Биологияда жаңа технологияларды қолдануға арналған бағдарлама

Тұрар Рысқұлов атындағы мектеп лицейі

Жаңа инновациялық технологияларды биология пәнінде қолдану

2023 жыл

УДК

Жалпы білім беретін биология пәні мұғалімдеріне арналған

Тұрар. Рысқұлов атындағы мектеп-лицейінің ғылыми-әдістемелік кеңесінде қаралған.

Авторы: Сарсенбиева Айнур Жексенбаевна – биология пәні мұғалімі

Кіріспе

Қазіргі өзгерісті кезеңінде жүзеге асыруға тиісті негізгі мәселенің бірі - оқушылардың дұрыс ойлау дағдыларын қалыптастыру. Оқушылардың дұрыс ойлау дағдылары олардың таным белсенділігімен тығыз ұштасып жатады.Осыған орай мектептердегі білім сапасын және тәрбиені жақсартып, оқушылардың дүниетанымы мен өмірлік көзқарасын барынша шыңдаудың қажеттігі атап көрсетілген. Бұл міндет әрбір сабақтың білімділік, тәрбиелік, дамытушылық мүмкіндігін жеткілікті ойластырып, жете пайдаланған жағдайда ғана іске асады [1].

Қазақстан Республикасы және ғылым министрлігі дайындаған бағдарламасында “Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2020–2025 жылдарға арналған Мемлекеттік бағдарламасы” бойынша бәсекеге қабілетті мамандар қалыптастыру мұғалімдер алдында тұрған негізгі міндет[1].

Қарқынды экономикалық интеграция жағдайында іргелі пәндік білім жеткілікті деңгейде оқытуды талап етеді.

Оқушылардың өзін барынша көрсете білу және қоғам өміріне пайдалы түрде араласу үшін білімді өз бетінше іздену, талдау және тиімді пайдалану дағдысын бойына сіңіру маңызды да күрделі.Таным үрдісі - өте күрделі үрдіс. Білім қорының молаюы да осыған байланысты. Таным белсенділігін арттыруда химия пәнінің қосар үлесі ерекше[2]. Ал, оқушылардың таным белсенділігі артуының негізгі шарты- проблемалық оқыту.

Алдыға қойылған проблеманың басты мақсаты - оқушылардың таным белсенділігін, біліктілігін, ойлау қабілетін сабақ үстінде және сабақтан тыс уақыттарда арттыру, өз бетінше еңбектене білуге дағдыландыру[4].Бұл бітіру жұмысының мақсаты мұғалімдер алдында тұрған жоғарыда аталып өткен міндеттерді химия пәнінің “Атом құрылысы ” тақырыбын тірек-сызба нұсқаларын пайдалану арқылы оқыту барысында 8-ші сынып оқушыларының химия пәніне деген қызығушылығын және білімін арттыру.

Зерттеу нысаны 8-ші сыныпта химия сабағындағы оқытушы мен оқушылардың іс-әрекеті.

Зерттеу пәні 8-ші сыныпта тірек-сызба қолдану оқушылардың танымдық, есте сақтау, ойлау қабілетін арттырып, білімі мен білігін бір жүйеге келтіруге мүмкіндік береді.

. Зерттеу жұмысының құрылымы: бітіру жұмысы 46 беттен; мазмұны, кіріспе, әдебеттік шолу, негізгі бөлім, эксперименттік бөлім, қорытынды, әдебиеттер тізімінен тұрады.

Әдістемелік құралдың мақсаты. Жалпы білім беретін мекептерде оқушыларды оқыту мен тәрбиелеуді және оларды одан әрі жетілдіру және биология сабақтарында тірек сызба әдісін пайдалана отырып, білімдерін қалыптастыру.

Жұмыстың міндеттері:

- биологияда оқу-тәрбие жұмыстарының ұйымдастыру;

- биологияда оқу-тәрбие жұмыстарының ұйымдастыру түрлері;

-биология пәнін оқытуда жаңа технологияларды қолдану;

-жаңа технологияларды өткізу әдісін өткізу;

Күтілетін нәтиже. Биогия пәнін оқыту үрдісінде тірек- сызба әдісімен оқыту оқушылардың танымдық-шығармашылық ізденістерін дамытады.

Құрылымы мен мазмұны. Әдістемелік құрал кiрiспеден, үш тараудан, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тiзiмiнен және қосымшалардан тұрады.

