Дұрыс әрекет туралы өзін өзі тану рефераты

Солтүстік Қазақстан облысы

Тайынша ауданы

«Кантемир бастауыш мектебі» КММ

Реферат

Тақырыбы:Дұрыс әрекет

Орындаған: Жамбалхан М.

2018 жыл

Жоспар

І Кіріспе

ІІ Негізгі бөлім

1.Дұрыс әрекет жалпыадамзаттық құндылық ретінде

2.Білім беру үрдісінің Дұрыс әрекетке үйретудегі мақсаттары

3.Дұрыс әрекетке тән қасиеттер

4.Болып жатқан нәрсеге қарсыласпау

5.Дұрыс әрекет ету іс-тәжірибесі

ІІІ Эксперименттік бөлім

IV Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер

КІРІСПЕ

Ақиқаттан туындағанның барлығы – дұрыс әрекет.

Еліміздің егемендігін толық сақтап тұру үшін, оны дамытып, алға жылжуымыз үшін болашағымыз – бала тәрбиесіне баса назар аудару қажеттілігін елбасы Н.Ә.Назарбаев та өзінің халқына жолдаған жолдауында атап кеткен болатын. Ендеше, ұлымыз ұлықты, қызымыз қылықты бойжеткен болу үшін, халқымыздың рухани адамгершілік қасиеттерін дұрыс әрекет арқылы бойларына сіңіре білуіміз қажет.

Қазіргі заманда ғылым мен білім, ақпараттық технология, техника қаншалықты қарыштап дамыған сайын, адамның бойындағы рухани-адамгершілік қасиеттерінің соншалықты төмендеп бара жатқанын күнделікті өмірде көріп отырмыз. Атап айтар болсақ: тастанды бала, қарттар үйі, қатыгездік, табиғатты ластау, ағашты кесу, алдап соғу, жемқорлық, өлтіріп кету, өз- өзіне қол салу, т. б. толып жатыр. Адамзаттың ең асылы –«адам» деп қарайтын болсақ, онда адамның азғындауына не себеп? Әлде заман кінәлі ме?-деген сұрақтар туындайды. Көпшілігі «Заманына қарай адамы... » деген принциппен өмір суруде. Ал, заманды құрайтын адам емес пе? Міне, сонда барлығы қайтадан адамға келіп тіреледі. Сондықтан күллі әлемді сақтап қалатын бірден- бір жол рухани адамгершілік білім екені даусыз.

Құндылықтар проблемасын зерттейтін ілім аксиология (ахіа – құндылық және logos – ілім, сөз)деп аталады. Ол – құндылықтар теориясы болып табылады. Жалпыадамзаттық құндылықтар – бұл барлық мəдениет пен замандағы адамдар үшін абсолютті стандарт болып саналатын іргелі, жалпыадамзаттық бағдарлар мен нормалар, моральдық құндылықтар. Адам үшін аса маңызды заттар, құбылыстар, қасиеттер, жай күйлер құндылықтар деп аталады.

Т.И. Петракова ұсынған құндылықтар жүйесінің жіктемесін үш түрге бөледі: табиғи, жүре пайда болған және абсолюттік.

Табиғи құндылық - бұл адам табиғат күші мен жан-дүниесінің қаблеттілігі, яғни ақыл-ой, сезім, күш-жігер (ақылдың айқындылығы, ойдың ұшқырлығы, сезімнің тазалығы, естің сенімділігі, күш жігердің қайраттылығы).

Жүре пайда болған құндылық – бұл адамның интелектуалды және адамгершілік тұрғыдан дамуы барысында меңгерген құндылық (әдеп,сыпайылылық, сыйластық , жанашырлық, кеңпейілділік, ақкөңілділік, сабырлық т.б.)

Абсолюттік жалпыадамзаттық құндылық ол уақытқа бағынбайды, ешқандай ортамен, қоғаммен шектелмейтін бүкіл адамзат үшін маңызды құндылық.

Ішкі үйлесілімділікке қол жеткізу үшін адам ойы, сөзі, ісі адами тұлғасының мынадай аспектілеріне сәйкес келетін жалпыадамзаттық құндылықтарға сай болуы тиіс:

Қиянат жасамау – рухани деңгей

Ақиқат – интелектуалды деңгей (ажырату, интуиция)

Сүйіспеншілік – адамгершілік деңгей (ментальді, ақыл-ой, сөз)

Тыныштық – эмоциялық деңгей (сезімдер)

Дұрыс әрекет – физикалық деңгей

Күнделікті өмірде мәңгі жалпыадамзаттық құндылықтарға бағдарлана отырып, рухани тұрғыдан кемелдену қажет. Рухани-адамгершілік білім берудегі дұрыс әрекетке үйретудің мақсаты – рухани-адамгершілік құндылықтарға бағытталған, ойы, сөзі мен ісі бір жерден шығатын, жетілген мінезі бар адамды қалыптастыру.

