Денелердің электрленуі тақырыбына 8 сынып ашық сабағы

Қысқа мерзімді жоспар бөлімі:

Электростатика

Мектеп: Қазығұрт ауданы Қ. Сатпаев мектеп-лицейі

Күні:

Мұғалімнің аты-жөні: Құрбанова Ф. П.

Сынып: 8

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақ тақырыбы

Денелердің электрленуі. Электр заряды. Өткізгіштер мен диэлектриктер

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

8.4.1.1. Электр зарядын сипаттау.

8.4.1.2. Үйкеліс және индукция құбылысын сипаттау.

8.4.1.3. Электрленудің оң және теріс әсерлеріне мысалдар келтіру.

Сабақ мақсаттары

* Электр заряды, электрленудің оң және теріс әсерлері туралы білу

* үйкеліс және индукция құбылысы арқылы денелердің электрленуін сипаттау, мысалдар келтіру.

*Эксперимент жасай арқылы денелерді электрлендіруді көрсету және себебін айқындау.

Бағалау критерийлері

Электр заряды, электр заядының түрлері туралы айта алады.

Үйкеліс және индукция құбылысы арқылы денелерді электрлендіруді түсіндіреді, мысалдар келтіреді.

Тәжірибе жүзінде денелерді электрлендіруді көрсетеді, себебін түсіндіреді.

Тілдік мақсаттар

Пәндік лексика және терминология: электр, заряд, янтарь, электрон, индукция, эбонит. Электрлік дене деп янтарь тәрізді өзіне тартатындарды айтамыз «Янтарь» - Жер бетінде әлденеше жүздеген мың жылдар бұрын өсіп - өрген қылқан жапырақты ағаштардың қатып тасқа айналған шайыры. Грек тілінде «янтарь» - электрон дегенді білдіред. «Электрон» сөзінен «электр» деген сөзі шықты

Құндылықтарды дарыту

Тапсырмаларды мұқият орындауға , сыныпта өзгелерді құрметтеуге, жауапкершілікке, шыншылдыққа дағдыландыру.

Пәнаралық байланыстар

Мәтінмен жұмыс жүргізе отырып әдебиет пәнімен байланыстыру.

АКТ қолдану дағдылары

Аctivote мен жұмыс істей отырып жаңа сабақ бойынша алған білімдерін қорытындылайды.

Бастапқы білім

Дүниетану пәнінде электр сөзімен танысқан

Сабақ барысы

Сабақтың жоспарланған кезеңдері

Сабақтағы жоспарланған іс-әрекет

Ресурстар

Сабақтың басы

5 минут

Ұйымдастыру:

Сәлемдесу

Сынып оқушыларына жағымды ахуал туғызу

Психологиялық тренинг «Шаттық шеңберін құру»

«Эбонит», «Янтарь», «Электрон», «Заряд» сөздерін мозайка әдісі арқылы бөлу.

Үй жұмысына берілген тапсырманы «Веер» әдісімен тексеру. Жылу машинасын пайдаланудағы экологиялық мәселелер.

Стикер

Сабақтың ортасы

15 минут

Тыңдалым, айтылым, сыни ойлау дағдылары қалыптасады.

Мәтінмен жұмыс істеу, есте сақтау, түсінік, топта жұмыс істеу дағдылары қалыптасады.

ІІ. Жаңа сабаққа кіріспе. «Миға шабуыл» Оқушыларға тақырыпқа байланысты әртүрлі мысалдар келтіре отырып сұрақтар қоямын. а) Құрғақ шүберекпен айнаны сүрткенде қандай құбылыс болады? (шыны мен пластинка тозаңды және басқа ұсақ бөлшектерді өзіне тартады) ә) Синтетикалық киімді шешекенде нені байқайсыңдар?( шытырлаған дыбыс ести аласыңдар, ал қараңғы бөлмеде тіпті жарқылды да байқайсыңдар) б) Мысықты сипағанда? (шытырлаған дыбыстар естіледі) в) тарақты алып құрғақ шашты тарағанда, содан кейін кішкене қағазды жақындатқанда нені байқадыңдар? (ұсақ қағаз қиындыларын өзіне тартатынын көресіңдер

