Бизнес және математика ғылыми жобасына таныстырылым

Бизнес және математика

Жас ізденуші: Серік Ботакөз ( 8 сынып оқушысы )

Ғылыми кеңесшісі : Абай атындандағы КазҰПУ-нің информатика және білімді ақпараттандыру кафедрасының профессоры, педагогика ғылымдарының докторы Сағымбаева А.Е.

Ғылыми жетекшісі: математика пәні мұғалімі Куанышева А.З.

Ғылыми жобаның орындалу әдісі:

ғ ылыми-әдеби оқулықтарды пайдалана отырып ізденіс жасау, зерттеулер жүргізу, мамандардан кеңес алу

Зерттеу жұмысының мақсаты:

тәжірибеде қаржылық математиканың негізгі ұғымдар мен әдістерін қолдануды енгізу және ғылыми тұрғысынан математика және бизнес қарым-қатынас қарастыру

Зерттеу міндеттері:

бизнес және математика қарым-қатынасын терең зерттеу

Шағын және орта бизнесті қалыптастыру мен дамытудың өзіндік артықшылықтары мен кемшіліктерін зерттеуімді, осы арнада жұмыс жүргізуіме түрткі болып, ғылыми жобаның тақырыбын «Бизнес және математика» деп алынды .

Зерттеу жұмысым кіріспеден, алты тараудан тұратын негізгі бөлімнен, қорытындан және пайдаланған әдебиеттермен аяқталады.

Негізгі бөлім

Қаржылық математика кімге қажет болып табылады?

Қаржылық математика – бизнестің кішігірім бір бөлігі болып табылады , бірақ өте ауқымды және қолданысты.

Қаржылық математика - коммерциялық және қаржылық операциялардың параметрлерін зерттейді.

«Қаржылық математика кімге қажет болып табылады?» деген сұраққа: өздерінің бизнестерін өткені мен болашағын талдайтын менеджерларға, білікті жұмысшыларды жалдау мүмкіндігі жоқ, шағын және орта кәсіпкерлерге, бухгалтерлерге және экономистерге.

Кәсіпкерлерге және экономистерге қаржылық математика маңызды, бірақ қарапайым инвесторлар үшін негіздерің білгені жөн .

Мысалы : «Жылына 1000 % қанша есе артық?».

Шешімі : 100% +1000% = 1100 %,

Сонда салынған капитал 11 есе өседі дегеніміз.

«Инфляция 140% құраса, онда бағалар қанша есе өседі ?».

Жауабы - 2,4 есе өседі

Бизнес жүрегіндегі кілт

Қаржылық математика - сондай-ақ бизнестегі өзекті мәселелердің бірі болып саналады. Себебі ол бизнестің мәнін түсіну кілті болып табылады.

Сіз қаржылық математиканы меңгеру үшін - геометриялық прогрессияны шешу жолын, дәрежелік функцияны, пропорцияны, пайыздық және сирек жағдайларда логарифмдік есептеулерді, теңдеулер жүйесін шешу жолдарын білу керексіз.

Қаржылық математика төлем схемаларды және сыйақыны есептеу ережелерін зерттейді. Ол «Қандай ықтимал қаржылық операцияларға неғұрлым тиімді?» деген сұраққа объективті жауап береді.

Мысалы: «Салымшы банктен бір жылдан кейін, өзінің жинақ пайыздық ақшасын 15000 тг алды. Соған 85000 тг қосып, ақшаларын тағы бір жылға қалдырды. Сонда екінші жылдың аяғында салымы 420000 болды. Бастапқыда теңгемен қанша сома негізделген және банктің сомасы неше пайызбен берілген?»

(Шешімі: бастапқы сомасы – 300000 тг, банк пайызы – 5%)

Менің міндетім табыстылығын есептеу жолын көрсету үшін ғана емес, сондай-ақ тәжірибелік ұсыныстар, экономикалық мағынасына талдау жасауға және алынған нәтижелерге нұсқаулар беру.

Зерттеу деңгейлері

Қаржылық математиканы зерттеудің бірнеше деңгейі бар.

1. Сипаттама деңгейі

2. Аналитикалық деңгей

3. Ғылыми-зерттеу деңгейі

Сипаттама деңгейі - осы деңгейде формулалар мен алгоритмдеріге дәлелдеусіз беріледі. Есептеулер шамамен формула бойынша барынша жеңілдетіледі. Капиталдың басты ерекшелігі – пайыздық мөлшерлемелерді әкелуге қабілетті болып табылады.

Аналитикалық деңгей - осы деңгейде формулалар дәлелденеді.

