Ерекше білімді қажет ететін баланың сөздік қорын дамыту

Қарағанды облысы, Қарағанды қаласы,

Октябрь ауданы

№134 «Негізгі мектебі»

Баяндама

Тақырыбы: Ерекше білімді талап ететін баланың сөздік қорын дамыту

Орындаған:Бастауыш сынып мұғалімі:

Ходжалакова Р.Н.

2018- 2019 оқу жылы

ЖоспарІ Кіріспе бөлім1.1.Бастауыш сынып оқушыларының тілін дамытудың теориялық негізі.1.2. Тіл дамыту негізі - ой дамыту.

ІІ Негізгі бөлім2.1.Бастауыш сынып оқушыларының сөздік қорын, сөз мәдениетін қалыптастыру жолдары

2.2 Бастауыш сыныптағы тіл дамыту жұмыстарының тиімді жолдарын анықтау

ІІІ Қорытынды бөлім

Кіріспе бөлімТақырыптың көкейкестілігі: Қай заманда болмасын адамзат алдында тұратын ұлы мақсат - саналы ұрпақ тәрбиелеу. Болашақ ұрпақ қоғам иесі. Сол келешек қоғам иелерін жан - жақты жетілген, ақыл - парасаты мол, мәдени, ғылыми өресі озық азамат етіп тәрбиелеу біздің де қоғам алдындағы борышымыз.Оқушының ой - өрісінің, сана – сезімінің жан – жақты дамуы бастауыш сыныптан басталады. Бастауыш сыныпта оқушылардың тіл орамдылығын арттырып, өмірге көзқарасын қалыптастырса, ой өрісін кеңейтіп, сөздік қорын байытады. Балаларды жақсыға үйретіп, жаманнан жиренуге тәрбиелейді. Біздің жарқын болашағымыз - өскелең жас ұрпақтың біліктілігімен байланысты. Қазақстан Республикасың президенті Н.Ә.Назарбаев Жаңа әлемдегі Жаңа Қазақстан атты жолдауының он жетінші бағытында: бүкіл еліміз бойынша әлемдік стандарттар деңгейінде сапалы білім беру қызметін көрсетуге қол жеткізуіміз үшін оқытудың әр оқушының білімі мен қабілет деңгейінің тиімділігін бағалаудың біртұтас жүйесін жасау керек, -деп көрсетті.Ғылыми жаңалығы: Әдістеме теориясында тіл дамыту жұмысының ғылыми негіздері, мазмұны мен салалары, байланыстырып сөйлеу дағдыларын қалыптастыратын жұмыс түрлері, әдіс-тәсілдерінің ғылыми-әдiстемелiк нег

1.1. Бастауыш сынып оқушыларының тілін дамытудың теориялық негізі.Қазақ мектептеріндегі оқытылатын ғылым негіздері қазақ тілі арқылы жүргізіліп, оқушының дүниетанымын, ой-өрісін, тіл байлығын, ауызша және жазбаша сөйлеуін дамыту қазақ тілінің қалыптасқан заңдылықтары арқылы жүзеге асырылады. Сондықтан бастауыш сыныптарда қазақ тілінің заңдылықтарын жете меңгеріп, әдеби тіл нормаларында еркін сөйлеп, сауатты жаза білу міндеті қойылып отыр. Өйткені – тіл дамыту сайып келгенде ой дамыту.Тіл дамыту – қазқ тілі әдістемесінің аса жауапты да күрделі саласының бірі. Оның күрделі болуының себебі бала тілін дамыту міндетін жүзеге асырушы, мектепте жүргізілетін пәндер қазақ тілі мен әдебиеттік оқу ғана байланысты болмай, оның сөйлеу әрекетіне де тәуелді.Бастауыш сыныптарда жүргізілетін тіл дамыту әдістемесі – оқушыларға білім жүйесін меңгертуге, тілге деген икемділігі мен дағдыларын қалыптастыруға ықпал ететін әдіс-тәсілдер мен формалар, принциптер мен оқытудың мазмұны жайындағы ілім.

