Биологияны оқуға қызығушылықты арттыру ғылыми жұмыс

Тақырыбы:

«Оқушылардың биологияны оқуға қызығушылығын арттыру жолдары»

МАЗМҰНЫ

Кіріспе.......................................................................................................................3-5

Негізгі бөлім

I. Оқушылардың биологияны оқуға қызығушылығын арттырудың негіздері

1.1. Биологияны оқыту әдістеріндегі оқушылардың танымдық қызығушылықтарын қалыптастырудың ерекшеліктері.....................................6-12

II. Оқушылардың биологияны оқуға қызығушылығын арттыру жолдары

2.1. Ойын элементтері арқылы оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттыру.......................................................................................................................13

2.2. Инновациялық технологиялар арқылы оқушылардың қызығушылығын арттыру.......................................................................................................................14

2.3. Диалогтік оқыту арқылы оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттыру..................................................................................................................15-19

Қорытынды..............................................................................................................20

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі........................................................................21

Кіріспе

Мақсаты: Оқушылардың биологиялық ой-өрісін дамыту, пәнге деген қызығушылығын арттыру. Әр сабақ- мұғалім ізденісінің жемісі. Күнделікті сабақтағы бір сарындылық оқушылардың ынтасын,қызығушылығын жоғалтады. Сондықтан сабақты түрлендіріп,ойын сәттерін қолданып өткізсе,сабақтың мазмұны ашыла түседі. Өйткені ойын оқушының бойындағы жақсы қасиеттерді қалыптастыруға,әлеуметтік өмірдегі процестерге өзінше баға беру мен пайыздай алушылыққа үйретіп,адамдармен қарым-қатынас жасауға тәрбиелейді,зейіні арта түседі,есте сақтау қабілеті дамиды.

Міндеті:

- Оқушының материалды қабылдау ерекшелігін ескеру.

- Оқыту үрдісіндегі ашықтық, еркіндік.

- Оқушының тұлғалық қасиетін қалыптастыру

- Жеке дара оқыту үрдісін ұйымдастыру.

Танымдық қабілетті арттырудың жолдары

- Ақпаратты өмірмен ұштастыру, байланыстыру

- Мәселелік жағдаятты туғызу.

- Әдеби, ғылыми-көпшілік әдебиеттерді қолдана білу

- Салыстыру, талдау, жинақтауды үйрету

Мәселенің өзектілігі: Қазақстан Республикасының білім берудің дамуының мақсатын, міндеттерін, құрылымын, мазмұнын және негізгі стратегиялық бағыттарын анықтайтын ғылыми - теориялық, методологиялық құжат болып табылатын, мемлекет тәуелсіздігінің нығаюын, елдің қарқынды дамуының негізі ретінде Қазақстан Республикасында білім беруді дамыту концепциясында орта білім берудің мақсаты анықталған: рухани жан дүниесі бай, халқын сүйген, ата-баба жерін қадірлейтін, өз елін мақтан тұтатын, еркін бағдарлана алатын, өз еркімен маңызды шешім қабылдай алатын, адамгершілігі мол, білімді, саналы, іскер және қазіргі қоғам дамуына сай жеке тұлғаны қалыптастыру. 2030 – бағдарламасы Қазақстан Республикасының жарқын болашағының бейнесі. Бұл бағдарламаны жүзеге асыратын қазіргі ұрпақ пен келер жас ұрпақ екені сөзсіз. Жоғарыда атап өткеніміздей еліміздің дамып гүлденуіне білімді де білікті, іске де шебер азаматтар қажет. Ал осы қасиеттердің негізі мектепте қалыптасатыны кімге де болса мәлім. Сондықтан, «Асыл – тастан, бала - жастан» деп халқымыз айтқандай, бала тәрбиесі мен оқуына дер кезінде көңіл бөліну керек.Мектеп табалдырығын алғаш аттаған баланың ендігі жерде басты іс - әрекеті ойын емес, оқу болып