1 Жаңа инновациялық технологияларды биология пәнінде қолдану

1.1 Жаңа инновациялық технологияларды сабақта қолдану

Оқушылардың танымдық және шығармашылық белсенділігін арттырып, олармен бірлесе индивидульді жұмыстарды ұйымдастыру үшін мұғалім әр бір оқушының білімділігін, қабілетін білуі қажет және де оның (педагогтың) барлық оқушылары өзінің берген тапсырмаларын орындай алатына көз жеткізуі керек. Оқушының қаншалықты өзінің мүмкіндіктерін, фантазиясын жүзеге асыра алатыны оның тек көңіл-күйіне ғана елес, мектепке деген, оқу процесіне, сондай-ақ оның жалпы дамуына байланысты.

Дәстүрлік сабақтар орта дәрежедегі оқушыларға арналған, сондықтан да әлсіз оқушылар үшін берілген материалды ұғыну уақыт жеткіліксіз, ол ең бастысы олардың мүмкіндіктеріне жауап беретін шығармашылығы, жетіспейді.

Сондықтан да сабақтарда, әсіресе биология сабағында жаңа информациялық технологиялар құралдарын қолданған жөн.

Өйткені олар:

Оқушылардың жеке қасиеттерін пайдалануға (диагностика)

Оқылып жатқан дәреже бойынша диференциясын

Қорытынды нәтиже (бақылау, талдау, тексеру) береді.

Ең қарапайым биологияның түсінігі – ол тірі организімдердің тіршілігі мен дамуы туралы ғылым. Мектептерлдегі «биология» пәнінің вербольді дәрежеде (ауызша) оқытылуы зерттелетін объектілер мен құрылыстар туралы дұрыс елестетулерді болдырмайды. Сондықтан да биология пәні мұғалімдерінің тапсырмасы - оқу процесінде көрнекілік құралдарды дұрыс пайдалана білу.

Биологияны оқытқанда көрнекіліктің рөлі зор, оқытудың көрнекілігі- дидактиканың принциптерінің ең маңыздыларының бірі. Нақты – зезімдік тіректің қажеттігін Я.А. Коменский негіздеп, оны К.Д. Ушинский дамытты. Оқушылардың байқағыштығында, назарында, сөйлеуі мен бойлауының дамуында көрнекіліктің орны ерекше.

Қазіргі таңда қоғам ақпараттандырылу барысында. Аппараттандыру адамзат қызметінің барлық сапаларын жаулап алғанын, мұны мен қоса білім беру жүйесінде сенімді түрде айтуға болады.

Биологияны оқыту курсының ақпараттандырылуы жаңа инфиормациялық технологиялардың құралдарының (Ж. И. Т. Қ) енгізідуі, соның ішінде мультимедиялық құралдар қолданылумен жүзеге асырылуда.

А.В Осиннин айтушы бойынша, жаңа технологиялық құралдардың пайда болуы оқыту процесінің формасы мен әдіс-тәсілдерін өзгертуі қажет. Олар оқушыға материалдың мазмұнынан «дискуссияға» (пікір-сайыс) өтуіне, кең мағынада, түсіндірме-иллюстративті оқыту (бейнелеуіш) әдісінен интерактивтіге өтеді[7;59].

Компьютерлік мультимедиялық құралдар, әсіресе биология пәнінде оқулықтар мен қағаз тасмалдарынан ерекшеленетін көрнекілікті, интерактивті және т.б. сапарларды қамтамасыз етеді.

1.2 Білім жүйесінде жаңа информациялық технологиялық құралдарды қолданудың маңызы.

Жаңа технологияларды биология сабатарында қолдану оқушы мен оқушы қызметінің қарқындауына мүмкіндік береді; пәнді оқыту саласын арттырады; билогиялық объектілердің өмірлік сиклн бинелеуді, зерттелетін объектілер мен табиғи құбылыстардың ең маңызы сипаттамаларын береді.

Биология сабақтарында мультимедияны пайдаланудың әдістемелік тәсілдері.

Мультимедиялық технолгогиялардың дәстүрлі құралдардан артықшылығы басым: материалды көрнекі түрде бейнелеу, білімді эффект (әсерлі) тексерудің мүмкіндігі, оқушылардың жұмысындағы ұйымдастырылған формаларының көп түрлілігі мен оқытушының әдістемелік тәсілдерді пайдалануы. Көптеген билогиялық процестер күрделілігі мен еркешеленеді. Балалар бейнелік ойлау арқылы обстрактілі қорытынды жасайды, суретсіз өтіп жатқан процесті түсінбейді, құбылысты зерттей алмайды.

