Диалог арқылы оқушылардың ауызекі сөйлеуін дамыту

Диалог арқылы оқушылардың ауызекі сөйлеу тілін дамыту.

Омирбаева А.М., бастауыш сынып мұғалім Екібастұз

қаласы «№11 жалпы орта білім беретін мектеп» КММ

Диалог арқылы оқушылардың ауызекі сөйлеу тілін дамыту тақырыбын алу себебім: оқыту мен білім беру жүйесінде жаңа тиімді тәсілдерді қолдана отырып, оқушылардың сабақ үлгеру сапасын стандартқа сай білім мен біліктілігін арттыру.

Оқушылардың ой – өрістерін жан – жақты дамыту, сабаққа деген қызығушылығын, ынта -жігерін, танымдық қабілеттерін арттыра отырып, еркін ой қорытып, мәнерлі де мағыналы сөйлеуге үйрету.

Мектептегі басты тұлға – мұғалім, ал оқу процесінің негізі – сабақ. Демек, мұғалім әр сабақтың тиімді, әрі сабақтың білімділік, тәрбиелік мәнін жете түсініп, әдістемелік жағынан дұрыс ұйымдастыруға міндетті. Сабақтың сапасын арттыру – оқушының сабақ үлгеру сапасын арттыру болып табылады. Осыған орай оқыту мен білім беру жүйесінде жаңа тиімді тәсілдер кеңінен орын алады.

Ж. Аймауытов:

«Сабақ беру үйреншікті жай шеберлік емес, ол – үнемі жаңадан жаңа табатын өнер» деген екен. Сондықтан қазіргі таңдағы педагогика жаңалықтарын пән ерекшеліктеріне сай қолдана білу – оқыту мақсатына жетудің бірден – бір жолы. Өз тәжірибемде оқыту барысында алдыма қойған мақсатым – баланың қызығушылығын оятып, қабілетін арттыратын, өз бетімен ізденісін жаттықтыратын жағдай туғызу. Оның бастысы сабақ үрдісін жаңаша ұйымдастыру, оқушылардың оқудағы іс – әрекеттері арқылы ғылым, білік дағдыларын жетілдіру, өз бетінше білім алу үрдісін бірлесе әрекет ету. Мақсатқа жету оқушылардың өздері арқылы жүзеге асады. Мұғалім – ұйымдастырушы, бағыт беруші.

Тіл мен әдебиет – ұлт байлығы, қымбат қазына. Тіл мен әдебиет – ұрпақ арасын жалғар алтын көпір, ақыл – ойдың түйінін танытар асыл қазына.

Пәнге қызығушылықты мынадай жолдармен жүргізуге болады.

Сонымен қатар келешек ұрпаққа білім берудегі күрделі мәселелердің бірі – біртұтас педагогикалық үрдіс кезіндегі сабақтарда пәнаралық байланысты жүзеге асыру. Пәнаралық байланыстың ең негізгі міндеті – оқыту үрдісінде білім беру, тәрбие беру, дамытушылық сипатының арасындағы байланысты құру.

Модульдік бөлікті сабақты өткізу.

Қазіргі оқыту үрдісінде жаңа педагогикалық технологиялар дендеп енуде.

Оқушыға оқу материалы жинақы, қысқаша беріледі.

Оқушы оқу материалының ішінен ең негізгісін таңдай білуді үйренеді.

Оқушы таңдап алған танымдық – білімділік түсініктерді бір – бірімен байланыстырып, қарапайым жүйе жасауды үйренеді.

Ғалым М.М. Жанпейісованың жаңа модульдік технологияны пайдаланып, мемлекеттік тілді мектеп қабырғасында тиімді оқыту әдістерін ұсынып келеді.

Модуль латынша өлшем, шама, мөлшер деген сөз.

Модульдік технология ең алдымен жоспарлығымен, жүйелігімен, тақырыптарға бөлінуімен ерекшеленеді. Тиімді белгілерінің бірі – оқушылардың белсенділігі. Бұл технологияның бір ерекшелігі сабақтың негізгі кезеңдерінің бәрінде оқушыларға шығармашылық жұмысты ұсынуға болады.

