Булану, қайнау және ауа ылғалдылығы 10-сынып сабағы

Орал газ,мұнай және салалық технологиялар колледжі физика және информатика пәні оқытушысы К.Т.Қайырлиева Сабақ тақырыбы: § §6.1, 6.2 Булану және конденсация. Будың қасиеттері. Қайнау. Атмосферадағы су буы. Ауаның ылғалдылығы.

Білімділік: Студенттерге сұйықтардың қайнау физикалық құбылысының мәнін ашқызып, қайнау кезіндегі сұйық температурасының тұрақты екенін, әртүрлі заттардың қайнау температуралары туралы, меншікті булану жылуы ұғымы туралы түсініктерін үш тілде ұғындыра отырып, , булану және конденсация құбылыстарын білуі, мысалдар келтіре алуы есептер шағаруда қолдана білуге үйрету;.

Дамытушылық: Студенттердің физикаға деген дүниетанымдарын кеңейте отырып, ой –өрісін дамытуға, пікір таластыруға, өз бетімен ізденуге, шығармашылық, ойлау, есте сақтау, теория мен практиканы ұштастыра білу қабілеттерін дамыту, практикалық біліктіліктерін арттырып, өздіктерінен қорытынды жасауға машықтандыру, өз бетімен оқу дағдыларын қалыптастыру;

Тәрбиелік: Студенттерді білім алуға, ұйымшылдыққа, жан-жақтылыққа, ұқыптылыққа, еңбекке, топтық жұмысқа, өз тілі мен өзге тілде де меңгеруге тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: аралас

Сабақтың түрі: өткен сабақты қайталай отырып, өздігінен жаңа білімді меңгеру

Сабақтың өту әдісі: Сын тұрғысынан ойлауды дамыту технологиясы, Блум таксономиясы , Джигсо әдісі:көрнекіліктерді пайдаланып, бағыттау, жеке, топтық бағалау

Күтілетін нәтиже: Барлық студенттер: Заттың агрегаттық күйлерін, булану және конденсация құбылыстарын біледі, мысалдар келтіре алады.

Студенттердің көпшілігі: Кебу құбылысының қандай факторларға тәуелді екенін біледі, булану және конденсация құбылыстарын ажырата алады.

Кейбір студенттер: Кебу құбылысын заттың молекулалық құрылымы тұрғысынан түсінеді, өз қорытындыларын жасай алады.

Сабақтың көрнекілігі: оқулық, студенттер білімдерін айқындау сұрақтары, бағалау парағы,

Пәнаралық байланыс: математика,география

Сабақтың өту барысы:

Ұйымдастыру бөлімі

Үй тапсырмасы

«Миға шабуыл». Джигсо әдісі: постер қорғайды

4. 1-тапсырма. «Жалғасын тап»

5. 2-тапсырма « Полиглот» тапсырмалар орындау-терминдерді 3 тілде айту

6. 3-тапсырма Физикалық диктант

7.-тапсырма Төмендегі суреттен не байқап отырсыңдар?

8.5-тапсырма Есептер

9.Бағалау

10.Үйге тапсырма

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сыныптың назарын сабаққа аудару, топқа бөлу

Оқушыларды бағдаршам түсі бойынша 3 топқа бөлу. .«Жылдам сұрақ»-әдісімен үш топқа өткен тақырыптар бойынша сұрақтар қояды.

Изопроцестер деп қандай процестерді айтады?

Изохорлық процесс деген не?

Изобаралық процесс деген не?

4. Изотермалық процесс деген не?

5. Изотермалық процесте ішкі энергия қалай өзгереді?

6. Изохорлық процесте ішкі энергияның өзгерісі қалай анықталады?

7.Изотермдік процестегі газдың жұмысы ше?

8. Изохорлық процесстегі термодинамиканың бірінші заңының теңдеулерін жаз.

9. Изобарлық процесстегі термодинамиканың бірінші заңының теңдеулерін жаз.

10.Изотермдік изопроцесстегі термодинамиканың бірінші заңының теңдеулерін жаз.

Тақтада видеоролик көрсетіледі. Одан көргендері туралы топтар не көргендерін айтады.

«Миға шабуыл»

Олай болса.оқушылар дәптерімізді ашып, күннің жадысын жазып бүгінгі сабағымыздың тақырыбын жазайық.

Булану және конденсация. Будың қасиеттері. Қайнау. Атмосферадағы су буы. Ауаның ылғалдылығы.