Мультимедиялық анимациялық модельдер оқушыға билогиялық процестің өтілу барысын зерделеуге мүмкіндік береді. Интерактивті модульдер өз бетінше процесті құрастыруын, өзінің қатерін өзі жөндеуіне өз бетінше оқуына жол ашады.

Қазіргі таңда қоғам оқушыға оқушылардың жеке маңызды сапасын орттырып, білім жете меңгеруіне таспсырма береді. Білімнің гуманизациялану оқушының әр түрлі жеке қасиеттеріне бағаны қарым-қатынасты көздейді. Білім мақсат ретінде емес, тұлғаны дамудың құралы болып табылады. Бұған жол ашатын ең басты информациялық компьютерлік (ИКТ) технологиялары болып табылады.

Білім жүйесінің ақпараттандырулуы – Қазақстандық білімді модернизациялауға бағытталған приоритетті бағыттардың бірі. Білімді ақпараттандыруды процестер мен бағдарламалық – техникалық құралдардың, информациялардың оқыту процесінде қолданылуы мен өңдеу, тарату, сақтау, жинақтау әдістерінің жүйесі ретінде қарастырылады.

Ақпараттандыру мына төмендегілерді қамтиды:

компьютерлендіру-информацияларды іздеу және өңдеу әдістерінің жүзеге асырулу процесі, дамуы.

Интелектуалдау-білім мен адамдардың информацияларды қабылдауы мен жасауының даму процесі.

Медиатизациялау-информацияларды жинау, сақтау, тарату әдістерін жүзеге асыру процесі.

2. Биология сабағында мультимедияны қолдану әдістемелік нұсқаулары.

Келесі методикалық нұсқауларды қолдануға болад:

Мұғалімнің мультимедияны қолдануы; дауысын өндіріп, оқушыдан процесті түсіндіруін сұрау, кадрды тоқтатып, процестің ары қарай жүруін жалғастыруды сұрау, процесті түсіндіруін сұрау.

Компьютерді оқушының пайдалануы: текстік материалды зерттеген кезінде: таблицаны толтыруға, қысқа конспект жасауына, сұраққа жауап табуға болады.

Білімді тексеру: өзін-өзі тест арқылы тексеру.

Оқушылардың мультимедиялық презинтациямен сөйлеуі сөздік қорын, ойлауын жадын, даматып, ең басты нәрсені бөліп алып нақтылауға үйретіп, логикалық байланыс орнатады.

Пәнді оқытудағы ақпараттандырудың кезеңдері.

Компьютерді жазатын машина ретінде қолдану, оның көмегімен қарапайым дидактикалық материалдар мен сабақ жоспарларын жасау. т.б.

Электронда оқулықтар мен білім беру ресурстарын электронды тасымалдағыштарда олардың иллюстрациялық мүмкіндіктерімен көрнекілік құралдар ретінде пайдалану.

Бағдарламалық ресурстарды Microsoft power Point, Microsofr Publisher, Adobe Phofa shop бағдарламаларының көмегімен өзіндік оқу құралдарын жасау үшін пайдалану

Оқу жобаларын жасау, оқушылардың сабақтан тыс іскерлігін, оқу зерттеу, жұмыстары басшылыққа алу, дистанциялық (қашықтық) олимпиядалар мен конферецияларға қатысу.

Жүйесін іздеу өткен барлық кезеңдерді қамтитын бағалы, толық летодикалық жүйені жасау.

Қазіргі таңда арнайы сақтары бар дайын дискілерді қолдауда, сабақтарды түсінікті және көрнекті ететін өзіндік презентациялар жасвауды үйрендік. Енді, мектептерге жаңа техникалық құралдар келді. Олардың ішінде интерактивті тақта, планшет және тағы да басқалар.

Біздің міндетіміз- бұл техникалық құралдарға сабақ жүйесінде орын табу[9;79].

Интерактивті тақтаның көмегімен презентацияларды жариялауға, модельдер жасауға, оқушыларды материалды меңгеру процесінде белсенді түрде қызықтыруға, сабақ барысының өтілуі мен қорнының жақсартуға болады. Интерактивті тақта ресурстардың кең спектілерін қолдануға жол ашады: текстік редакторлар, СД және ДVД, интернет бейнелер, видио-файлдар, дыбыстық файылдар.

