Ерекше назардағы оқушылармен жұмыс дәптері психологтерге

ШЫМКЕНТ ҚАЛАСЫ №37 ФУРКАТ АТЫНДАҒЫ ЖАЛПЫ ОРТА МЕКТЕП

ЕРЕКШЕ НАЗАРҒА АЛЫНҒАН ОҚУШЫНЫҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ

ДӘПТЕРІ

ҚҰРАСТЫРҒАН ПЕДАГОГ-ПСИХОЛОГТАР:

Р.Р.ОМАШЕВА, А.А.МАУЛЕНОВА

ШЫМКЕНТ

Түсінік хат.

Қоғамдық өмірдің төрінен орын алып, өсіп келе жатқан жас ұрпақтың арасында жаппай өрістеген әлеуметтік дерттің, келеңсіз құбылыстардың астары мен мәнін жас ұрпақтың тәртіпсізденуінің себебі мен салдарын бағындап оның алдын алудың, жас ұрпаққа тәлім – тәрбие беріп, оларды қоғамдық өмірге белсенді азамат ретінде қосудың жолдары мен айла амалдарын іздестіру біздің басты міндеттеріміздің бірінен саналады.

Девиантты мінез – құлық пен біздің мемлекетіміздің ғана емес, әрбір әлеуметтік қоғамның маңызды мәселелерінің бірі болып табылады.

Психологиялық диагностика

І.Психологиялық диагностика – жеке тұлғаның жеке және жас ерекшелігін, тұлғааралық қарым-қатынасын зерттеу. Психологиялық диагностикалық іс-шараға кіріспестен бұрын, оқу жылы басында өзара келісім шарт негізінде, ата-аналар жиналысы барысында тестілеудің мақсаты мен міндетін түсіндіру, олардың жазбаша рұқсатын, қолдарын жинау арқылы оны жүзеге асыру қажет.II.Психологиялық түзету – балаларды жеке тұлғалық дамуындағы психологиялық ауытқуларынан арылту, түрлі жағымды іскерлік пен дағдыларды қалыптастыру. Психолог жұмысындағы түзету-дамыту бағыты, қызметтің ең қиын тұсы. Сондықтан да бұл бағыт практик-психологтан жоғары базалық психологиялық білімді және арнайы психологиялық дайындықты талап етеді. Жаңадан жұмыс бастаған психологтар психологиялық дамыту бағдарламаларын тереңірек зерттеп қарастырған дұрыс.

«Ерекше назарға алынған балалармен жүргізілетін психологиялық сүйемелдеу бағдарламасы (5-11 сынып)

Бағдарлама мақсаты:

Ерекше назарға алынған балалардың психологиялық дайындық дағдыларын

қалыптастыру, өз-өзіне сенімділіктерін жоғарылату.

Міндеттері:

- Оқушылардың эмоционалдық және физикалық қысымдарын азайту

- Стресске төзімділік деңгейін көтеру;

- Тез есте сақтау тәсілдерін үйрену;

- Психологиялық қолдау көрсету;

Жүргізу әдістері: Диагностикалау, бақылау, әңгімелесу, қысқалекциялар, тренингтік жаттығулар, жеке және топтық кеңес беру, жаднамалар тарату;

Оқушылармен төмендегі бағыттар бойынша жұмыстар жүргізіледі:

● Диагностикалық

Мақсаты: Тәуекел топты анықтау, оқушының стресске төзімділік деңгейін зерттеу, мамандық таңдаудағы пікірлерін білу;

- Зунг депрессия шкаласы

«Стресске бейімділік деңгейін анықтау» Авторы: Э.Ховард

- Үрей деңгейін анықтау әдістемесі /Тейлор шкаласы бойынша/

-С.Спилбергер бойынша өзін-өзі бағалаудың тұлғалық шкаласы-Өз мәселеңді дұрыс шеше аласыз ба?

-Темпераментті анықтау әдістемесі.