Ал, адамның жүрегіне нұр құятын, риясыз сүйіспеншілікпен рухани бастауға жетелейтін, ол – ұстаз. Дұрыс әрекет - жүректен шығып, сосын сөз ретінде бейнеленетін және іс жүзінде қолданылатын құндылық. Жас ұрпақты үлкен өмір жолында Дұрыс әрекетке бағыттасақ, тәуелсіздігіміздің тұғырын берік ұстайтын адами асыл қасиеттерге бай тұлғалар тәрбиелейміз.

Дұрыс әрекет жалпыадамзаттық құндылық ретінде

Ертеңгі күнді болжау қиын, бірақ бүгінгі күнді пайдалануға болады.

Өткен күн – Кеше –тарих

Келер күн – Ертең – сыр

Ал Бүгінгі күн - Үлкен сый.

Төле би.

“Дұрыс әрекет – мақсатқа жеткізер жолды дұрыс таңдаудан басталады”Төле бидің сөзіне тоқталатын болсам жеке өз басым қандай да бір жағдай болмасын тек дұрыс шешім қабылдау,жүрегіңді тыңдау, ішкі сезіміңе жүгіну.

Қазақтың тұңғыш ғарышкері Тоқтар Әубәкіровтің айтуы бойынша адам-өз тағдырының иесі. «Гүліне қарама, түбіне қара»-дейді халқымыз.Жас кезімде әрдайым ізденіс үстінде жүретінмін. Бір нәрсенің соңына адал жүрек, ақ ниетпен түссең, соның жемісін көресің.Бәрі ниетке байланысты, еш жерде есеп болмау керек. Қарапайым нәрсеге риза бол. Сен өмірді жақсы көрсең қарапайым нәрселердің құндылығын мойындайсың.Мен жан жағымдағы адамдардың сырт келбетіне қарап баға бермеймін.Сол адаммен жақын таныса келе,сөйлесіп, әңгімелесу барысында қандай екенін білемін. Ә.Т.Қайдардың айтуы бойынша жақсылықтың бір сәні-«парызды ақтау», жамандықтың бір сыры-«пендешілік», өздігіңді тыңдаудың бір жолы-«рухани кемелдену» деп түсінемін. Парызды ешкім сұратып бермейді де, сұрап алмайды оны әркім борышым деп өзі арқаланады, өзінің адамгершілігіне, абзал қасиетіне байланысты атқарады. Парыз – төлемді, өтемді талап етпейтін, бірақ әркімнің өзі біліп атқаратын қасиетті борышы болса, қарыз – қайтарылуы міндетті несие.

Сұлулықты көре білу қасиеті, қарапайым нәрсені жоғары бағалау, өз ортаңда болудан рахат табу немесе адамдарға сүйіспеншілікпен, мейірімділікпен қарым-қатынас жасау, - осының бәріне дерлік ортақ нәрсе: қанағатшылдық, жан тыныштығы және өміршеңдік.Сен сұлулықты, жақсылықты көре алған кезде, өз өміріңдегі қарапайым нәрселердің құндылығын мойындайсың, осы түйінулердің көрінісін өзіңнен ізде. Мен тап казіргі сәтте кішкентай нәрсені ұлы сүйіспеншілікпен істеуге үйреніп жатырмын. Мен шаршадым, қиын деген сөздерді айтпаймын деген шешім қабылдадым.

ДҰРЫС ӘРЕКЕТ – қайрат пен табандылық, адалдық, шешім қабылдауда батылдық, ынталылық.

Дұрыс мінез-құлық — бұл өз борышын және адамның қоғамдағы мәртебесіне қатысты міндеттемелерді орындауға байланысты мінез-құлық түрі әрі ар-ұяттың ішкі дауысына сәйкес қылықтар.

Әмір Кейқауыстың атақты «Қабуснамасынан» алынған адамға қажетті қасиеттерге тоқталып көрелік:

· «Ей, перзентім, халық сенің сөзіңе сай іс қылсын десең, сен өз сөзіңе сай іс қыл».

· «Ащы болса да, сөздің ақиқатын айт».

· «Егер абыройдан айырылғың келмесе, жақсылық жасауды ұмытпа».

· «Жаман істерден, өтіріктен, қанағатсыздықтан ұял; тура сөз, ізгітілек, жақсы бастамадан ұялма».

«Өз ойларыңды ретте. Егер кейбір қылықтар әдетке айналса, онда соған сәйкес мінезің қалыптасады. Ал мінезің қалыптасқанда, тағдырың қалыптасады. Сондықтан сенің тағдырың өз қолыңда».

Адам дұрыс жолды таңдай білуі қажет:

1. Дұрыс жол — ақиқатты дұрыс түсіну.

2.Дұрыс шешім—ақиқатқа сәйкес өз өмірін өзгертуге бағытталған ерік-жігер.

3. Дұрыс сөз — өтірік айтпау, біреуді босқа жамандамау, балағат сөз айтпау,

4. Дұрыс іс-әрекет— ешқаңдай тіршілік иесіне жамандық жасамау, ұрлық-қарлықтан қашық болу.