Егеменді ел болып, біртіндеп әлемдік өреге ие бола бастаған осынау алғашқы қадамымызда ғасырлар бойы өмір сынынан өтіп келе жатқан халқымыздың қасиеті мен өнегесін, бабалардың ақ батасын, адал тілегін халықтық педагогика құралдары арқылы бүгінгі күні әрбір ел баласының санасына сіңіріп, психологиялық ерекшеліктерін дамыту – ұстаз тәрбиешілердің ең үлкен парызы. Ұлттық тәлім-тәрбиенің теориялық және халықтық негіздерін зерттеушілер А.Э Измайлов, С.Қалиев, Қ Жарықбаев, Ә.Табылдиев, С.Ұзақбаев, Қ.Қожахметова, З.Әбілова және т.б. ғылыми еңбектері халық педагогикасының тарихы мен теориясына , әдістемесіне арналған.Алайда балалардың танымдық қызығушылығын дамытуда халықтық педагогика құралдарының рөлін анықтау әлі терең зерттелмей келеді. Өйткені, адамның өмірі мен іс-әрекетінде танымдық қызығушылықтың алатын орны өте зор. Оның тілді игеруі, қоршаған дүние жайындағы білімдерін қалыптастыруы, адамдық мәдениет әлеміне араласуы, мінез-құлық нормаларын игеруі, белгілі бір әдет дағды мен іскерлікті меңгеруі үшін балалық шақта танымдық қызығушылықты дамыту қажет. Ұлттық дәстүр элементтерін дамыта отырып оқытудың технологиясында пайдалану оқушылардың логикалық ойлау, өз бетімен жұмыс істеу дағд

Оқушылардың пәндер мен тірі табиғат құбылыстары танымынан сабақ үлгеруі көп жағдайларда оқыту әдістеріне байланысты болады. Мұғалім әдісті анықтау кезінде курстың жалпы қорытындылау сипаты мен мектептегі оқушыларының жас ерекшеліктерін еске алуы қажет. Оқыту әдісін таңдап алу оқу материалының мазмұны және мектеп оқушыларының логикалық ойлау әрекеттері – репродукциялы (еске түсіру, иллюстрациялы) немесе зерттеу сипаттарымен анықталады.Мектеп оқушысы репродукциялы логикалық ойлау әрекет кезінде мұғалімнен, кітаптан, оқу фильмінен даяр информация алатын болғандықтан оны онша көп қиналмай еске түсіреді.Оқытуды өздігінен іздену жауабына мәжбүр етілетін зерттеу принципін пайдаланған кезде мектеп оқушыларының логикалық ойлау процесі мүлде басқаша өтеді. Оқушының логикалық ойлау әрекетін зерттеу сипаты өздігінен жұмыс істеу кезінде өте айқын байқалады. Ежелгі замандардан бері педагогтар оқушыларды тиімді оқытудың әртүрлі тәсілдерін, олардың логикалық ойлау қабілеттерін дамытудың әдістері мен тәсілдерін, сапалы технологияларын іздестіріп келеді. Көптеген әдіс-тәсілдер сыннан өтті, оқытушылар іс жүзінде қолданып көрмеген технологиялар да қалмады. Барлық құнды мағлұматтар ғылыми дидактиканың

Оқушылардың биологияны оқуға қызығушылығын арттырудың негіздері

«Балаға күштеп білім беруден гөрі, баланың білімге деген құштарлығын ояту ең маңызды мақсат» К.Д.Ушинский Сондықтан баланың білім алуға деген құштарлығын ояту үшін қазіргі заманда мұғалім көп ізденіп, сабақтың тиімді өтуіне жұмыс жасауы қажет. Білім сапасы оқушының білімге деген құштарлығымен, қызығушылығына тікелей байланысты.Сабақ барысында оқудың белсенді әрекет әдістерін қолданудың нәтижелілігін осыдан көруге болады.Оқудың белсенді әдістеріне: пікір-таластар, өзін-өзі бағалау, тест құру және бірін – бірін тексеру жатады.

Әр пәннің оқушыларға берер танымдық тәрбиесі мол десек, соның ішінде биология пәнінің де оқушылардың ақыл-ой, танымдық қабілетін дамыту мүмкіндігі зор. Оқушыларға танымдық тәрбие берудің алғашқы баспалдағы деп оқытудағы саналылық принципін атауға болады, себебі табиғатты, сыртқы ортаны, жалпы тіршілікті оқыту барысында тәрбиелік міндеттердің де шешілетіні белгілі.

