Маңғыстаудың 360 әулиесі туралы ғылыми жұмыс

Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым Министірлігі

Маңғыстау облысы Мұнайлы ауданы

Ғылыми жоба

Тақырыбы: « 360 әулиелі Маңғыстау »

Жетекшісі: Рахимова Г. С.

Орындағандар: Кожибаева.Ж. Қуандық.И

Мұнайлы - 2019

Мазмұны

І . Кіріспе

ІІ . Зерттеу бөлімі

Маңғыстау киелі жерінде Маңғыстау ескерткіштерінің алатын орны ерекше

Діни сәулет ескерткіштері – жер асты және жартастағы мешіттерімен құнды

Ең алғашқы зерттеген әулиелердің ерекше қасиеттері

Тарихи – мәдени ескерткіштерінің үш тобы

Бала әулиеге, Алты құлаш әулиеге зияратқа бару

ІІІ . Қорытынды

Пайдаланған әдебиеттер

Аннотация

«...Маңғыстау тұрғындарына көп адамдар өмірінде тым құрығанда бір рет болып көруді армандайтындай жерде тұру бақыты бұйырған. Осы бір қасиетті жерде көптеген әйгілі адамдар, әулиелер жаны тыныштық тапқан.

Лайым олардың рухы сіздерді қоршап-қорғап жүрсін. Сіздерді қолдап жүрсін, бақытты өмір жолына бағдар берсін »

Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев

Аннотация

«...Жителям Мангистау посчастливилось жить на такой земле, где многие хотели побывать хотя бы однажды в жизни. На этой святой земле нашли успокоение многие и многие легендарные люди, аулие. Пусть их духи оберегают Вас, помогают Вам, указывают счастливый жизненный путь...»

Нурсултан Абишевич Назарбаев

Abstract

«The inhabitants of Mangistau are luck to be living a plase, where many people would just love to visit, just once. Many, many legendary people have found tranguility in this sacred land , from the villages in it. Let their souls surrount you , help you , show you the path to happiness in life »

Nursultan Nazarbayev

Зерттеу жұмысының тақырыбы: «360 әулиелі Маңғыстау»

Зерттеу жұмысының мақсаты:

- Маңғыстау өңіріндегі әулиелерді зерттеу және насихаттау.Әулиелер туралы тек қана Маңғыстау жұртшылығы ғана білмей, Қазақстан аумағындағы «Мен қазақпын» деген барша жеті жасар баладан жетпіс жасар қарияға дейін әулиелер тарихын білсе, оқыса, тоқыса деймін;

- көз көрген, білген, естіген кісілерден әулиелер туралы мәлімет жинау;

Кіріспе

Маңғыстау десе болды, қызғылықты да қасіретті көріністер көз алдымнан жайлап өте бастайды.

Алыстан мың сан аруақ құлағыма

Мені де айт,мені де айт деп сыбырлайды.-

деп Иса Байзақов айтқандай, дақпыртынан дала тербеген небір әулиелер, жалаңтөс батырлар, жеті атасынан бері дәулетке шолпыған шоралар, сақи бағыландар еске түседі.

Бір кездері Ұлы жібек жолында елмен елді елдестіріп, татулық пен бірлікке, экономикалық өрлеуге бастау болған 360 әулиенің мекені саналған ұлы дала Маңғыстау жері қаншама тарихи кезеңдер мен оқиғалардың куәсі бола білген қастерлі өңір. Сондықтан да Маңғыстау жері - Қазақстан республикасына ішкі туризм саласын дамытуда үлкен мүмкіндігі бар аймақ. Бабалардың батасын, аналардың аманатын арқалаған қасиетті мекенге табан тіреудегі мақсат сол тарихи кезеңдерден қалған рухани орындарды аралап ,ой елегінен өткізіп, рухани дүниемізді байытып, байтақ елдің жер асты мешіттерін тамашалау болатын. «Байлық толған түбек» атанған ғажап өңір – Алтайдан Атырауға дейін көсіліп жатқан Маңғыстау. Ол «мың қыстау» сөзінен шыққан.Көктен қараған адамға құлазыған құла түз көрінетін Маңғыстау небір ғажайыптарымен ерекшеленеді. Мұнда табиғи ескерткіштер, ежелгі құлыптастармен көшпенді ата – бабаларымыздың қолтаңбалары самсап тұр. Маңғыстау тарихы күрделі де қасиетті. Күрделі болатын себебі, осы өлкеде не болып, нелер кеткенін, қаншама оқиғалардың өткенінің бәрі толыққанды жеткен жоқ. Маңғыстау тарихы жөніндегі мағлұматтар мардымсыздау , үзік – үзік жұрнақтары ғана белгілі.

Маңғыстау тарихы күрделі де қасиетті. Күрделі болған себебі, осы өлкеде не болып, нелер кеткенін, қаншама оқиғалардың өткенін бәрі толыққанды жеткен жоқ. Маңғыстау тарихы жөніндегі мағлұматтар мардымсыздау, үзік-үзік жұрнақтары ғана белгілі. Ал қасиетті болған себебі, ол адамның жан-жүрегін өзіне тартады да тұрады. Бұл әрине, түсінікті де. Өйткені арман мен ақиқат арасында айырмашылық, қабыспайтынның қабысуы, қиындықты жеңуге құштарлық әсте ұмытылар ма? Көне заман мен жаңа өмір белгілерінің қиылысуы да қызықты. Бәлкім, өлкенің өзіндік қасиеті де дәл осынау өткен өмірмен бүгінгі өмірдің, тіл жеткісіз тамаша пейзаж бен қапталған құрылыстардың арасындығы керағар көріністер шығар.