Модульдік технологияның оқыту мақсаттарының бірі – қазақ тілінде ауызекі сөйлеуді меңгеру болғандықтан, коммуникативтік әдістерді пайдаланамын.

Коммуникативтік құзыреттілік – сөйлеу әрекеті. Сөйлеу әрекетіне – монолог және диалог жатады. Ол ауызша сөйлеу мәдениеті мен жазбаша жазу мәдениетін меңгерту.

Модульдің нәтижелі болуын көздеп, сөйлеу сабағының түрін өзгерте отырып, әр түрлі белсенді әдіс – тәсілдерді пайдалану арқылы іске асырамын. Олар: жұптық, топтық, ұжымдық, жеке топтық.

Жұптық оқыту кезінде тілдік қатынас екі адамның арасында жүргізіледі. Бұның негізгі ерекшелігі – диалог арқылы жүзеге асырылады.

Топтық оқытуда шағын 3-5 баладан тұратын оқушылар арасындағы қарым – қатынас жүзеге асырылады. Бұл оқушылардың дұрыс сөйлеуіне, білімін жетілдіруіне негіз болады.

Өз тәжірибемде «Модульдік оқыту технологиясы», «Дамыта оқыту технологиясы» бойынша әдіс – тәсілдерін пайдаланамын. Бұл технологиялар оқушылардың ойлау, есте сақтау, шығармашылығын, жеке қабілетін дамытуға бағытталған.

Диалогтік оқыту оқушының тек қана бірлескен әрекетке тартылуына ғана емес,оқушының ойлау қабілетінің жоғары деңгейге өсуіне, тіл байлығы мен зияткерлік қабілетінің дамуына ықпалын тигізеді. Осы кезде топ арасында талқылау жүзеге асады. Әр топ өз пікірін айтып, дәлелдеме жасайды.Сыныпта талқылауға қатысу оқушының бәсекеге қабілетін арттырады,өз дәлелін қорғап, мәселеге сыни тұрғыдан қарауға дағдыланады.Мерсердің зерттеуіне сәйкес әңгімелесу оқушылардың білім алуының ажырамас бөлігі болып табылады деп атап көрсеткен. Әңгімелесудің 3 түрі бар:1. Зерттеушілік әңгіме2. Әңгіме-дебат (пікірталастық әңгіме)3.Топтық әңгімеІс – тәжірибемде жоғарыдағы үш түрлі диалогтың екіншісі қолайлы деп шештім. Әңгімелесу – мұғалімге оқушылардың оқуға деген ынтасын оята алатын пәрменді тетік. Ғалым Ф.Ш. Оразбаева сабақта тілдік қатынас үш түрлі жолмен немесе қалыппен іске асырылады деп,олардың түрлерін атап көрсеткен. Олар жұптық, топтық, ұжымдық. Жұптық жұмысқа түсу осы диалогтерден тұрады. Диалогтің өзі сабақ өту кезінде әр түрлі әдіс арқылы жүзеге асады. Мысалы : сұрақ – жауап, рөлдік, тапсырманы орындату , жұптық жұмыс, диалогтік мәтінді оқу.

Оқушылардың ауызекі сөйлеу тілдерін қалыптастыру жұмыстарын ұйымдастыру кезінде төмендегі әдістерді жүйелі қолданудың пайдасы бар екендігін айтуға болады.

Сұрақ-жауап әдісі: Бұл әдіс әсіресе мәтінмен жұмыс жасау кезінде өтілген тақырыптарды бекіту мақсатында қолданылады.

Ситуация арқылы сөйлеу әдісі:

Сөз, сөз тіркестерін, сөйлем құрау естіген оқиға туралы ойын жеткізу.

Өз ойын айту әдісі:

Оқушыларды ойлану арқылы ойын ауызша жеткізуге дағдыландыру.

Әңгімелесу әдісі:

Оқушылардың білімдерін бақылай отырып, жеке оқушымен де, топтағы оқушылармен де әңгімелесу арқылы қорытынды жасау.

Ойын әдісі: