Блум таксономиясы туралы педагогикалық түсіндірме

Б лум таксономиясы – оқу жетістігін бағалау әдістемесі ретінде

Бенджамин Блум-америкалық оқыту әдістемесінің психологі, Блум таксономиясының авторы. Пенсильванияда Ленсфорд қаласында туылған. 1935 жылы Пенсильван университетін бакалавр және магистр деңгейлерімен бітірген, 1942 ж Чикаго университетінде докторлық деңгейін қорғады. 1956 жылы «Блум таксономиясын» ұсынды.

Бенджамин Блум

(1913-1999 жж .)

Таксономия – өсу күрделілігі бойынша, яғни иерархия бойынша ретпен орналасқан категорияларды сипаттау үшін қолданылатын, олардың шынайы өзара байланысы негізінде құрастырылған нысандарды топтастыру және жүйелеуді білдіреді.

«Таксономия» термині биология ғылымынан алынған. Бұл терминді ғылымға ең алғаш өсімдіктерді топтастыруға швейцар ботанигі О. Декандол енгізген. Таксономия гректің « taxis » «орналасу», «рет», «тәртіп» және « nomos » «заң» деген сөздерінен алынған .

Блум бойынша оқу мақсаттарының негізгі категориялары :

Білім игеруге бағытталған 6 қадам

Блум таксономиясына сәйкес білім беру мақсаттарын

Іс-әрекет мақсатының когнитивтік ( танымдық ) саласы – мәселені шешуге дейінгі қарастырылған материалдарды есте сақтау және еске түсіру үшін қолданылады .

Іс-әрекет мақсатының аффектілік саласы – бұл қоршаған әлемдегі құбылыстарға эмоционалдық-тұлғалық қарым-қатынасты қалыптастыру үшін қолданылады .

Іс-әрекет мақсатының психомоторлық саласы – қозғалмалы (моторлық) іс-әрекет түрлерін, жүйкелік-бұлшық бағытының қалыптасуы үшін қолданылады .

Б. Блум

В.П. Симонов

В.П. Беспалько

В.Н. Максимова

М.Н. Скаткин

О.Е. Лебедев

В.И. Тесленко

В.Г. Королева

Білу

Айқындау

Білу

Білу.

Ұғымдарды айтып беру.

ақпараттылық

ақпараттық

Репродуктивті өздігінен қайталау.

Түсіну

Еске сақтау

Алгоритмдік (типтік есептер шығару).

Еске сақтау.

Ұғымдарды түсіну.

функциональды сауаттылық

Репродуктивті

Репродуктивті алгоритмдік іс-әрекет.

Қолдану

Түсіну.

Эвристикалық (іс-әрекет таңдамалы)

Түсіну.

Ұғымдарды қолдану.

сауаттылық

Негізгі

Эвристикалық іс-әрекет

Талдау (анализ)

Қарапайым қабілет пен икемділік.

Шығармашылық (іс-әрекет зерттелімі)

Қолдану (тақырыптық және пәндік қорыту, пәнаралық байланыс).

Ұғымдар жүйесін қайталау.

құзыреттілік

Тереңдетілген

Шығармашылық іс-әрекет (креативті).

Синтез (жинақтау)

Теорияны іс-әрекетке аудару

Ұғымдар жүйесін қолдану.

Шығармашылық

Бағалау

Оқу материалын меңгеру деңгейлері

Бенджамин Блум таксономиясы

ОҚУ МАҚСАТТАРЫНЫҢ НЕГІЗГІ КАТЕГОРИЯЛАРЫ

БІЛІМ АЛУШЫЛАРДЫҢ НӘТИЖЕЛЕРІНІҢ КӨРСЕТКІШТЕРІ

Білу . Қайталау немесе тану арқылы мәліметтердің есте қалай сақталғанын тексеру, мағлұмат пен деректерді еске түсіру арқылы жүзеге асырылатын категория.Таным мен ойлау деңгейі – төмен деңгей. Бұл деңгейде тестілеу, қалдырып кеткен белгілерді орнына қою, анықтамалар мен атауларды жаттау немесе қайталау, процестердің өрбу немесе орын алу тәртібін қайталау сияқты тапсырмалар қолданылады.

Қолданылған терминдерді (есте сақтайды және қайталайды);

Нақты фактілерді біледі;

Жұмыстың орындалу р етін біледі ;

Негізгі ұғымдарды біледі ;

Ережелерді , қағидаларды біледі .