-Қолдау жағдайын бағалау шкаласы (Д.Браун мен Д.Марлоу)

-Басса-Даркидің эмоциялық тесті

-«Аяқталмаған сөйлем» әдістемесі

- «Мен өмірді сүйемін!» сауалнамасы (7 – 11 сынып)

● Ағартушылық

Мақсаты: Топпен практикалық жұмыс, ата-аналардың психологиялық білімдерін жоғарылату;

●Түзету-дамытушылық

Мақсаты: Айына 1 рет тренингтер ұйымдастыру, оқушылар бойындағы эмоционалды қысымды шығару, тәуекел топ оқушыларын бақылау, өз-өзіне сенімділік деңгейін арттыру;

Ерекше назарға алынған оқушының дамуының психологиялық картасы

Фото

Баланың аты-жөні,тегі: _____________________________________________________________

Туған күні, айы, жылы:____________________________________________________________

Қай сыныптан бастап мектеп-лицейде оқиды: ____________________________________________________________________

Мекен – жайы: ____________________________________________Телефон:________________

Оқу үлгерімі: _____________________________________________________________________

Тәртібі: _________________________________________________________________________

Беделі:___________________________________________________________________________

Хоббиі: __________________________________________________________________________

Білімділігі мен ынтасы:___________________________________________________________

Арнаулы қабілеті, ерекшелігі_____________________________________________________

Өзін-өзі бағалауы:________________________________________________________________

Мінезінің ерекшеліктері:__________________________________________________________

Темперамент типі: _________________________________________________________________________________

Қорқыныш, агрессия ж.т.б. қажет емес көріністер байқала ма? _________________________________________________________________________________

Бойындағы өзі байқайтын кемшіліктер: _________________________________________________________________________________

Қарым – қатынасы: а) қоғамдық жұмыстарға_______________________________________ ә) сыныптастарына: _______________________ б) өз – өзіне____________________________

Достары:а)сыныпта:______________________________________________________________

ә) сыныптан тыс _________________________________________________________________

Жетістіктері: __________________________________________________________________________________

Ұстаздардың пікірлері: ______________________________________________________________________________

Ата-анасы және отбасы

Әкесінің аты-жөні:_____________________________________________________________________________

Жасы:_________________ Білім деңгейі: _____________________________________________

Жұмыс орны:____________________________________Телефон:_________________________

Анасының аты-жөні:______________________________________________________________

Жасы:__________________Білім____________________________________________________

Жұмыс орны:____________________________________________________________________

Отбасына мінездеме_______________________________________________________________

Отбасы құрамы, отбасымен тұратын басқа да жанұя мүшелері:_________________________________________________________________________

Әлеуметтік жағдайы:______________________________________________________________

Моральдық кемшіліктері:__________________________________________________________

Бөлме саны: ____________________________________________________ __________________

Балаға деген отбасы мүшелерінің қатынасы:________________________________________________________________________

Баланың отбасы мүшелеріне деген қатынасы:________________________________________________________________________

Интеллектуалдық дайындық (сөздік қоры, ой өрісі, арнайы икемділіктері, даму деңгейі, көрнекі-бейнелік ойлаудың дамуы)

Эмоционалдық еріктік дайындық (мақсат қою, шешім икемділігі, әрекет жоспарын белгілеу, оны жүзеге асыруға күш салу, кедергілерді жою, психикалық жүйелердің ырықтылығы, мотивациялық дайындық)

Оқыту мен тәрбиелеу кезіндегі қиындықтар: __________________________________________________________________________________

Сынып жетекші:______________________________

Психолог_________________________________

Оқушының жеке басына берілетін педагогикалық - психологиялық мінездеме

І. Ұжыммен өзара қарым-қатынасы және мектепке деген қатынасы

1.Ұжымда__________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Сыныптағы –қарым- қатынасы__________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

ІІ. Оқу әрекеті

1.Үлгерімі ____________________________________________________________________

111. Еңбекке деген көзқарас

____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________1Ү. Оқушының жеке басының мақсатқа бағытталуы, ерекше бейімділігі

Ү Тәртібі.

ҮІ. Мінез-құлқының, темпераментінің ерекшелігі

1..Анық көзге ұрып тұратын мінез _____________________________________________________________________________ 2.Жеке басының бағыттылығына келер болсақ _____________________________________________________________________________

3.Темперамент типіне келер болсақ, _____________________________________________________________________________

4.Көңіл-күйі __________________________________________________________________

ҮІІ. Жалпы педагогикалық-психологиялық қорытынды

Баламен жүргізілген жұмыстар

Зунг шкаласы (Т.И.Балашова бойынша)

Бекіну

Ешқашан

Кейде

Жиі

Үнемі

Мен жабырқаулық сезінемін

Өзімді таңертең өте жақсы сезінемін

Менде жылауықтық немесе жылауға жақын кезеңдер болады

Менің түнгі ұйқым жиі бөлінеді

Тәбетім жақсы

Мен қыз/ер баламен тез тіл табысамын.