Табиғат құбылыстарының, қоғамдық-әлеуметтік өмірдің мәнін, заңдылықтарын терең түсінудегі өздігінен өзінің білім дағдылары мен іскерлігін жетілдірудегі оқушының әрбір қадамы оның дүниетанымын кеңейте түседі.

Биологияны оқыту барысында оқушылардың танымдық қызметін белсендіру-білім мазмұнын тереңдетеді, қоғамдық әлеуметтік өмір мен ғылым-білімді ұштастыра келіп шәкірттің дүниетанымын кеңейтеді, өзінше ой-пікір түйіндеуге үйретеді.

Таным үдерісі, біріншіден, ұстаз бен оқушының бірлескен әрекеті арқылы іске асса, екіншіден, олардың әрқайсысы жеке тұлға ретінде түрліше әсерге бөленеді.

Биологияны танымдық тұрғыдан оқыту мынадай мәселелерді қамтиды:

1. Биология пәнінің білім мазмұнын бағдарламаға сәйкес тіршіліктің

қағидаларын басшылыққа ала отырып,сабақтың білімдік мақсатымен

қоса танымдық мақсатын жүзеге асыруға ықпал етеді. Бұл оқушыны

сыртқы орта мен тірі ағзаның арасындағы байланыстылықты түсінуге,

табиғат заңдылықтарын меңгеруге жетелейді.

2. Сабақ барысында жеке тұлғаның психологиялық жай-күйін ескере отырып, есте сақтау қабілетін, жадысын, кез - келген ақпаратты қабылдау дағдысын, дәлелді мысал келтіре алу қабілетін жетілдіру табиғатқа бақылау жүргізе білуімен байланысты. Берілген тақырып ішінен ең қажетті, ең пайдалы нәрсені сұрыптап, таңдай білу оқушының ойлау қабілетін ұштап, соған сай әрекет етуге жетелейді.

3. Сабақтағы материал сынып шеңберінен шығып, табиғи ортамен тығыз байланысты бола келіп, одан әсер алатын күнделікті қоғамдық өмірмен астасып, ұштасып жатса, теориялық білім практикамен жалғасып, баланың ой-өрісін, сана- сезімін кеңейтеді.Оқушының танымдық белсенділік қабілетін жаттықтырады.Танымдық белсенділік пен оқушының дербестігі бір-бірінен ажыратқысыз. Оқушының таным белсенділігі оның білімге деген қабілетін сипаттайды. Ал басқа қабілет-қасиеттері іс-әрекет барысында айқындалып дамиды. Тиісті жағдай, мүмкіндік болмаса белсенділік те өркен жая алмайды.Сондықтан да белсенділікті арттыратын әдістерді мейілінше дамыту тәжірибелік іс-әрекеттің өркендеуіне, ақыл-ойға қозғау салады. Мұның өзі білім сапасын көтерумен қатар оны өмірде пайдаланудың жолын кеңейтеді.Танымдық белсенділік көрсеткіштеріне тұрақтылық, оқу саналылығы, шығармашылық қабілеттері, дәстүрден тыс оқу жағдайларындағы тәртібі, оқу міндеттерін шешудегі өз беттілігі жатады.

Таным үрдісі - өте күрделі үрдіс. Білім қорының молаюы да осыған байланысты. Таным белсенділігін арттыруда биология пәнінің қосар үлесі ерекше. Ал, оқушылардың таным белсенділігі артуының негізгі шарты проблемалық оқыту.

Іздену – оқу – таным проблемасын шешуге бағытталған оқушылардың іс - әрекеті. Оны ұйымдастырудың тәсілдері жиынтығынан зерттеу әдісі туады, ал одан проблема шешіледі.

Алдымызға қойған проблеманың басты мақсаты – оқушылардың таным белсенділігін, ойлау қабілетін сабақ үстінде және сабақтан тыс уақыттарда арттыру, өз бетінше еңбектене білуге дағдыландыру. Жеке оқушының таным белсенділігін арттыра түсуге болады. Нәтижесінде:

1.Оқушылардың таным деңгейі кеңейе түседі.

2.Оларға қиын, түсініксіз болып көрінетін тақырыптың өзіне бейімділік

белсенділігі артады.