1 тапсырма. Джигсо әдісі: Әр топқа бір-бір тақырыптан бөлініп беріледі. Мақсат мынадай кітаптан жеке-жеке оқып, топта талдап, басқа топқа түсіндіреді, постер қорғайды. Топ бір-бірін бағалайды.

1 топқа: Қайнау және булану

2 топқа: Конденсация дегеніміз не? Кебу дегеніміз не?

3 топқа: Атмосферадағы су буы. Ауаның ылғалдылығы.

Жылулық қозғалыс әсерiнен пайда болатын кинетикалық энергияның артықтығынан қашанда молекуланың жеке бөлшектерiнiң сұйық бетiнен бөлiнiп шыға алады. Заттың сұйық күйден газ күйiне өту процесiн буға айналу деп атайды. Неғұрлым сұйықтың температурасы жоғары болса, соғұрлым сұйық тезiрек буға айналады.Буға айналудың екi түрi бар: булану және қайнау. Кез келген температурада және тек сұйық бетiнен шығып бу күйiне айналуды –булану деп атайды. Бу – буланудың әсерiнен пайда болатын газ. Булану барысында сұйық салқындайды.Буланған молекулалардың белгiлi бiр бөлiгi хаостық (ретсiз) қозғалыс жасай отырып қайтадан сұйық бетiне түсуi және оның молекулаларына айналуы керек. Соныменен, булану процессiмен қатар бiрмезгiлде конденсация деп аталатын керi процесс те жүредi.Конденсация – бұл заттың салқындау немесе сығылуының салдарынан газ тектес күйден сұйық күйге айналу процессi. Сұйық бетiндегi будың қысымы неғұрлым жоғары болса, сол температурада конденсацияға ұшырайтын молекулалар саны да соғұрлым көп болады.Бетi ашық ыдыстағы сұйықтың булану процесi конденсация процесiнен басым болып келедi. Ал бетi жабық ыдыста сұйық пен будың арасында, булану процесi мен конденсация процесстерi бiрiн-бiрi то

Жер атмосферасындағы су буының бар екендiгiн сипаттайтын шама ылғалдылық деп аталады. Бұл жерде су буының қысымы деп оның үлестiк қысымын айтады, яғни атмосфераны құрайтын – азот, оттегi және т.б. компоненттерi жоқ , болғандығы су буының жасайтын қысымы.Ауаның салыстырмалы ылғалдылығы φ деп ауадағы су буының қысымы p-ның атмосфералық температурадағы судың қаныққан буының қысымы pk – ға қатынасына тең шаманы айтады.

φ = (p/pk)· 100 %

pk шамасының мәндерi белгiлi сәйкес кестелерден анықталады. Ауаның температурасы төмендеген сайын оның салыстырмалы ылғалдылығы артады, себебi неғұрлым ауаның температурасы төмен болса, соғұрлым су буы қанығуға жақындай түседi.

Салыстырмалы ылғалдықты өлшеу үшiн арнайы психрометр деп аталатын прибор қолданылады.Салқындату барысында (процесiнде) бұрын қанықпаған бу қаныққан буға айналатын температура шық нүктесi деп аталады. Шық нүктесiне тең температурада атмосферадағы су буы конденсациялана бастайды. Тұман пайда болып, шық түседi, қатты дене беттерi терлей бастайды. Қаныққан бу қысымының температураға тәуелдiлiгi.Қайнау көлем тұрақты болған жағдайда қаныққан будың қысымы температураға өте қатты тәуелдi болады, сондықтан Шарль заңын қаныққан буға қолдануға болмайды. Температура жоғарлаған сайын, будың конденсациялануына қарағанда, сұйық тезiрек буланады. Қысымның күрт өсуiне негiзiнен будың тығыздығының ұлғаюы тiкелей әсерiн тигiзедi.Қайнау – бұл тек қана ашық беттегi сұйықтың интенсивтi булануы емес, сонымен қатар бу көпiршiктерiн түзетiн қуыс көлемiндегiсұйықтың да интенсивтi булануы.Егер сұйық бiрқалыпты қыздырылмаған болса, онда су көпiршiктерi қалқып шыққан кезде олардың iшiндегi қысым бу конденсациясының есебiнен азаяды да, көпiршiктер жарылып кетедi. Ал сұйық жеткiлiктi қыздырылған болса, онда көпiршiктер жарылуын тоқтатады да, сұйық бетiне еркiн қалқып шығады.…