Материалда Ер Төлеп Әнетұлы туралы мақала берілген. Ол студенттерге тақырып бойынша мәлімет алуға, мәтінмен жұмыс жүргізуге және оқытушыларға оқу үдерісінде қосымша материал ретінде пайдалануға қолайлы.
Материал жүктеу үшін жазылым қажет
Алдын ала көру
Сатып алмас бұрын бірнеше бетін көре аласыз. Толық нұсқасы жүктегенде — жазусыз, сызықсыз.
Материалдан үзінді
Ер Төлеп Әнетұлы
1897 жылғы ақ патшаның сырттай есебі бойынша ұсақ жандықты малға саналмайтын Кіші жүздің Адайы уезінде 1 млн 600 мың қой-ешкі ұстаған ел болған. Сол елге жау жасағын өткізбеген, тыныш өмірін қасық қаны қалғанша күзеткен, жауы жастандырған жан кешті ерлер болған. Батыс Қазақстанда аты аңызға, бақилық мекені түнемелік орынға айналған ерлердің бірі-Ер Төлеп Әнетұлы. Ол 80 рет жауға аттанып, 55 жекпе-жекте жеңген, 7 рет саны көп жаудан жалғыз өзі жесір айырған. Ер Төлеп Әнетұлы дәурен құрған кезеңннің Ресей бодандығына кіші Орданың өз еркімен енген 1730 жылдарынан бастап, 1868 жылғы Маңғыстау Үстірт аймағында «Ғафурдың ауасы» аталған, патша өкіметіне қарсы Маңғыстау Адайлары көтерілісіне дейінгі 140 жылға жуық аралығына сәйкес келуі.
Төлеп Әнетұлының Маңғыстаудағы ірі пантиондардың бірі Сейсем-Ата қауымындағы №83 сағана тамы елдің қиналғанда пана сұрайтын мінәжат ететін орны. Ер Төлеп аты кіші жүз ақын-жырауларының ұрандап жауынгерлік рух шақыратын төкпе-жырауларында аталмай өтпейді. Ол-шапқыншыдан елді арашалаушы, олжаға ортақтаспаған ер жүрек батырлық үлгісі.
Төлеп Әнетұлының 3 титулды құрама дулығасы, салмағы бір пұт желең сауытты, қос жүзді семсері 1940 жылдарға дейін Тамды суатының басында сақталған. Олардың қолды болуын, ел ленинградтық алғашқы геологиялық іздестіру экспедицияларының Маңғыстаудағы сапарлары мен ұштастырады.
Ауызекі шежіре Төлептің 83-85 жылдық өмірінің соңғы 2 айына дейін шепте жүргенін жеткізеді. Өмірінің соңғы күзінде «Менің қаруымнан жасанған жау құрамасына амалсыз ерген, жазықсыз аттанған сансыз жаушы өлім құшты.
Аллаға маған тапсырған аманатын өзімнен адамгершілігі мен қол қуаты, ерлігі мен елінің бірлігі асқан бір саңлақтың қолына тапсырсам, қапыда мойныма артқан көп күнәларымнан арылып, бақилыққа армансыз аттанар едім»-, деп күні-түні жау жолын тосқан. Сол күндердің бірінде Төлептің түсіне әкесі Әнет кіріп, «2 ай өмірің қалды, ол уақытқа дейін сенің жаныңды алатын ешкім саған кездеспейді» деген соң, Төлеп елге келіп түсін айтып, 60 күн ел аралап жақын-жекжаттарымен қоштасады. Көптеген ақын-жыраулар оның ерлігін өздерінің жыр-толғауларына арқау еткен. Ер Төлеп Адай тайпасының айрықша батыры, біртуар перзенті ретінде бағаланды. Мен ол…
Сабаққа арналған ойындар
Жазылымдар
Өзіңізге ыңғайлы жазылымды таңдаңыз