3.Оқушылардың бойында «Басқа сыныптасымнан кеммін бе, мен де

оқиын» деген сияқты намыс белсенділігі артады.

Оқушылардың таным бесенділігін арттырудағы өз дәрежесінде жабдықталған кабинеттік жүйенің әсері мол. Кабинетте оқушылар да, мұғалімдер де өз жұмыс орнына қалыптасады. Мұғалім жұмыс жүргізуге қажетті құрал – жабдықтарды жинақтайды, оны оқушылар алдында дұрыс дәресінде көрсете білуге дағдыланады.

Білім берудің негізгі сатысында биологияны оқытудың мақсаты – тілдің қызметін жүйелі меңгерген, коммуникативтік біліктілігі дамыған, сөйлеу мәдениеті қалыптасқан, бәсекеге қабілетті дара тұлға даярлауға мүмкіндік туғызу.

Биология пәнін оқытуда оқушының жан – жақты жұмыс істеу мүмкіндіктеріне жол ашу үшін мұғалімнің алдына мынадай міндеттер қойылады .

Қазіргі заман мұғалімінен тек өз пәнінің білгірі болу емес, жаңалыққа жаны құмар, оқытудың жаңа технологияларын шебер меңгерген, білімі мен білігі жоғары тұлға болу, ақпараттық сауаттылық талап етіледі.

Оқу құрылысын жүйелі талдау негізінде оқушылардың танымдық әрекетінде екі іс - әрекет тобын бөліп шығарады.

- оқушының мұғаліммен бірге араласа отырып орындаған әрекеті;

- оқушының дербес іс - әрекет элементтері. Осы мақсаттар мен міндеттерді мұғалім толық орындаған жағдайда ғана оқушыны биология пәніне деген қызығушылығы артатыны сөзсіз.

Биологияны оқыту әдістеріндегі оқушылардың танымдық қызығушылықтарын қалыптастырудың ерекшеліктері

ХХІ ғасырдың табалдырығын аттаған еліміз әлемнің дамыған елдерінің қауымдастығына кіруге бет алды. Сондықтан еліміздің туын биікке көтерер білімді, білікті, адамгершілігі жоғары ұрпақ тәрбиелеу біздің алдымыздағы ең басты міндет.

«Болашақта еңбек етіп, өмір сүретіндер - бүгінгі мектеп оқушылары, мұғалім оларды қалай тәрбиелесе, Қазақстан сол деңгейде болады. Сондықтан ұстазға жүктелетін міндет ауыр» - деген Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев.

Қазақстан Республикасының «Білім беру туралы» заңында ұлттық және жалпы азаматтық құқықтар, ғылым мен практика жетістіктері негізінде жеке адамдарды қалыптастыруға, дамытуға және кәсіби шыңдауға бағытталған білім беру және жеке адамның шығармашылық, рухани күш – қуатын жетілдіру, жеке тұлғаның жан – жақты толысуына жағдай жасай отырып, зерделі азамат даярлау міндеті көзделген.

Жаңа білім алу үрдісі оқытушы мен оқушыға шығармашылықпен жұмыс жасауға итермелейді, себебі оқушы білімді өздігінен іздену арқылы алу керек болса, мұғалім оқушының білім алуына себептер, жағдайлар тудыру керек. Ол үшін мұғалімнің сабақты жан-жақты дайындауы қажет, сабақ үстінде қандай болмасын оқушы тарапынан әртүрлі сұрақтар туындау мүмкін сол жерде мұғалім қажетті бағдар беріп жіберуіне тура келеді.

Сонымен казіргі заман талабына сай мұғалім «білім бұлағы» емес, «білім бұлағына» жеткізуші, яғни білім алу жетекшісі болуы тиіс. Осы кезде мұғалімнің талапқа сай оқушының білім алу белсенділігін жоғарылату мақсатында жаңа технологияларды менгеру қажеттілігі туындап отыр.

Қазір білім саласындағы болып жатқан мемлекетаралық бақылау, ұлттық бірыңғай тест, 12 жылдық оқуға көшу барлығы Қазақстандық білім сапасын көтеруді және халықаралық деңгейге жеткізуді көздейді. Осы проблемалар мектептегі биология пәнінің оқытылуына да тікелей қатысты.