Ерекше баламен жұмыс жүргізуге арналған психологиялық материал

«Қиын» оқушылармен жүргізілетін жұмыстардың психологиялық ерекшеліктері

Роза Рыспайкызы Омашева

№ 37 Фуркат атындағы жалпы орта мектебінің педагог-психологы Қазақстан Республикасы, Оңтүстік Қазақстан облысы, Шымкент қаласы, Қаратөбе тас жолы, 42 үй 29 пәтер

Түйіндеме

Бүгінгі күні отандық және шетелдік психологтар мен әлеуметтанушылар «қиын балалардың» санының өсуін атап өтті. Балалар әлеуметтену, білім алу және тәрбиелеу үдерісінде қиындықтарды бастан кешіреді, өздерін жеке тұлға ретінде дамытуға тырыспайды. мақала жасөспірімдер қиын балалардың себептерін зерттеуге арналған және бірге оқытушылар мен психологтар жасөспірімдердің ата-аналарының білім беру үрдісін ұйымдастыру уақтылы түзеу көмек болып табылады.

Түйінді сөздер: білім беру, жастық, түзету жұмыстары, «қиын балалар», девиантты (девианттық) мінез-құлық.

Психологические особенности работы с трудными детьми

Педагог - психолог, Омашева Роза Рыспайкызы

Общая средняя школа N37, имени ФуркатаРеспублика Казахстан, Южно-Казахстанская область,г. Шымкент, Каратюбинское шоссе дом 42 квартира 29

Резюме

На сегодняшний день отечественными и зарубежными психологами и социологами отмечается рост количества “трудных детей”. Дети испытывают трудности в процессе социализации, воспитания и обучения, не стремятся к развитию себя как личности. Статья посвящена вопросам изучения причин трудновоспитуемости детей в подростковом возрасте и оказании своевременной коррекционной помощи в организации воспитательного процесса подростков родителям совместно с педагогами и психологами. Ключевые слова: воспитание, подростковый возраст, коррекционная работа, “трудный ребенок”, девиантное (отклоняющееся) поведение.

Psychological Features of working with difficult children

Pedagogic – Psychology teacher, Omasheva Roza Ryspaikyzy

General Middle School N37 named by Furkat

Republic of Kazakhstan, South-Kazkahstan region,

Shymkent city, Karatobinskoe street, House N42-29

Summary

To date, domestic and foreign psychologists and sociologists have noted an increase in the number of “difficult children”. Children experience difficulties in the process of socialization, education and training, do not seek to develop themselves as individuals. The article is devoted to the issues of studying the reasons for the difficulty of education of children in adolescence and providing timely correctional assistance in organizing the upbringing process for adolescents to parents together with teachers and psychologists.

Key words: upbringing, adolescence, correctional work, “difficult child”, deviant (deviant) behavior.

ОҚО. Шымкент қаласы

№37 Фурқат атындағы

жалпы орта мектептің

педагог-психологы

Роза Рыспайкызы Омашева

«Қиын» оқушылармен жүргізілетін жұмыстардың психологиялық ерекшеліктері

Қазіргі ХХІ ғасыр табалдырығын аттап отырған кезеңде «қиын балалар» мәселесі бізді әлі де ойландыруда. Ахмет Байтұрсынұлы айтқандай, «балам дейтін жұрт болмаса, жұртым дейтін бала қайдан болсын».

«Қиын балалар»ұғымы 1920-1930 жылдарда тәрбие мәселесінде пайдаланып жүрді. Бара-бара бұл 1950-1960 жылдары қайтадан қолданысқа енді. Қазір бұл мәселе ғылымда нақты орын алып отыр. Қиын балалар қайдан шығады?- деген сұраққа былай жауап берсе де болады. Ең басты себеп отбасы тәрбиесінде жатыр: ата-ананың ішімдікке салынуы немесе екеуінің біреуі болмауы. Осының бәрі баланың мінез-құлқына, ішкі жан дүниесіне әсер етеді.

Кейбір тәрбиесі, мәдениеті өте төмен ата-ана баласын ұрып-соғып, жаман сөзбен балағаттап, тіпті баласына қайыр-садақа сұратқызады. Мұнда бала ертеңгі күні кекшіл, жасқаншақ, төбелескіш келеді. Сонда оның тағдыры, болашағы қандай болмақ?