Жаңа материалды түсіндіру кезеңі. «Мәтінді талда» әдісі

«Янтарь». Көп жағдайда жанасқан заттардың бір-біріне тартылатындығын байқауға болады. Денелер өзара электрленеді де, олардың арасында электр күштерінің тартылысы пайда болады. Бұл құбылыс үйкелу арқылы электрлену деп аталады. Үйкеліс арқылы электрлену нәтижесiнде екi дене де электр зарядын алатынын есте ұстау керек.. Денелердi электрлеу үшiн бiр-бiрiне жай ғана бiр рет тигiзу жеткiлiксiз. Денелердi бiр-бiрiне қатты қысып үйкелеу керек. Сол кезде олардың арасындағы ара қашықтық азайып, беттесу ауданы ұлғаяды. Денелердің электрленуі тек үйкелу арқылы ғана пайда болмайды. Үйкелу – денелердің жанасып, ажырау процесі. Денелер соқтығысқанда және жарылыс кезінде де электрленуі мүмкін. Қолымызды электрленген затқа немесе iстеп тұрған телевизор экранына, экран бетiнде электр заряды бар, затқа жақындатқанда шытырлаған дыбыс естуге болады, ал қараңғыда кiшкентай ұшқындарды көруге болады. Бұл да электрлiк құбылыс көрiнiсi. Үйкеліс кезiнде пайда болатын электр зарядтарын кейде статикалық электр деп атайды. Көбiне бұл елеусiз құбылыс (мысалы, сiз синтетикалық материалдан жасалған киiмдi шешкенде, кiлем үстiнде аяғыңызбен сырғанай жүргенде және т. б.). Бiрақ кейде бұл құбылыс қауiптi болуы мүмкiн

«Электрон». Жоғарыда қарастырылған құбылыстар электрлену кезінде түрлі заттардан жасалған денелердің электрлі өзара әрекеттесу қабілетіне ие болатындығын дәлелдей түседі. Деннелердің осы қасиетін электр заряды деп аталатын физикалық шамамен сипаттайды. Денелердің өзара электрлік әрекеттесу қабілетіне ие болуы –олардың электрленуі деп аталады. Бұл мысалдардың барлығы, беттер арасындағы үйкеліс нәтижесінде электр зарядының пайда болатынын көрсетеді. Әр жағдайда екі денеде қарама –карсы зарядтарының бірдей мөлшері пайда болады. Электр зарядтарының өзара әрекеттесу сипатын анықтайық. Электрленген таяқшадан екі шар да бірдей электр зарядына ие болады. Мұндай бірдей электр зарядтарын аттас зарядтар деп атайды. Демек, электрленген аттас зарядтар бір- бірінен тебіледі. Бұл қорытындыны эбонит таяқшаны сол шарларға тигізгенде де олардың бір-бірінен тебілуі арқылы дәлелдеуге болады. Егер шарлардың біреуін теріге үйкелеген эбонит таяқшаны тигізіп, ал екіншісіне жібекке үйкелген шыны таяқшаны тигізсе, онда олар бір-біріне тартылады.Осы тәжiрибелер табиғатта электр зарядының екi тегi болатындығын көрсетедi.

«Заряд» . Жiбекке үйкелген шыныда пайда болған заряд тегi оң (+) деп, ал жүнге үйкелген янтарьда пайда болған зарядты терiс (–) деп атаған. . Оң және теріс зарядтардың болуы үйкелген денелердің электрлену табиғатын түсінуге мүмкіндік береді.. Бұл зарядтар жоқтан пайда болмайды және ешқайда жоғалып та кетпейді. Олар өзара жанасатын денелерде болады. Екі зарядтың беттік жанасуынан зарядтар бір денеден екіншісіне немесе оның белгілі бір бөлігіне беріледі. Эбонит-жүн, шыны-жібек сияқты денелердің жүйелері басқа қоршаған денелермен әрекеттестпейді деп есептейік. Қоршаған ортаның денелерімен әрекеттеспейтін денелер жүйесін оқшауланған немесе тұйықталған деп атайды. Бұл жүйедегі электрлену құбылысы электр зарядының сақталу заңына бағынады: .Заттардың электрленуiн бақылау үшiн жүргiзiлген тәжiрибелер нәтижесiнде барлық заттардың электрлену тегіне қарай қатарларға қоюға болатындығы анықталды. Мұндай қатарда бiрiншi дене екiншiсiне үйкелгенде оң, ал екiншiсi терiс зарядталады. Мысалы, сондай қатарлардың бiрi мынадай: қоян терiсi, шыны, кварц, жүн, жiбек, мақта, ағаш, янтарь, каучук

«Эбонит» Денедегі еркін зарядтардың концентрациясына (шоғырына) байланысты олар өткізгіштер, диэлектриктер және жартылай өткізгіштер болып бөлінеді. Өткізгіштер-электр заряды бүкіл көлемі бойынша еркін қозғала алатын денелер. Өткізгіштер екі топқа бөлінеді: 1) бірінші текті өткізгіштер (металдар)-олардағы заряд қозғалысы химиялық өзгеріске ұшыратпайды; 2) екінші текті өткізгіштер (еріген тұздар, қышқыл ерітінділері)-оларда заряд (оң және теріс иондар) тасымалданғанда химиялық өзгеріске ұшырайды. Диэлектриктер…