Бесеудің хатындағы тарихи шындыққа арналған 8-сынып сабақ жоспары

Күні: 10.03.2016. Сыныбы: 8 «ә»

Сабақтың тақырыбы : Шерхан Мұртаза «Бесеудің хаты» драмасындағы тарихи шындық

Сабақтың мақсаты : Шерхан Мұртазаның “Бесеудің хаты” тарихи драмасында бейнеленген өмір шындығын ашып көрсету, қазақ халқының тартқан зардабының қаншалықты деңгейде болғандығына оқушылардың көзін жеткізу

Сабақтың міндеттері: білімділік - жазушының өмірі мен өскен ортасын таныту, шығармаларын оқыту, жазушының айтар ойын ашу, талдау, эстетикалық көзқарасы қалыптасқан оқырман дайындау;

тәрбиелік - оқушының туған жерге деген, Отанға деген сүйіспеншілігін арттыру, елжандылыққа тәрбиелеу;

дамытушылық – оқушының сөз байлығын, сөздік қорын байыту, әдеби шығарма идеясын таныту, еркін сөйлеуге, өз ойын ауызша да, жазбаша да жүйелі жеткізуге баулу.

Сабақтың түрі : білімді бекіту сабағы

Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап, шығармашылық іздену, салыстыру

Сабақтың көрнекілігі : видео материал, слайдтар, рефераттар, кітаптар, т.б

Пәнаралық байланыс : қазақ тілі, тарих

Сабақтың барысы :

а) Ұйымдастыру кезеңі :

Оқушылармен амандасу, түгелдеу, оқу құралдарын тексеру. Сыныптың тазалығына көңіл бөлу. Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

ә) 1. Білу: (үй тапсырмасын пысықтау): оқушылар өзара келісе отырып, «Бесеудің хаты» драмасынан қойылым көрсетеді.

2. Түсіну: (видеосюжет көрсетіледі)

Тарих сахнасында 74 жыл өмір сүрген Кеңес Одағының жарқын кезеңдері де баршылық. Бірақ…. дей тұрсақ та қазақ халқы үшін қаралы беттер де айтарлықтай. Елбасымыз Н.Назарбаевтың жарлығымен «31 мамыр» қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күні деп жарияланды.

Бұл – біріншіден, ашаршылықта құрбан болған миллиондардың рухына бүгінгі буыннан тағзым. Екіншіден, келер ұрпақ ата-бабаларының қандай қасіреттерді бастан өткергенін біліп жүруіне қажет тағзым.

Сондықтан да бүгінгі сабағымызда қуғын-сүргін, ашаршылық құрбандары болған ата-бабаларымызды еске алып, бір минут үнсіздік жариялайық.

Мұғалім: Видеодан не түсіндіңдер?

Қазақ халқы қандай жағдайларды бастан кешірген?

Ш.Мұртазаның «Бесеудің хаты» драмасымен қандай байланысы бар?

3. Қолдану: Оқушылар постер қорғау арқылы хат жазған бес тарихи тұлғаны таныстырады.

Мұғалім: Бұл сұмдықты Сталин, Голощекин сияқты ел басшылары біле отырып, жағдайды түзету үшін еш шара қолданбады. Елдің бас көтерер азаматтары бастарын қатерге тіге отырып, халықтың мұң- зарын, жағдайын басшыларға жеткізді. Ол азаматтар кімдер еді?

1. Ғабит Мүсірепов – кеше ғана бiр қойдың етiн бiр-ақ асып жеп, қымызды сабасымен iшетiн халықтың ендi бүгiн бiр уыс бидайға зар болып, аштықтан қырылып жатқанына бейжай қарай алмаған жазушы. Басында Мұташ Дәулетқалиевке ғана осыны қолға алу керектiгiн айтып, сыр бөлiссе керек. Содан екеуi түнделетiп бiрде Мұташ Дәулетқалиевтің, бiресе Ғабит Мүсіреповтің үйiнде бас қосып, тiптi жарларына да тiс жармай, құпия түрде хат мәтiнiн әзiрлеуге кiрiседi. Хат дайын болғанда, қатарларына тағы Мансұр Ғатаулин, Емберген Алтынбеков пен Қадыр Қуанышевтар қосылады. Сонымен, бесеудiң басын қосқан – жазушы Ғабит Мүсiрепов.