2. Түсіну .

Таным мен ойлау деңгейі – орта деңгей . Оқу материалын түсінгендіктің ретінде келесідей әрекеттерді атқаруды атауға болады : т рансляция – оқу материалын бір « тілден » екінші « тілге » ауыстыру ( мысалы , математикалық формуланы сөзбен айтып беру; сөзбен келтірілген мәліметті кесте , схемамен көрсету , т.б .); и нтерпретация – оқу материалын « өз сөзімен » түсіндіру , қысқаша баяндау ; ж орамалдау – оқу материалдары бойынша әңгіменің әрі қарай не туралы болатындығын , оның салдары мен нәтижелерін болжау .

Фактілерді , ережелерді , қағидаларды түсінеді ;

Сөзбен келтірілген материалды , схемалар , графиктер , диаграммаларды түрлендіреді ;

Сөзбен келтірілген материалды математикалық ұғымдарға өзгертеді ;

Берілген ақпарат бойынша болашақта туындалуы ықтимал салдарын сипаттайды

3. Қолдану . Таным мен ойлау деңгейі – орта деңгей . Бұл категория оқу материалын нақты жағдайда және мүлдем жаңа ситуацияда қолдануды меңзейді. Мұнда ережелерді, әдістерді, ұғымдарды, заңдарды, қағидаларды, теорияларды, практикалық тұрғыдан қолдану кіреді. Оқу нәтижелері түсіне деңгейіне қарағанда материалды тереңірек игеруді талап етеді.

Ұғымдар мен қағидаларды жаңа жағдайларда қолданады;

Заңдар мен теорияларды практикалық тұрғыдан нақты ситуацияларда қолданады ;

Әдіс немесе жұмыс ретін дұрыс қолданатындығын көрсетеді .

4. Талдау . Таным мен ойлау деңгейі – жоғарғы деңгей . Оқу материалының құрылымы анық көрінуі үшін оны құрамдас бөліктерге бөлу : бүтіннің бөліктерін ажырату ; бүтіннің бөліктерінің арасындағы өзара байланыстарды анықтау , бүтіннің қалайша ұйымдастырылғандығын сезіну . Бұл категория оқу материалының мазмұнын сезінумен қатар оның ішкі құрылысын қалайша құралатындығын меңзейді .

Жасырын ( көзге көрінбейтін ) жәйттерді ашады ;

Ойдың өрбуінен қателер мен олқылықтарды айқындайды ,

Фактілер мен олардың салдарының арасын ажыратады ;

Ұсынылған фактілердің маңыздылығын айқындайды .

5. Синтез ( жинақтау ) . Таным мен ойлау деңгейі – жоғарғы деңгей . Оқу материалының элементтерінен жаңашыл сипаттан бүтінді ( нәтижені ) құрастыру . Жаңа нәтиже ретінде оқу материалдарын мүлдем өзгеше реттейтін хабарлама ( баяндама , сөз ), жұмыс жоспары , схемаларды атауға болады . Мұндай оқу нәтижелері жаңа мазмұн мен жаңа құрылымдарды жасап шығаратын шығармашылық әрекеттерді қолдануды талап етеді .

Шығармашылық тұрғыдан кішігірім шығарма (эссе) жазады ;

Тәжірибе жасаудың өзіндік жоспарын ұсынады ;

Қандай да болмасын проблеманы шешу үшін өз білімдерін шығармашылықпен қолданады .

6. Бағалау . Таным мен ойлау деңгейі – жоғарғы деңгей.Оқу материалының маңызын анықтау , ол туралы өзіндік пікір келтіру , ойын білдіру . Бұл деңгей алдыңғы категориялардың оқу нәтижелелеріне қол жеткізуді меңзейді .

Оқу материалы құрылымының логикасын жазбаша түрде бағалайды ;

Ішкі немесе сыртқы критерийлерге сүйеніп , оқу материалының маңыздылығын айқындатады ;

Жасалған шешімдер мен қорытындылардың берілген фактілерге сәйкестігін анықтайды .