Мен салмақ жоғалтып жатқанымды сезінемін

Мені іш қату мазалайды

Жүрегім әдеттегіден жылдамырақ соғады

Мен себептен себепсіз шармаймын

Менің ойлауым әдеттегідей анық

Маған қолымнан келетін істі істеу оңайға соғады

Мен тынышсыздық сезінемін және бір орында отыра алмаймын

Менің болашаққа үмітім бар

Мен әдеттегіден де ашуланшақпын

Маған шешім қабылдау оңайға соғады

Мен басқаларға керек екенімді, әрі пайда бар екенін сезінемін

Мен жеткілікті дәрежеде жақсы өмір сүріп жатырмын

Егер мен болмасам, басқаларға жақсы болатынын білемін

Мені әлі күнге дейін бұрын қуантқан нәрселер қуантады.

Тест қорытындысын өңдеу және интерпретациялау

Депрессия деңгейі (ДД) белгіленген сандардың соммасы ретінде есептелінеді:

Егер ДД 50 балдан аспаса, онда депрессиясыз күй болып есептелінеді.

Егер ДД 50-59 ұпайдың аралығында болса, жағдайға қатысты және невротикалық генездік сипаттағы жеңіл депрессиялық күй деген қорытынды жасалынады.

ДД көрсеткіші 60 пен 69 ұпай аралығында болса, субдепрессиялық немесе бүркелген депрессиялық күй болып табылады.

Нағыз депрессиялық күй ДД көрсеткіші 70 ұпайдан асқанда белгіленеді

«Стресске бейімділік деңгейін анықтау» Авторы: Э.Ховард

Нұсқау: Cенің жағдайыңа жақынын белгіле.

1 – Әдетте 2-Кейде 3-Сирек.

р/с

Сұрақтар

Әдетте

Кейде

Сирек

Мен тез ашуланып, өкпелеп қаламын.

Жеңіліске шыдай алмаймын

Маған біреу сын айтса немесе тиіссе, ашуланамын, бірақ оны оған білдірмеймін

Кезекте тұрғанда шыдамсыздық танытамын

Өзіме жайсыздық тудыратын болса да, жауапкершілікті ала беремін

Маған көмек керек болып тұрсада көмек сұрауға ыңғайсызданамын.

Күйзелістен арылу үшін дәрілер ішемін.

Қиындықтарымды өзіме жақын адамдарыммен бөлісемін

Қателік жасасам кешірім сұрау маған қиындық туғызады

Қателік жасасам өзімді кінәлап, қатты өкініп, уайым кешемін.

Егер өзгелер мені өкпелетсе, оны оларға түсінуге мүмкіндік беремін

Мен достарымнан алғаннан гөрі, көмектескен сәтім көп деп есептеймін

Мен өзіме жақсы демалыстар сыйлай білемін.

Дене шынықтырумен айналысу үшін уақыт табамын.

Мен жиі күліп, көңілді жүремін

Барлық ұпай сандарын қосып, есептеу ұсынылады:

15 -25 ұпай: Стресске бейімділігіңіз төмен;

26 -35 ұпай: Стресске бейімділік деңгейі орташа;

36 -45 ұпай: Стресске бейімділік деңгейі жоғары

Үрей деңгейін анықтау әдістемесі /Тейлор шкаласы бойынша/

Нұсқау: Әрбір төменде берілген қатарды оқи отырып, келіссеңіз «+», келіспесеңіз «-» таңдаңыз. Егер сұраққа жауап беру қиындық тудырса «?» белгісін қойыңыз.

Мен әдетте ұстамдымын.

Менің жүйкем өзге адамдар сияқты шаршаған.

Менде іш қату сирек болады.

Менің басым сирек ауырады.

Мен сирек шаршаймын.

Мен үнемі бақытты, қуанышты жүремін.

Мен өз-өзіме әрқашан сенімдімін.

Мен ешқашан ұяттан қызарған емеспін.

Мен достарыммен салыстыранда өзімді батыл адам ретінде санаймын.

Мен өзгелерге қарағанда ұялсам, қызарып кетемін.

Менде жүрегім қатты соғып, тынысым тарылу сирек болады.

Қолдарым мен аяқтарым ыстық, жылы боп жүреді.

Өз ұялшақпын.

Маған өзіме сенімділік жетіспейді.

Маған кейде өзімді ешнәрсеге жарамайтын адам сияқты сезінемін.

Кейде бір орында тұрақтап отыра алмайтындай мазасыз күй кешетін сәттерім болады.

Асқазаным ауырып, жиі мазамды алады.

Болатын қиындықтарды жеңу үшін батылдық жиі жетіспейді.

Мен өзгелер сияқты бақытты болғым келеді.