2. Мұташ Дәулетқалиев Ғабитпен бiрге хат мәтiнiн әзiрлеген. 1904 жылы Батыс Қазақстан облысы Орда ауданының Тайбұрат деген жерiнде дүниеге келген ол 1923 жылы Орынбордың рабфагында жазушы Ғабит Мүсiрепов, Сәбит Мұқанов, Бейiмбет Майлиндермен бiрге оқыған. Содан кейiн Мәскеудегi Плеханов атындағы Халық шаруашылығы институтын бiтiрiп, елде түрлi салада басшылық қызметтер атқарған Мұташ Дәулетқалиев хат жазылған тұста КомВУЗ-дың (кейiннен жоғары партия мектебi болған) ректоры қызметiнде болған екен. Голощекин қанша тiсiн қайраса да, олардың көзiн жойып жiберуге құдiретi жетпей, тек “халық жауы” деп қудалауға ұшыратады. Сол себептi Мұташ ағамыз Арал қаласы парткомының бiрiншi хатшысы қызметiне “жiберiледi”. Одан қайтадан Алматыға келiп, Қазақ өлкелiк комитетiндегi мәдениет бөлiмiн басқарады. Бұл қызметте де шыдатпай, Қордай аудандық партия комитетiне хатшы боп кетедi. Әйтеуiр, 1935 жылы Қазақстаннан кетiп, «көзi жоғалғанша» Голощекин оның соңына әбден түскен екен. 1938 жылы Мұташ Дәулетқалиев “халық жауы” деген жаламен ұсталады…1982 жылы Алматы қаласында өз ажалынан дүниеден озған.

3.Мансұр Ғатаулин – сол тұста Қазақ мемлекеттiк баспасының меңгерушiсi қызметiн атқарған Мансұр ҒАТАУЛИН. Ол 1903 жылы Батыс Қазақстан облысының Казталовка ауданы Нысамбай ауылында туылған. Сол тұстағы құрдастары секiлдi ол да алғаш ауылдағы шiркеу мектебiнен сауаттанып, содан соң бiлiмiн Астрахань гимназиясында жалғастырады. Алғай-Ембi темiржол құрылысын салуға атсалысқан Мансұрды уезд бөлiмi 1925 жылы Саратов малдәрiгерлiк институтына жiбередi. Бiрақ отбасын асырау iсi жалғыз өзiне қарап тұрғандықтан, ол оқуын тастап, «Еңбекшi қазақ», «Лениншiл жас» газеттерiне мақала жазумен айналысады. Содан кейiн саяси iстерге етене араласқан Мансұр Тиатұлы да халықтың басына төнген қасiретке қарсы тұруды азаматтық парызына баласа керек. «Бесеудiң хатынан» кейiнгi бұл кiсiнiң тағдыры 1937 жылғы репрессияға ұласады. Сонда ату жазасына кесiлiп бара жатқан жанкештi азамат жанындағы өзiнiң серiктерiн нұсқап: «Бұлардың еш жазығы жоқ. Мен – жаумын. Менi соттаңдар, жалғыз өзiмдi. Бiрақ мен де халық жауы емеспiн, мен – өз халқымның жауының жауымын. Мен ондай дертке 1932 жылы аштықтан әбден ашынып, көздерi қарауытқан, сөйтiп, адамға пышақ ала ұмтылған халқымды көргенде ұшырағанмын», – деп салады. Бұл о

4. Емберген Алтынбеков Есiмiн көпшiлiк бiле бермейтiн әрi дерегi де аз «бесеудiң» бiрi. 1904 жылы туылған бұл азамат жайлы қолдағы бар дерек – оның 1925 жылы Коммунистiк партияға мүшелiкке қабылданып, ал хатты жазған кезде Мұташ Дәулетқалиев басқаратын Коммунистiк жоғары оқу орнында оқу iсi жөнiндегi проректор болғандығы жайлы ғана дерек.

