Блум таксономиясын пайдаланудың мақсаттылығы туралы материал

Уалибаева Айгуль Сагинбаевна

Алматы облысы, Іле ауданы, Қараой ауылы ,«Ы.Ноғайбаев атындағы №18 орта мектеп» мемлекеттік коммуналдық мекемесі

Б.Блум таксономиясын пайдаланудың мақсаттылығы қандай?

«Маған айтып берсең –ұмытып қаламын,

Көрсетсең – есте сақтармын,

Ал өзіме жасатсаң-үйренемін!»

Конфуций

«Оқыту нәтижелілігінің маңызды көрсеткіші болып оқушылардың оқу жетістіктері саналады, себебі, білім – онсыз ешқандай жетістік жеке де, әлеуметтік те мүмкін бола алмайтын іргетас. Тек оқу процесінің дұрыс мақсаты негізінде ғана оқу нәтижелері туралы айтуға болады.

Педагогикалық таксономия – бұл, өз ішінде олардың категориялары мен алдағы деңгейлеріне қарай бөлінген педагогикалық мақсаттар жүйесін нақты құра білу. Ал, «Таксономия–бұл иерархиялық құрылымы бар, күрделі

ұйымдастырылған әрекеттену аясындағы классификация және жүйелеу теориясы» «Педагогикалық таксономия – бұл педагогикалық мақсаттардың нақты құрылған жүйесі, оның ішінде олардың категориялары мен ілгерілеу деңгейлері (иерархия) белгіленген».

Ойлау процесін сипаттайтын ең танымал модел Блум таксономиясы болып табылады. Бұл таксономия 1956 жылы америка психологі Бенджамином Блум және оның әріптестерімен әзірленіп, "Таксономия образовательных целей: сфера познания" кітабында сипатталған» деп көрсетілген.

Бірінші деңгейде оқушылардың әрекеті ақпаратты тек есте және еске түсіруге негізделеді. Осындай деңгейдегі тапсырмаларда кілттік сөздер төмендегідей болады: анықтау, суреттеу, атау, белгілеу, тану, мазмұндау, қайта іздеу.

Екінші деңгей, түсіну деңгейі мағынаны түсіну, негізгі ойды қайталау біліктілігіне негізделеді. Бұл деңгей тапсырмаларындағы кілттік сөздер: жинақтау, өзгерту, қорғау, қайта айту, қайта түсіндіру, мысал келтіру.

Үшінші деңгей, алынған білімді қолдану білім алушыдан ақпаратты пайдалану немесе концепцияны жаңа жағдаятта қолдану талап етіледі. Бұл деңгей тапсырмаларындағы кілттік сөздер: түзеу, қайта даярлау, құрастыру, модельдеу, болжау.

Ақпаратты талдау деңгейі жоғары деңгейдегі ойлау дағдыларын мына тапсырмалар көмегімен қалыптастырады: салыстыру, қарама-қарсы қою, бөлу, белгілеу, бөліп алу, жіктеу, ақпаратты бөлімдерге бөлу.

Жинақтау деңгейі керісінше, қорытындылау және біріктіру дағдыларын қалыптастурға, жаңа бір нәрсені құру үшін топтау,пысықтау,қайта құрылымдауғабағытталынған.

Бағалау деңгейі білім алушыға алған ақпараттың құндылығына қатысты тұжырымдар жасауға көмектесетін ойлау дағдыларын қалыптастыруға бағытталынған. Бұл деңгейді қалыптастыру тапсырмалары мына сөздерден тұрады: бағалау, сынау, пікір білдіру, ақтау, дәлелдеу, қолдау.

Неғұрлым кең таралған мақсатты механизмдер, нақты заманауи білім беру парадигмасы талаптарына сәйкес, «Таксономияның» бірінші бөлімі (Когитиивтік аясы, 1956ж.), ол, Б.Блум таксономиясының танымдық ортасы болып табылады. Когнитивтік (танымдық) ая. Мұнда есте сақтаудан бастап үйренген материалдың проблемалық шешімін таба білуге дейінгі мақсаттарды айқындау кіреді, қадам барысында алынған білімді қайта ойлау қажет, олардың алдын ала меңгерген идеялармен, әдістермен, процедурамен (әрекет тәсілдерімен), жаңа үйлесімділікті құра отырып енгізу. Танымдық аяға көбінесе, бағдарламада, оқулықтарда, күнделікті мұғалім тәжірибесінде алға ілгерілеуші оқу мақсаттары қатысты болады деп дәрісте көрсетілгендей Б.Блум таксономиясының танымдық деңгейлері ақпаратты өзгерту, түрлендіру, толықтыру, дамыту, өңдеу сияқты жоғары деңгейдің шыңына шығу деп айтуға болады. Б.Блум таксономияны құрастыруды оқу үрдісінде жоспарланған мақсаттарды нақты айқындау қажеттілігімен түсіндірген. Оған дейін оқу бағдарламасының мақсаты, оқушылардың үйрену мүмкіндіктері және оқу нәтижесінде үйрену нәтижелері бір-біріне сәйкес келмеген: бағдарлама тек оқушылардың білім мазмұнын көрсетсе, оқу нәтижелері басқаша көрсеткіштер тұ

Таксономияның жоғары деңгейлері өзінен төмен деңгейлерден күрделі болып келеді және олардың барлығын қамтиды, мәселен, «Бағалау» деңгейі барлық деңгейлерді қажеттейді.

Блум таксономиясының идеялары бүкіл әлем педагогикалық жұртшылығында таным және ойлау әрекеттерінің деңгейлерін, оқу мақсаттарын айқындауда кеңінен қолданыс тапты. Когнитивтік (танымдық) салаға оқу бағдарламалары, оқулықтар, ұстаздардың күнделікті практикасында келтірілетін мақсаттар кіреді. Мұндағы мақсаттар игерілген оқу материалын есте сақтау мен оны қайта келтіруден басталып, оларды өздігінде түсініп, олардың негізінде жаңа білім құрастырып, (идеялар, әдістер,тәсілдер,әрекеттер, т.б.) сол арқылы қандай да болмасан проблемаларды шешуді қарастырады.

Когнитивтік мақсаттар сабақ барысындағы үйренушілердің әрекеттері ретінде келтіріледі, сол себепті де оларды педагогикалық диагностикада қолданған тиімді. Блум таксономиясы бойынша жоғары деңгейдегі мақсаттар төменгі деңгейлерді міндетті жасайды. Мәселен, үйренушілерге («Білу», «Түсіну», «Қолдану», «Талдау», «Жинақтау», «Бағалау») әрекеттерді меңгеруді талап етеді, яғни шәкірттер құрастырылатын мәселені өздігімен білуі, түсінуі,қолдануы, талдауы және оның негізінде жаңа мазмұн құрастыруы (синтездеу) қажет.

Кез келген басқа теориялық модельдегідей Блум таксономиясының да күшті және әлсіз тұстары бар.

Күшті жақтары

Әлсіз жақтары

Блум таксономиясы оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамытуда оқытудың нәтижелілігін бағалаудың тиімді әдісі