Маған кейде өзім жеңе алмайтындай алдымда көп қиындықтар жиналып тұрғандай сезім болады.

Мен жиі қорқынышты түстер көремін.

Мен бір іс жасар кезде қолымның дірілдейтінін сеземін.

Мен ұйықтағанда жиі мазасызданамын.

Болатын сәтсіздіктер мені жиі алаңдатады.

Мені алаңдататын ешнәрсе болмасада, әлденеден қорқамын.

Маған бір жұмысқа зейінімді аудару қиынға соғады.

Мен тез кірісіп, кез-келген нәрсеге араласып кетемін.

Мен әрқашан қобалжып, әлденеден қорқып жүремін.

Мен бәрін жүрекке жақын аламын.

Мен тез жылап қаламын.

Менің жиі жүрегім айнып, құсқым келеді.

Айына бір рет орындығым сынып тұрғандай сезінемін.

Маған бірнәрсеге зейін аудару қиындық тудырады.

Менің материалдық жағдайым мені алаңдатады.

Мен ешкімге айтқым келмейтін жағдайлар туралы көп ойлап, алаңдаймын.

Қорқыныштан ұйықтай алмайтын сәттер болады.

Менде алаңдаушылық кезең болған кезде қатты терлеп, содан өзімді ыңғайсыз сезінетін сәттерім болады.

Күн салқын кезең болса да, мен жиі терлеймін.

Мен кейде қатты қобалжығаннан, ұйықтай алмаймын.

Мен тез ашуланамын.

Мен өзімді кейде қажетсіз сезінемін.

Менің жүйкем шаршағаны соншалықты, өз-өзімнен шығып кететіндей сезінемін.

Мен өзімді бірнәрсе алаңдатып жүргендей күй кешемін.

Мен өзге адамдардан гөрі сезімтал адам деп есептеймін.

Менің үнемі қарным ашып жүргендей сезінемін.

Мен кейде болмайтын жәйттар үшін мазасызданамын.

Мен үшін өмір ерекше қысымға толы сияқты.

Күткенді ұнатпаймын, ашуымды келтіреді.

Қорытынды:Әрбір келісілген жауап 1 ұпай, жартылай болса 0,5 ұпай. 0-6 ұпай: Үрей деңгейі төмен 7-20 ұпай: Үрей деңгейі орташа 21 ұпайдан жоғары: Үрей деңгейі жоғары Кілті: 1-12 сұрақ бойынша «Жоқ» 1 ұпай. 13-48 сұрақ бойынша «Иә» 1 ұпай

С.Спилбергер бойынша өзін-өзі бағалаудың тұлғалық шкаласыБұл әдіс стреске тұлғаның жеке сезгіштігі ретінде алаңдау деңгейін анықтауға және тұлғаның көп жағдайда қорқу, қауіптену жағдайын сипаттауға мүмкіндік береді.

Сыналушыға ескерту:Төмендегі сөйлемдерді зейін қоя оқып, оң жағындағы тиісті цифрларды сызыңыз,. Жауап беруге көп ойланбаңыз, себебі дұрыс не бұрыс жауап бәрі-бір жоқ. Сөйлемдер ешқашанда кейде жиі ұдайы

Мен қанағаттанғанымды сезінемін 1 2 3 4 2

Мен тез шаршаймын 1 2 3 4 3

Мен оңай жылап жіберемін 1 2 3 4 4

Мен басқалар сияқты бақытты болғым келеді 1 2 3 4 5

Мен кейде тез шешім қабылдай алмағандықтан жеңіліп қаламын 1 2 3 4 6

Мен өзімді сергек сезінемін 1 2 3 4 7

Мен салмақты, салқын қанды, жинақы сезінемін 1 2 3 4 8

Қиыншылықты күту мені өте алаңдатады 1 2 3 4 9

Мен кейбір ұсақ-түйекке күйзелемін 1 2 3 4 10 Мен өзімді бақытты сезінемін 1 2 3 4 11 Мен бәрін де жүрекке жақын қабылдаймын 1 2 3 4 12

Маған өзіме деген сенімділік жетпейді 1 2 3 4 13

Мен өзімді қауіпсіз жағдайдамын деп сезінемін 1 2 3 4 14

Мен қиыншылықтар мен қысылтаяқ жағдайлардан қашамын 1 2 3 4 15

Менде жабырқау сәттер болады 1 2 3 4 16

Мен риза боламын 1 2 3 4 17

Барлық ұсақ-түйектер мені алаңдатады және ойландырады 1 2 3 4 18