БЖБ 10 сынып Қазақ тілі мен Қазақ әдебиеті

А бөлімі

Бөлім/аралық тақырып бойынша жиынтық бағалау тапсырмалары

10 – сыныпҚазақ тілі ІVтоқсан

«Сөз мәдениеті және шешендік өнер. Пунктуация» бөлімі

Оқу мақсаты: 10.2.5.1 мәтіндегі негізгі ойды анықтау, көтерілген мәселеге баға беріп, мәліметтер мен пікірлерді өңдей білу;

10.3.6.1.әртүрлі тақырып бойынша көркемдегіш құралдарды ұтымды қолданып, шығармашылық жұмыстар (өлең, хат, әңгіме, шығарма) ұсына білу;

10.4.5.1 сөйлем мен мәтін деңгейінде тыныс белгілерін қолдана білу.

Бағалау критерийі: - Мәтіндегі негізгі ойды анықтайды;

Көтерілген мәселеге баға беріп, мәліметтер мен пікірлерді өңдейді;

Тақырып бойынша көркемдегіш құралдарды қолданып, әңгіме жазады;

сөйлем мен мәтін деңгейінде қойылатын тыныс белгілерін дұрыс қолданады.

Ойлау дағдыларының

деңгейі:жоғары деңгей дағдылары

Орындау уақыты: 20-25 минут

Тапсырма

Мәтінді оқыңыз.

Шешендік өнер – ұлт қазынасы

Шешендік сөздерді зерттейтін ғылым– шешендіктану, халықаралық тілде "риторика". Ескі гректер риториканы "сендіру өнері" деген. Рим өркениеті кезінде риторика деп "шешен сөйлеу өнерін" айтқан. Орта ғасырда "сөзді әсемдеу өнері" деп атаған. Риториканың негізін салған грек ораторы Протагор болып есептеледі.

Грек шешені Демосфеннің тілінде мүкісі болған екен. Сонда ол тілін жаттықтырып,сол кездің шешендік сөздерін жаттап, қайталап, зор күш жұмсауы арқасында заманының атақты шешендерінің біріне айналған.

Қазақ шешендерінің атасы - Жиренше шешен. "Түгел сөздің түбі бір, сөз атасы Майқы би" деген сөз бар. Сонда қазақтың шешендік сөз өнері XII - XIII ғасырларда Майқы би мен Аяз биден бастау алады, Жиренше шешен мен Асан қайғы арқылы қалыптасып, кейінгі би - жыраулар арқылы жалғасады.

Қазақтың шешендік сөз өнерін атақты адамдар жоғары бағалады.Академик В.В.Радлов: «Қазақтар мүдірмей, кідірмей ерекше екпінмен сөйлейді. Ойын дәл, айқын ұғындырады. Ауызекі сөйлеп отырғанның өзінде, сөйлеген сөздері ұйқаспен, ырғақпен келетіндігі соншалық, бейне бір өлең екен деп қаласың»,- деп көрсетеді.

(https://bilim-all.kz/article/8632-SHeshendik-oner---ult-qazynasy, өңделген)

1. Мәтіннің негізгі ойы қандай?

2. Мәтіндегі мәліметтер мен пікірлерді өңдеп, көтерілген мәселеге баға беріңіз.

3.Теңеу, эпитет, метафораны қолданып,"Шешендік пен көпшілік алдында сөйлеу - екі түрлі зат. Шешендік адамның табиғатынан бар талант болса, көпшілік алдында сөйлеу – үздіксіз ізденіс пен еңбек нәтижесі",- деген А.Ф.Конидің…