Енді «Әулиелер деген кімдер? », «Олар қандай адамдар?» деген сұраққа жауап іздеп көрелік. Әулие деп түрлі жаңдайда адам баласына көмегі тиген , бойларында Алланың құдіретімен дарыған зайырлы қасиеті бар адамдардың жекеленген топтары айтылады. Олар – көріпкелдер, сынықшылар, құмалақшылар, емшілер, аруағы қозғанда жауына мың адам болып көрінетін батырлар, кітап ашып сөйлейтін, адамның ,перінің дуасын қайтаратын ғұлама молдалар, сөйлескенде перінің тілін табатын т.б. ерекше дарын иелері, яғни айрықша қасиетті адамдар. Олар қарапайым жұрттың қолынан келмейтін кереметтерді жасай білген. Бір сөзбен айтқанда, әулиелер – Құдайдың айрықша назары түскен жандар.

Әулиелер – адамзат қауымының жақсылыққа, рухани тазалыққа, мейірімге, иманға үндеушілер. Сондықтанда халық оларды төбесіне көтеріп, зияраттарына тәу етіп, табынған. Қорытып айтқанда, «әулие» деген қазақ халқында ежелден бері келе жатқан киелілікті білдіретін ұғым.

II Негізгі бөлім.

Бiрақ арғы тегi сол дiн таратушы қожалардың тұқымы Ахметхан Омар қажы бұл пiкiрге үзiлдi-кесiлдi қарсы болып: “Мекке-Мәдинадан 362 шәкiрт сондай мақсатпен шыққан күннiң өзiнде, барлығы бiрдей бiр жерге келiп, шоғырланып қалып қоюы мүмкiн емес” деген өз ойын айтты. Түбек тарихынан аз-кем хабарымыз бар екенi болмаса, дiн тарихынан анау айтқандай терең сауатымыз болмағандықтан, бiз бұл пiкiрге де төрелiк айта алмаймыз. Қалай десек те, Ресей мен Үндiстанды, Париж бен Пекиндi жалғап жатқан Ұлы Жiбек жолының алтын-күмiс, асыл заттар арқалап шұбырған, текше-текше тең тиеген киелi керуендерiн өз үстiнен өткiзiп жатқан өлкенiң, Исантүбек, Бозашы, Түпқараған атты үш түбектен тұратын бiр түбектiң бұл да бiр – күнi бүгiнге дейiн күрмеуi шешiлмей келе жатқан күрделi түйiндерiнiң бiрi. “Кiр жуып, кiндiк кескен киелi қазық – атажұртта жақсылығымен жан бiткенге жарқын үлгi болып кеткен атышулы әулиелер арғы-бергiде аз өтпеген” деседi. Ақындардың жүрегiне алапат шабыт, ақтеңiз тасқын әкелген атамекен Маңғыстауда, әйтеуiр, әулиелер әулетi өмiр сүрiп, өсiп-өнiп, өркен жайып, өрбiгенi өтiрiк емес. У. Қайралаповты қайталап сөйлетсек, Ойландырып, оятып ой-сананы, Халық сөзi көңiлге ой салады. Қазiр де е

Ақсиын әулие

Маңғыстау ауданының Тұщықұдық ауылынан солтүстік-батысқа қарай 70 км, Бұрыншық мүйісінен оңтүстік-батысқа қарай 3 км жердегі қорым.19-20 ғ. N045°20.427; Е 051°44.043;

Қорым құмды төбешік басында, аумағы – 0,9га. Қорымда 50-ден аса бейіт бар, дені – құлпытас, тұтас тастан қашалған қойтастар. Құлпытастарда эпитафия мен Адай руының таңбалары, қаруға ұқсас бейнелер кездеседі. Қорымда ертедегі ескерткіштермен қатар қазіргі кездегі бейіттер де бар.

Ел аузындағы деректер бойынша, Ақсиын – Адайдың Бектеміс Жары ауылының келіні, әйгілі батыр қыз Қаламқастың жеңгесі. Ол қолы шипалы емші, діндәр, тақуа адам болған деседі.Қаламқас екеуі жорға мініп, бой жазып, сол маңдағы Тышқанжар мүйісіне дейін сейілдеп барып, намаз оқып қайтады екен. Бүгінде бейітінің басына ауру – сырқау адамдар түнейді.

Ахмет әулие

Ахмет Қабылұлы – көріпкел, емші. 1831- 1914 жылдары өмір сүрген. Руы – Есентемір, Тағашы, Исатай Тайманұлының нағашылары Құлқара, Киікшілермен туыс, бір атадан тарайды.

Ахмет – ахун атанған, өте діндар адам болған, екі рет қажылыққа барған. Жас күнінде Хиуада медреседе оқыған ол кейін елге келіп, Нарын құмындағы Бегайдар ауылында мешіт ұстап, бала оқытқан. Әкесі қабыл Аткелтірұлы да хазірет атанған, діни білімді адам екен. Ол Қызылқоға ауданының Қарабау ауылында туған. Бейіті Бегайдар ауылындағы қауымда.