Компьютерде бар нәрсенің барлығы интерактивті тақтада көрсетіледі. Тақтада объектілер мен жазулардың орнын ауыстырруға, текстерге түсініктемелер қосуға, суреттер мен диограммаларға өзгерістер енгізуге, негізгі аумақтарын бөліп алып, яғни керекті жерлерді кесіп алып, түстер қосуға болады.

Текстер суреттер немесе графиктерді жасырып, лекцияның түсінндірме сәттерінде көрсетуге болады..

Интерактивті тақтамен жұмыс оқытушыларға оқушылардың білімін тексеруге, оқушыларды. Пікірталасқа қызықтыруға, жұмыс топпен ұйымдастыруға мол мүмкіндік береді.

Интерактивті тақтамен жұмыс материалдардың шығармашылық пайдалануын қамтиды. Қажетті файлдар немесе беттерді алдын-ала даярлап, оларды оқу барысында жеткілікті болатынбасқа ресурстарға қосып қою қажет.

Дайындалған текстер, таблицалар, диограммалар, суреттер, музыкалар, карталар, тақырыптық СД-ROM-дар, сондай-ақ гиперсілтемелерді мультимедиялық файылдармен интернет-ресурстарға қосу әдеттегі тақтаға тексті жазу уақытын үнемдейді немесе экраннан, клавиатураға өту уақытын үнемдейді. брлық ресурстарды экранның өзінде тікелей көрсетіп, запистерді келесі сабақтарға сақтап қоюға болады. Алдыңғы сабақтардың файфылдарын ашып, өткен материалдарды қайталауға болады. Беттер экранның бүйірінен эскиздер сияқты орналастырылады, оқушы сабақтың алдыңғы кезеңіне оралып, сабақтың керекті сәттерін қайталай алады. Мұның барлығы сабақты жоспарлауға көмектесіп, сабақтың өтілу барысына ыңғай жасайды.

Жазулар ( запись) жасау мүмкіндігі мәліметтер қосуға, текске сұрақтар жасауға, экранда суреттер енгізуге мүмкіндік береді. Барлық сілтемелерді, ескертпелерді сақтауға, қорғауға басуға болады.

Интерактивті тақтада табиғи объектілер болмаған жағдайда лабороториялық жұмыстарды ұйымдастыруға болады. («Вариациялық қатар мен қисық жасау») тесті, сызбаны немесе суреті интерактивті тақтада ерекшелеп алуға болады. Экран бөлігін қажет жағдайда жасырып, көрсетуге болады «прожектор» құралы экранның белгілі бір аумағын назар аударуға жағдай жасайды.

Объектілерді қырқып алуға, өшіруге, көшіруге, қоюға, өзгертуге немесе қайта қалпына келтіруге болады.

Беттерді кез-келген реттілікпен қарауға болады, яғни сабақ тақырыптарын көрсетіп, суреттер мен тексерді бір беттен екінші бетке алмастыруға болады.

Мұғалімдер үшін интерактивті тақта мен жұмыстың артықшылығы:

Мұғалімдерге жаңа материаллды сыныптың ортасында тұрып түсіндіруіне, үлкен аудиторияда жұмыс істеуіне жағдай жасайды;

Сурет салуға кез келген қосымшаның төбесіне жазулар жасауға мүмкіндік береді.

Сабақ барысында жасалған жазбаларды, бейнелерді көп уақыт пен күш жұмсамастан сақтауға, жазулар жазуға болады.

Оқытушыларға өзара материалдармен алмасуына, қайта пайдалануына болады.

Оқытушыларды жаңа оқыту әдістеріне тетелеп, маманы боуына өз жұмысының жол ашады.

Оқушылар үшін артықшылығы

сабақты қызықтыра түсіп, мотивацияны дамытады;

Ұжымдық жұмысқа қатысуына, жеке қоғамдық дағдылардың ары қарай дамуына мүмкіндік туғызады;

Оқушылар материалдың анық, әсерлі динамикалық берілуінің нәтижесінде күрделі сұрақтарды жеңіл қабылдап, өзіне оңай сіңіреді.

Оқытудың әр түрлі ситльдерін пайдалануына мүмкіндік туғызады. Оқытушылар нақтылы қажеттіліктеріне қоса отырып, барлық ресурстарды пайдалана алады:

Оқушылар әлде қайда шығармашылық жұмыс жасап, өздеріне деген сенімділігі арта бастайды.