмат беру, бірнеше

заттарды қағазға ретпен орналастыруға жаттықтыру, қағаз

бетіне затты үйлестіріп бейнелеуге үйрету. Бояу түстері

жайлы терең мағлұмат беру, оқушылардың білімдерін

қалыптастыру.

ә) Дамытушылық: Түстерді бір-бірінен ажырата білуге жаттықтыру. Сурет

салғанда бояуды дұрыс қолдана білуге үйрету. Сабаққа

қызығушылығын арттыратын әдіс-тәсілдер, ойын, т.б.

пайдалана отырып оқушылардың ой-өрісін дамыту.

б) Тәрбиелілік: Шапшаңдыққа, дұрыс ойлауға, тез шешімге келуге,

уақытты тиімді пайдалануға, сауаттылыққа тәрбиелеу.

Құрал-жабдықтар, көрнекті құралдар: Түсті бояулар жайлы көрнекілік құралдар, бояу түрлері, түрлі қарындаштар, көркем суретті альбомдар, дидактикалық құралдар.

Сабақтың өту барысы:

Ұйымдастыру кезеңі.

Үйге берілген тапсырманы тексеру.

Жаңа тақырыпты түсіндіру.

Тапсырмаларды орындау.

Сабақты бекіту.

Үйге тапсырма.

Сабақтың барысы:

Мынау геометриялық денелерден құрылған композициялар. Біріншісінде сендер сүйір қырлары жоқ жұмсақ денелерді - сопақ және дөңгелекті көріп отырсыңдар. Екінші құрылымда - қатты денелер - үшбұрыштар. Денелер өлшемі жағынан шамамен біркелкі. Бұлардың қайсысы саған көбірек ұнайды? Екі құрылым да аса көзтартарлықтай емес, жалықтыратын әсер қалдыратыны сөзсіз.

Ал енді үшбұрыштар, доғал мен дөңгелектер аралас орналасқан үшінші құрылымға назар аударайық. Ол әлдеқайда көңілдірек, қызықтырақ көрінеді. Әр түрлі пішіндер бір-бірінің ерекшеліктерін айқындай түседі. Өздерің де байқаған боларсыңдар, үшінші құрылымдағы үшбұрыштар сүйірлеу, ал дөңгелек пен доғалдар жұмсағырақ әрі нәзіктеу көрінеді емес пе?

Дүниені адам салыстырмалы жағдайда қарастырады. Бізді қоршаған денелердің кез келген өлшемдері салыстырмалы. Мысалы, ойыншық үйді адаммен салыстырғанда кішкентай болып көрінсе, сондай-ақ адамды көп қабатты үймен салыстырғанда кішкентай болып көрінеді. Джонатан Свифтің «Гулливердің бастан кешкендерін» оқыған боларсың. Ергежейлілердің еліне тап болған Гулливер олардың арасында алып болып көрінеді, ал алыптардың елінде ол шынашақтай болып қалады. Негізінде оның бойы сол қалпында. Осы шығармаға арналған мына иллюстрацияны қараңдаршы. Ергежейлілер елінде Гулливердің бойы өзін қоршаған кішкентай адамдармен салыстырғанда алып болып көрінеді. Әр түрлі денелердің салыстырмалы қасиеттерінде айтарлықтай айырмашылық байқалса - ол қарама-қайшылықты (контрасты) білдіреді.

«Контраст» сөзі қарама-қайшылықты білдіреді. Болмысы, пішіні, көлемі, түсі және басқа өлшемдері қарама-қайшы денелер бір-бірінің қасиеттерін айқындай түседі. Мына түстер жұбы қалай аталады? Олар қандай қасиеттерге ие?

Сұр түсті ақ түспен салыстырғанда қою болып, ал қара түспен салыстырғанда ашық болып көрінеді. Егер контрасты түстер мен композициядағы контрастыңқасиеттерін салыстыратын болсаң, онда олардың ұқсас екенін байқау қиын емес.

Екі немесе одан да көп нысандардың өлшемдері арасында айырмашылық неғұрлым көп болса, олар соғұрлым бір-біріне контрасты болып келеді, яғни олар бір-бірінің ерекшеліктерін айқындай түседі. Кішкентай зат үлкен заттың жанында өте кішірейіп, ал биік нәрсе аласаның қасында одан сайын биігірек, ал мұңды клоун көңілді адамдардың қасында одан сайын көңілсіз болып көрінеді. Егер сен антоним сөздерді есіңе түсіріп, оған мысалдар келтірсең, көптеген контрасты, қарама-қайшы құбылыстарды байқайсың. Бұл Пабло Пикассоның әйгілі «Шар үстіндегі қыз» атты шығармасы. Егер зер салып қарайтын болсаң, бұл сурет тек қарама-қайшылықтан тұрғанын байқайсың. Нәзік, тал шыбықтай сымбатты қыз және зор денелі, жұмыр, бұлшық еттері бөлек-бөлек акробат. Қыз шар үстінен құламау үшін тепе-теңдігін зорға сақтап тұр, ал акробат куб үстінде еркін отыр. Осындай контрастар туындыға ерекше әсерлілік беріп тұр. Мына картинадағы жапандағы жалғыз қызды құбыжықтармен салыстырғанда мүлдем кішкентай, дәрменсіз болып көрінеді. Композиция жарық пен қараңғылықтың, көріксіздік пен сұлулықтың, дүлей күш пен әлсіздіктің, зұлымдық пен мейірімділіктің қарама-қайшылығына құрылған.

Суретшілер бейнелеу өнері шығармаларын әсерлі етіп көрсету үшін қарама-қайшылықты (контраст) қатынастарды жиі пайдаланады. Контраст мыналардан тұрады:

Мына шығармалардан қандай қарама-қайшылықтарды көріп тұрғаныңды айт. Оларды пайдаланғаннан шығарма әсерлілігі артты деп айтуға бола ма? Жауабыңды түсіндір.

1. Композициядағы тепе-теңдік туралы айтқанда біз парақ бетін немен салыстырамыз?2. Композициядағы тепе-теңдік жайында не білесің?

3. Композиция тепе-тең болу үшін бейнелейтін денені қалай орналастыру керек?

Мына екі композицияға назар аудар. Олардың қайсысы тепе-тең, ал қайсысы тепе-тең емес?

Кәне, бірлесіп ойланайық, композицияларға қараған адам қандай әсер алады? Бірінші композицияда қозғалыссыз, бір жерде тұрған адам бейнеленген. Ол парақтың сол жағында тұр, ал оң бөлігі бос қалған. Мұндай композицияны тепе-тең деуге болмайды. Екінші композицияда бейнеленген адам да парақтың сол жақ бөлігінде, бірақ ол бір орында тұрған жоқ,…