Тіл – адамзат қоғамында қатынас, сөйлесіп пікір алысудың құралы ретінде қызмет атқаратын құбылыс. Тіл мен қоғам өзара тығыз байланысты, біріншіден, тілсіз ешбір қоғам өмір сүре алмайды. Тілсіз ұлт құрымақ. Тіл – адамзат қоғамының өмір сүруінің қажетті шарты. Екіншіден, тіл қоғам бар жерде ғана өмір сүреді. Қоғам – тілдің өмір сүруінің шарты. Бастауыш мектепте ана тілді оқыту барысы жеке-жеке айқын мақсаттар көздейтін үш кезеңнен тұрады:1. Сауат ашу, тіл дамыту (Әліппе).2. Оқу, тіл дамыту (Әдебиеттік оқу).3. Грамматика, емле тіл дамыту (Қазақ тілі).Оқушылардың тілін дамыту, сөз дағдыларын қалыптастыру осы кезеңдердің әрқайсысында белгілі бір тақырыптың оқытылуына сүйене отырып, соның барысында жүргізіледі. Мұнда біз мына сияқты негізгі мәселелерді үйретуді, яғни белгілі тақырыпты оқыта отырып, баланың сөздік қорын дамыту; сөздерді үйрете отырып, жаңа сөздер жасайтын формаларды меңгерту барысында оларды байланыстырып сөйлем құрауға, сөз тіркесіне; сондай-ақ ойларын ауызша, жазбаша сауатты, жүйелі, дұрыс жеткізуге, сөйлей білуге үйретуді мақсат еттік. Егер осы үшеуі (сөздік жұмысы, сөз тіркесі мен сөйлем құрау және байланыстырып, сөйлеуге үйрету) күнделікті өтілетін сауат ашу, граммат

1.2 Тіл дамыту негізі - ой дамыту.Әр түрлі жанрдағы шығармаларды оқыту жұмысы - күрделі де шығармашылық процесс. Бала тілін дамытуда басты назар аударылатын - олардың орындаған жаттығуларының мазмұндылығы, жүйелілігі, анықтығы, мәнерлілігі, тазалығы, ернектей, түрлендіре алушылығы және грамматикалық, орфографиялық, пунктуациялық, орфоэпиялық қатесіздігі. Бұл күшті эмоцияны, сезімталдықты талап етеді. Механикалық жаттау мен шаблондық - тіл дамытудың қас жауы деуге болады. Себебі соңғылар естін жұмысына негізделетін болса, тіл дамыту - ойдың жұмысына негізделіп, ойлауды іске асырады. Көптеген зерттеулерге қарағанда, нашар оқитын балалардың көпшілігінің тілдері нашар дамыған, ойларын дұрыс жеткізе алмайды. Кесірінше, тілі жақсы дамыған бала ойын да дәл, шебер жеткізеді, оқуды да ойдағыдай меңгереді, олардың табиғат пен қоғамдағы күрделі байланыстарды дұрыс тану мүмкіндігі де солғұрлым мол болады. Тілді меңгеру барысында бала қорытынды жасайды, жалрылау, нақтылау, абстракциялау сияқты ойлау операцияларын қолданады. Балалар тілді үлкендермен және басқа балалармен қарым-қатынас жасау барысында, сөйлеу әрекеті арқылы меңгереді. Ендеше баламен сөйлесуде мұғалімдердің, ата-аналардың тіл шеб

К.Д. Ушинский: Әрине, балаға жеңіл желпі оқу мен жазуды үйретуге болады, бірақ мен мұны зиянды деп есептеймін, өйткені сіз баланы маңыздырақ, қиынырақ істерден сақтандыра беретін болсаңыз, онда ол кейін осы қиын іске кездескен кезде, тіпті ауыр болады. Балаларға маңызды, қиынырақ сабақты қызықты ете білу - бастапқы оқытудың мақсаты. Әрбір дені сау бала іспен шұғылдануды талап етеді, бала әкесі мен шешесінің бір күрделі ісіне өзінің құрдастарымен ойнағанынан әлдеқайда зор ынтамен көмектеседі" дейді.

Шығарма мен мазмұндама жазуға үйрету барысында мына материалдарды пайдалануға болады; 1) оқушылардың оқыған кітаптары мен үлкендерден естіген әңгімелері; 2) суреттен, кинотеатрдан, мектеп сахнасынан т.б. көргендері; 3) өзін қоршаған табиғатты бақылаудан алған әдеби тіліміздің лексикасы. Халық пайдаланып жүрген қарапайым сөздер кәдімгі қолданып жүрген техникалық терминдер мен мамандыққа байланысты сөздер, қала, жер-су, өсімдік, жан-жануар атаулары т.б. сөздерден тұрады.Сөз байлығы - қоғамның байлығы және сол сияқты әр адамның байлығы. Сондықтан мектепте оқушыларға сөздік жұмысын жүргізудің маңызы зор.2. Жүйелі сөйлеу. Оқушы ойын бір ретпен, жүйелі түрде баяндап алатын болуы шарт. Бала өзі жақсы білетін материалын алдын ала талдап-жинақтап, әуелі не жөнінде, одан кейін нені айтатынын жобалап алуға тиіс. Әңгімеде, сөз, сөйлем қалдырып кетіп, ойдың күрт үзіліп, байланыссыз қалуынан, бір ойдың қайталануынан сақ болған жөн. Қандай болмасын әңгіме белгілі бір жүйемен баяндалуға тиіс.3. Мәнерлі сөйлеу барысында мәтіндегі әр сөздің стилистикасына, сөздің әсеріне, көркемдік жағына көңіл бөлу керек. Бастауыш сынып балалары сөзге мағына, мән беріп үйренсе, үлкен жетістік, өйткені сөз арқылы ға