5. Қадыр Қуанышев1906 жылы туылған. 1930 жылдан бастап Коммунистiк партияның мүшесi болған ол дәл сол тұста Қазақ АССР Мемлекеттiк жоспарлау комиссиясының энергетика секторының меңгерушiсi қызметiн атқарыпты.

4. Талдау: Балалар, қазір сіздерге ашаршылық жылдарындағы еліміздің бастан кешкен қиындықтарын ашып көрсететін шығарма жазуды ұсынамын. Бұл шығарма «Бір класс – бір көзқарас» деген қағидаға сүйенеді. Мен сіздерге бір өлеңнің шумақтарын бөліп таратамын. Осы өлең шумақтарындағы ойды қарасөзге айналдырып оқыған кезде барша сыныпқа ортақ пікірлер мен көзқарастар жинақталған бір мазмұндағы шығарма пайда болуы керек. Біз қазақ тілі сабағында құрмалас сөйлемдер түрлерін өтіп жатырмыз. Сондағы білімдеріңді осы арада көрсетудің мүмкіндігі туып тұр.

1.Күз болды, қара суық, жер тоңайды,Жаңбыр, бұршақ аралас қар борайды.Бұрынғыдай мал- жан жоқ қарайтұғын,Ашаршылық қасқырдай ел ториды...

2.Байлардың конфескелеп, малын алды,Астыққа кеңірдектен салық салды.Құрылған әр ауылда кедей тобы,Күш-көліксіз, қарусыз бекер қалды.3.Қорада байлайтұғын мал қалмады,Егістікке себетұғын дән қалмады.Ашаршылық – қара оба, өрт боп келіп,Құтыла алмай ашыққан ел зарлады.4.Қыс түсті, жердің бетін ақ қар басты,Түсте қөрер болдық біз ішер асты.Кәрі орнынан тұра алмай, бала – жылап,Бар ауыл талшық таппай, қатты састы.5.Аш адамдар көмпиіп ісіп кетті,Өлімге мойынсұнып «пісіп» кетті.Көзінің бұрынғыдай жанары жоқ,Салбырап жақ сүйегі түсіп кетті.6.Сұраймыз ба, бұл апатқа кім кінәлі?Мылтықсыз қырып салған барша жанды.Кейбіреу құрып кетті ұрпағымен,Кім төлейді жазықсыз аққан қанды?7. Қырылмаса аштықтан бауырларым,Соғыста да құрбан ғып шыбын жанын.Қазақ деген қандай ел болар едік,Көркейткен байлығымен әлем сәнін!

5. Топтау: «Қарлы кесек» ойыны. Ал, балалар, қыс та бітті. Дегенмен далада әлі де аздаған қар бар екен. Ендеше соңғы қармен атысып қалайық (топтар бір-бірін сұрақтармен атқылайды).

6. Бағалау. Кері байланыс. «Интервью» (бір оқушы шығып басқаларына сұрақ қояды):

1. Бүгінгі сабақ саған ұнады ма? Несімен?

Бүгінгі сабақта нені білдің?

Бүгінгі сабаққа қатыспағанда қайтер едің, елестетіп көрші?

Видеосюжеттен алған әсеріңмен бөліс?

Сол кезеңде өмір сүрсең, қолыңда билік болса немесе хат жазған бесеудің бірі болсаң елің үшін қандай жақсылық жасар едің?

Үйге тапсырма: «Елбасыға хат» жазу. Қазақстан халықтарының бүгінгі күндегі тұрмыс-тіршілігін жан-жақты бағалай отырып, өздерінің оқушылық көзқарастарын білдіреді.

Сабақты бағалау. «Өзара бағалау парағындағы» бағаларды ескере отырып оқушылар бағаланады.

Бағалау парақшасы

Бағалау критериясы:

3 балл – өте жақсы жауапқа 15-14 балл – «5»

2 балл – аздап қатесі бар жауапқа 13-9 балл – «4»

1 балл – қате жауапқа 8-5 балл – «3»

Р/с

Санаева Райхан

1 балл

2 балл

3 балл

Білу

Түсіну

Қолдану

Талдау

Топтау