Сипаттамасы дерексіз және жалпы түрде құрылады. Есептер тұжырымдамалап беріледі.

Ғылыми-зерттеу деңгейі – осы деңгейде жаңа қаржы құралдарын талдайды және кеңес проблемаларын талқылайды. Бұл деңгей инфляция әсерін ғана талқыламай, сонымен қатар қорытындысын береді.

Капитал туралы жалпы түсінік

Капитал – қанша ақша бизнеске салғаның емес, канша ақша пайда алғаның. Осының бәрін бағалау үшін математикалық сауаттылық және экономикалық ойлау қабілетің болу керек.

Қайтарым деңгейі мен табыс ағынды бағалау есебі

Пайда әкелетін зат капитал болса, онда құрылыс жабдықтармен ғимараттар, табиғат ресурстар, қаржы капиталдар да (құнды қағаздар, банктегі ақшалар т.б) капитал болып саналады.

Капиталдың басты ерекшелігі - пайыздық табыс әкелуге қабілетті болып табылады.

Мысал: «Жылдың қорытындысы бойынша компания 16 млн $ пайда көрді. Компанияның басқармасы шешім қабылдады : акционерлерге дивидентер төлеу үшін көрген пайданың 25% бөліп беруге шешті. Әрбір акциялар 1000 $ - ға бағаланатын 8000 акция акционерлерге тиесілі екендігі белгілі. Компанияның акционерлеріне әрбір акциясына қанша сома дивидент түседі?».

Шешімі: 16 млн *25 : 100 = 4млн – әрбір акционер алады; әрбір акциясынан 4 млн : 8000 = 500$ түседі.

Пайыз дегеніміз не?

Пайыз – толық санның жүзден бір бөлігі. Пайыз ондық санның бір түрі болып есептеледі. Пайыздың біздің қоғамдық ортада және математика әлемінде кеңірек қолданылатыны белгілі. Себебі есептердің көп бөлігі пайыз есебінде шығарылады. Пайыз- экономикада математикалық әдістер көмегі арқылы жүзеге асады: көбінесе инфляцияны есептегенде, акция бағасының өсімімен сұраныстың көрсеткішін есептегенде қолданылады. Бизнес басқаруда да, күнделікті өмірде де пайыздың атқаратын рөлдері өте көп.

Пайыз - экономикалық теорияда капиталға кіріс немесе қаржылық есептеу капиталының құны болып табылады. Кез келген формада ақшалай қарыз ұсыну табыс сомасында беріледі. Мысалы: ссуда беру, жинақ шотына ақша салу, депозиттік сертификатты, акцияларды, облигацияларды сатып алу, несиеге сатып алу және т.б.

Қарапайым пайыздар

Математикалық тілінде қарапайым пайыздар шын мәнінде күрделі емес. Пайыздық сомасы сызықтық функцины білдіреді .

I – жылдық пайыздық өлшем; Р – бастапқы сома;

S – жылдың аяғындағы сома; i – қарапайым пайыздық мөлшерлеме

n – депозиттің мерзімі

S = Р + I = Р (1 + n i)

Мысал: «Банктен 4 жылға 20% -ке 700 мың тенге несие алдық. Пайыздық және борыштық жинақтау мөлшерін анықтаңыз? Қарапайым пайыздық мөлшерлеме (і = 0,2 )

S=700000*(1+4*0,2)=126000 (тг)

Күрделі пайыздар сипаты және пайда болуы

Қаржылық тәжірибеде, есептеудің едәуір бөлігі күрделі пайыздарды қолдану арқылы жүргізіледі. Олардың қарапайым пайыздардан негізгі айырмашылығы - пайыздық төлемдерді есептеу базасы (дисконты) аударылған (шешілуі) бастапқы табыстың (жеңілдіктер) ара-кідік қосылып отыруы есебінен бүкіл қаржылық операция мерзімінде өзгеріп отырады, ал қарапайым пайыздарды есептеу базасы мұндай жағдайда өзгерімсіз қалады. Күрделі пайыздар ережесі бойынша жасалатын есептеулер пайыздарға пайыз аудару деп, ал есептелген пайыздарды қосу процедурасын – қайта инвестициялау немесе капиталдандыру деп атайды.

S = Р күрделі пайыздар есептеу формуласы, мұндағы

i – пайыздық мөлшерлеме; n– қаржылық операцияның мерзімі

Мысал: «5 млн тг ссуда күрделі пайыздар бойынша 4 жылға берілген. Пайыздар (20% жылдық) жыл сайын есептеледі және негізгі

қарыз сомасына қосылып отырады. Жалпы қайтарылатын қарыз

сомасын анықтау керек».