Критериалды бағалау – бұл оқушылардың оқу жетістіктерін салыстыруға негізделіп, нақты белгіленген, ұжымдық жасалған, процесстің барлық қатысушыларына алдын ала белгілі білім мазмұны мен мақсатына сәйкес критерийлері бар процесс. Бағалау критериийлері мазмұнның күрделілік дәрежесіне тікелей бағынышты және тапсырмалардың күрделілігіне сәйкес квалиметриялық амал (сапаны өлшеу амалы) негізінде қойылған баға ғана білім сапасының нағыз әділ көрсеткіші бола алады

Блум таксономиясы ның оқу мақсаттарының негізгі категориялары

Оқу тапсырмаларын бағалау критерийлері

Білу

Қолданылған терминдерді, н ақты фактілерді білу;

Анықтамалар мен атауларды жатқа білу;

Жұмыстың орындалу р етін білу ;

Негізгі ұғымдарды білу .

Түсіну

Фактілерді , ережелерді , қағидаларды түсіну ;

Сөзбен келтірілген материалды , схемалар , графиктер , диаграммаларды түрлендіру ;

Сөзбен келтірілген материалды математикалық ұғымдарға өзгерту ;

Берілген ақпарат бойынша болашақта туындалуы ықтимал салдарын сипаттау .

Қолдану

Ұғымдар мен қағидаларды жаңа жағдайларда қолдану;

Заңдар мен теорияларды практикалық тұрғыдан нақты ситуацияларда қолдану ;

Әдіс немесе жұмыс ретін дұрыс қолданатындығын көрсету .

Блум таксономиясы ның оқу мақсаттарының негізгі категориялары

Оқу тапсырмаларын бағалау критерийлері

Талдау

Жасырын ( көзге көрінбейтін ) жәйттерді ашу ;

Ойдың өрбуінен қателер мен олқылықтарды айқындау ,

Фактілер мен олардың салдарының арасын ажырату ;

Ұсынылған фактілердің маңыздылығын айқындау .

Жинақтау

Шығармашылық тұрғыдан кішігірім шығарма (эссе) жазу ;

Тәжірибе жасаудың өзіндік жоспарын ұсыну ;

Қандай да болмасын проблеманы шешу үшін өз білімдерін шығармашылықпен қолдану .

Бағалау

Оқу материалы құрылымының логикасын жазбаша түрде бағалау ;

Ішкі немесе сыртқы критерийлерге сүйеніп , оқу материалының маңыздылығын айқындау ;

Жасалған шешімдер мен қорытындылардың берілген фактілерге сәйкестігін анықтау .

Түрі

Мазмұны

Сұрақтар мен тапсырмалар

Мысалы

Ойлау мен танымдық деңгейі ж/е балл

Б

І

Л

у

Өтілген оқу материалын нақты фактілерден бастап тұтас теорияға дейін есте сақтау және қайталап айтып беру. Оқушылардың бұл деңгейді меңгергендігін көрсететін нақты әрекеттері: терминдерді, фактілерді, негізгі түсініктерді, ережелер мен принциптерді білуі. Бұл деңгейдің оқу тапсырмалары ақпаратты білімге айналдыра алумен ерекшеленеді

кім ? не? қашан ? қандай ? Қалай ? Нені ? Қашан ? Не істеді ?

Бос орынға қажетті сөздерді жазып , сөйлемді толықтыр .

Қыста ауа райы суық болады.

Қыста қар жауады.

Балалар шанамен ойнайды.

Өзен бетіне мұз қатады.

Қыста адамдар жылы киінеді.

Т

Ө

М

Е

Н

Г

І

5 балл

Т

Ү

С

І

Н

У

Материалды бір формадан екінші формаға ауыстыру, өзгерту, оқиғаның ары қарай өрбу барысында болжас жасау. Екінші деңгей тапсырмасын оқушының меңгергендігін мынандай нақты әрекеттерінен көруге болады: фактілерге, принциптерге, ережелерге түсініктеме береді, ауызша материалды математикалық түрге сала алады, қолда бар деректерге сүйене отырып мәселенің соңы не болатынына болжам жасай алады .

Неге? Неліктен? Себебі? Не үшін?

Себебін анықта

1. Неліктен қыста адамдар жылы киімдерін киеді ?

2. Неліктен тек қыста ғана шана тебеміз?

3. Неге «Жаңа жыл» мерекесі қыс мезгілінде болады?

О

Р

Т

А

Ш

А

3 балл

Қ

О

Л

Д

А

Н

У

Ө тілген материалды нақты жағдайда және жаңа ситуацияда қолдана білу білігін қалыптастыру.