А.Макаренконың мына бір сөзіне көңіл қою артық болмас еді. «Бала тәрбиесі біздің өміріміздің саласы. Біздің балаларымыз мемлекетіміз бен әлемнің болашақ азаматтары. Олар ертеңгі әке мен шеше, олар да өз балаларын тәрбиелейтін болады. Біздің балаларымыз тамаша азамат, жақсы әке, жақсы шеше болып өсуі керек.Бірақ мұнымен де бітпейді. Біздің балаларымыз – біздің қартайған шағымыз. Дұрыс тәрбие - бұл бақытты қарттығымыз, бұл біздің көз жасымыз, бұл біздің басқа адамдармен бүкіл ел алдындағы кінәміз».

Балаларды қиын жағдайға жеткізетін үлкендер. Сонымен қатар оны» тәртібі нашар, тәрбиесі қиын» деген төмен мәртебе беретіндер де үлкендер. Соңынан сол қиын ортадан шығару өте қиын болған жағдайда, мектеп ата –ананы, ата-ана мектепті кінәлап жатамыз. Содан сұрақ туындайды, қоғамда бұл балалардың орны қайда? Олардың тәрбиесімен,оқуымен кімдер айналысады? Олардың өмірде табыста азаматқа айналуы мүмкін бе? Өз басым қазіргі таңда бала тәрбиесі ең күрделі мәселелердің бірі деп есептеймін. Қоғамда тәрбиесі қиын балаларды мектепте болсын, мейлі басқа ортада болсын шеттетеді. Себебі, олардың тәрбиесімен айналысуға мұғалімдер де, мектеп әкімшілігі де басын ауыртқысы келмейді. Ал ата-аналарға келетін болсақ, олар мектепке сілтейді, мектеп арнайы мекемелерге сілтеп, соңында ол бала ешкімге керегі жоқ адам болып шығады. Әрине, бұл жағдай барлық мектепке немесе барлық ата-аналарға байланысты емес. Бұл мәселемен мен мектеп психологы болғандықтан күнделікті кездесіп отырғандықтан айтып отырмын.

Бала тәрбиесі ата-ана үшін күрделі де, жауапты міндет. Баланы өмірге бейімдеуде мектеп, ұстаз және ата-ананың орны бөлек. Бала өмірінің басым бөлігі отбасында өтеді. Отбасы - адамзат бесігін тербеткен ұя болса, баланың бас ұстазы – ата-ана. Ата-ананың үйдегі іс-әрекеті балалардың көз алдында өтеді. Сондықтан бала мектеп табалдырығын аттағанға дейінгі оның алғашқы ұстазы – ата-анасы. Отбасындағы тәрбие әрбір мүшенің өзін-өзін сақтау, ұрпақты жалғастыру, өзін-өзі сыйлау қажеттігінен туындайды. Отбасында адамның жеке басының қасиеті қалыптасады. Баланы дұрыс тәрбиелеу отбасында, алдымен, жанұя жағдайы, онда қалыптасқан он, моральдық-психологиялық ахуал, татулық пен өзара түсінік, сүйіспеншілік пен сыйластық, ауызбіршілік, отбасы мүшелерінің бір-біріне деген құрмет сезімдері, яғни, отбасындағы кіршіксіз таза, мөлдір көңіл-күйі тікелей ықпал етеді. Жақсы перзент ата- ана қолындағы аманат. Баланы тәтті тағам, жақсы киімге үйір қылмаған жөн. О бастан баланың жан дүниесін рухани пәктікке тәрбиелеген абзал. Егер бала қателессе, бір екі рет көрмегенсіп, білмегенсіп, қоя салған дұрыс. Оған жауап беретін дәлелі болмауы да мүмкін. Егерде жаман іске үйір болып әдеттенсе, кемшілігін айтып ұялтып,

Ата- ананың жұмсақтығынан бала жұмсақ, бос болып өседі, ал қатал болса, олардың жоқтығын пайдаланып, өз еркімен ойына келгенін істейді.