5. Дұрыс тұрмыс қалпы — адал еңбек етуді әдетке айналдыру.

6. Дұрыс күш жұмсау — құмарлықпен, жаман оймен күресу

7. Дұрыс ой бағыты— дүниенің жалған, уақытша екенін түсіну.

8.Дұрыс жинақтала білу — өзденеңді сезінуден, ойлаудан, түйсінуден арылу.

2.Білім беру үрдісінің Дұрыс әрекетке үйретудегі мақсаттары

Адам баласы өзінің таза жүрегінде, бұзылмаған ар-ожданына бір сәт назар аударса, оның бастауы тәрбиеге деген бейімділік екенін ұғады. Бала көзін ашқаннан бері жан-жағындағы барлық жаратылыстың адамға қызмет етіп тұрғанын және айналасындағы әр түрлі ғажайып істердің атқарылып жатқанын таза жүрекпен, кірленбеген ар-ожданмен сезінуі тәрбие бастауының дұрыстығынан.

Рухани-адамгершілік білім берудегі дұрыс әрекетке үйретудің мақсаты – рухани-адамгершілік құндылықтарға бағытталған, ойы, сөзі мен ісі бір жерден шығатын, жетілген мінезі бар адамды қалыптастыру.

Рухани-адамгершілік сана-сезімі оянған адам ғана мәңгі құндылықтарды уақытша құндылықтардан, шынайылылықты жалғандықтан ажыратып, бақытты болып, өзгелерді бақытты етеді. Осындай білім беру адамның жетілуін қамтамасыз етеді. Осы тұрғыдан, данышпан Абайдың нақыл сөздерін естен шығармау керек, ол өз заманында былай жазған еді: «Адамның мінезі – ақыл мен білімді сақтайтын ыдыс. Білімдер сақтайтын ыдыс мықты болмаса, оқудан пайда болмайды».

Күнделікті өмірде мәңгі жалпыадамзаттық құндылықтарға бағдарлана отырып, рухани тұрғыдан кемелдену қажет. Руханилық – бұл үлкен адамгершіліктік! Руханилық – бұл адамдардың шынайы және достық өзара қатынастарында көрінетін шыншылдық, данышпандық, риясыз махаббат.

Ойды өзгерту. Білімді жетілдіру, өмір сүруді жеңілдету және барлық істерді сәтті тыңдыру үшін тек қана адамның өз ойларын дұрыс басқару қабілетінен басқа ештеңе қолайлы жағдай туғызбайды. Ақыл- парасаты меңгеру ісінде осы ойларды билеу мен бағындырудан асқан қиын нәрсе жоқ. Адамның ақылы әрқашан еркін және өзіне кездесетін алуан түрлі нысандармен байланысқа түсуге дайын болып, оған сол сәтінде қажетті саналатын мөлшерде ғана зейінін бөлуге тиіс.

Дүние жүзінде кеңінен тараған келеңсіз жағдайды ескере отырып, қазіргі таңда қоғамға жетіспейтін риясыз махаббатты ояту керек

Адамдағы жоғарғы рухани «Менін» және ішкі адамгершілік борышын ұғыну мүмкіндігі оның сана-сезімін тар эгоистік шеңберден Ғаламдық деңгейге дейін, жоғары сана дәрежесіне дейін кеңейтеді. Осындайда, ол өзіне мынадай сұрақтарды қояды: Мен кіммін? Менің өмірімнің мәні неде?

Адамның санасы неғұрлым жоғары болса, соғұрлым риясыздық дәрежесі жоғары болады.

Сократтың айтуы бойынша ұстаздың негізгі міндеті –оқушының мықты рухани күштерін ояту. Сократ тәрбиелудің жолдарын–өзін-өзі сараптаудан, өзін-өзі жетілдіруден көреді. Тәрбиелеудің мақсаты–өзін-өзі тану.

- Әр адамның бойында бар Ар – ұждан дауысын ажырата және ести білу қабілеттерін ояту.

-Күнделікті өмірде дұрыс әрекет ету дағдысын және жүзеге асыратын ойларын, сөздерін және іс-амалдарын бекіту.

Ақиқат жолымен жүргенде дұрыс әрекет туындайды, оның қағидаты-өзіңе де, өзгеге де, табиғатқа да еш зиян келтірмеу. Ол үшін табиғаттың, моральдың және мемлекеттің заңдылықтарын білу, құрметтеу және орындау қажет.

3.Дұрыс әрекетке тән қасиеттер

- Әдет – өзінің шынайы болмысын түсінуге негізделген. Дұрыс әрекет адам өмірінің негізі болуы керек. Тіпті күн сайын, апта сайын бірнеше рет жасалатын шағын істердің өзі әдептен орнығады.

- Қанағат – тілек-қалау адамды әрекет етуге итермелейді және оның өмірдегі амал-әрекетіне себепші болады. Тек тілек-қалауын тыйғанда ғана адам еркіндікке қол жеткізеді.